શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એક શહેરના દ્વાર, જેમને અંધ અને અવમીષા કહેવામાં આવે છે, તે બંને મૌન અને કુશળ છે. તેમના સ્વામી, જેમને દ્રષ્ટિ છે, એ દ્વારોથી પસાર થાય છે અને વિવિધ ક્રિયાઓ કરે છે. જ્યારે એ આંતરિક કક્ષામાં પ્રવેશે છે, ત્યારે વિસૂચી સાથે, પોતાની પત્ની અને સંતાનોમાંથી ઉત્પન્ન થતી મોહ, આનંદ કે સુખનો અનુભવ કરે છે. એ રીતે કર્મોમાં લીન, ઇચ્છાથી ચલિત, મોહિત અને અજ્ઞાન મનુષ્ય પોતાની રાણી જે ઈચ્છે છે તેનું અનુસરણ કરે છે. ક્યારેક, જ્યારે પત્ની દ્રાક્ષાસવ પીવે છે, ત્યારે એ પણ પીવે છે અને મદમસ્ત થાય છે; જ્યારે પત્ની ખાય છે, ત્યારે એ પણ ખાય છે; અને જ્યારે પત્ની આનંદ માણે છે, ત્યારે એ પણ તેની સાથે આનંદ માણે છે. ક્યારેક, પત્ની ગીત ગાય છે ત્યારે એ પણ ગાય છે; જ્યારે પત્ની રડે છે ત્યારે એ પણ રડે છે; પત્ની હસે ત્યારે એ હસે છે અને જ્યારે પત્ની બોલે છે ત્યારે એ પણ બોલે છે. ક્યારેક, પત્ની દોડે છે ત્યારે એ દોડે છે; પત્ની ઊભી રહે ત્યારે એ ઊભો રહે છે; પત્ની સુઈ જાય ત્યારે એ પણ બાજુમાં સુઈ જાય છે; અને ક્યારેક એની સાથે બેઠો પણ રહે છે. ક્યારેક, પત્ની સાંભલે ત્યારે એ પણ સાંભલે છે; પત્ની જોવે ત્યારે એ પણ જુએ છે; ક્યારેક, પત્ની સુઘે ત્યારે એ પણ સુઘે છે અને જ્યારે પત્ની સ્પર્શ કરે ત્યારે એ પણ સ્પર્શ કરે છે. ક્યારેક, પત્ની દુઃખી થાય ત્યારે એ પણ દુઃખી થાય છે; અને જ્યારે પત્ની આનંદિત થાય ત્યારે એ પણ આનંદ અનુભવે છે. આમ, પોતાની પત્ની અને એના ગુણોથી મોહિત, એ અજ્ઞાન પુરુષ, ઈચ્છા ન હોવા છતાં, એની નકલ કરે છે—જેમ કે કોઈ રમકડું, પોતાની દુર્બળતાથી. આ દરમિયાન, શુકદેવજી કહે છે: જ્યારે ગોપાલકોએ શ્રીકૃષ્ણના એ અદ્ભુત કાર્યો જોયા, ત્યારે તેઓ ચકિત અને અજ્ઞાત રહ્યા અને નંદજી પાસે ગયા, ગર્ગમુનિએ કહેલા શબ્દોને યાદ કરતા કહ્યું: "આ બાળકના કાર્યો તો આશ્ચર્યજનક છે! ગામડાના બાળકોમાં આવો અવતાર કેમ જન્મ્યો? માત્ર સાત દિવસના બાળકે એક હાથથી એ વિશાળ પર્વત કેવી રીતે ઉંચક્યો—જેમ હાથીના રાજાએ કમળ ઉઠાવ્યું હોય તેમ! એ બાળકે, અડધા ખુલ્લા નિર્દોષ નેત્રો સાથે, પૂતનાના સ્તનપાન સાથે એની પ્રાણશક્તિને પણ પી લીધી—જેમ સમય સર્વનું જીવન પિ જાય છે. એક વખત, જ્યારે એ રડી રહ્યો હતો, એના પગથી રથનું ચકકર પડ્યું અને ઉંધું થઈ ગયું. એક વર્ષની ઉંમરે, જ્યારે ત્રુણાવર્ત નામનો દાનવ એને લઈને આકાશમાં ઉડી ગયો, ત્યારે એ બાળકે એ મહા સંકટ પર વિજય મેળવ્યો. એક વાર, માતાએ માખણ ચોરી બદલ એને ઓખલી સાથે બાંધી દીધો, ત્યારે એ બંને અર્જુન વૃક્ષો વચ્ચે જઈને એ વૃક્ષોને પાડી દીધા. એક દિવસ, ગૌઓને ચરાવતો અને અન્ય બાળકો સાથે વનમાં, એણે બકાસુર દાનવના મોઢાને ફાડી નાખ્યો, જયારે બકાસુર એને મારવા આવ્યો હતો. એક વખત, દાનવ વત્સાસુર વત્સના રૂપમાં આવ્યો હતો, ત્યારે કૃષ્ણે એને પણ મારી નાખ્યો અને રમતાં રમતાં કપિથ ફળઓ પાડી દીધી. એણે દાનવ-રૂપી ગધેડા અને એના શક્તિશાળી સાથીઓને પણ મારે છે અને તાળવનને ફળોથી ભરપૂર અને સુરક્ષિત બનાવી દીધું. એણે પ્રલંબાસુર જેવા ભયાનક દાનવને પણ મારે છે અને ગોપાલકો તથા ગૌઓને જંગલની આગમાંથી મુક્ત કર્યા. કૃષ્ણે મહાન નાગરાજને પણ વિજય કરીને એને યમુના તળાવમાંથી દૂર કર્યો અને એ પાણી ઝેરમુક્ત કર્યા. વ્રજના તમામ વાસીઓમાં કૃષ્ણ માટે એવી સ્વાભાવિક મમતા છે કે જે છૂટતી જ નથી—નંદજી, તમારી સંતાન માટે અમને આવી પ્રીતિ કેમ? સાત દિવસના બાળકથી પર્વત ઉંચકાવવાની શક્તિ ક્યાંથી આવી? અમને તમારા પુત્ર વિશે શંકા થાય છે." ત્યારે નંદબાબા બોલ્યા: "ગોપાલકો, મારી વાત સાંભળો અને તમારી શંકા દૂર કરો. ગર્ગમુનિએ મને કહ્યું હતું કે એ બાળકે પૂર્વે સફેદ, લાલ અને પીળા ત્રણ વર્ણ ધારણ કર્યા છે; હવે એ શ્યામ વર્ણમાં આવ્યો છે. એ પૂર્વે વસુદેવના પુત્ર તરીકે જન્મ્યો હતો; હવે એ તમારો પુત્ર છે. વિદ્વાનો એને વાસુદેવ કહે છે. તમારા પુત્રના ગુણ અને કર્મ પ્રમાણે અનેક નામ અને સ્વરૂપ છે—મને ખબર છે, પણ લોકોએ નથી. એ ગોકુલ અને ગોપાલકોને હંમેશા સુખ આપનાર છે; એના કારણે તમે સહેલાઈથી બધા સંકટો પાર કરી શકશો. પ્રાચીન સમયમાં, રાજા વિના, જ્યારે ધર્મનિષ્ઠો દુષ્કર્મીઓથી પીડાતા હતા, ત્યારે એણે એમને રક્ષા કરી અને દુષ્કર્મીઓને હરાવ્યા. જેઓ ભાગ્યશાળી છે અને કૃષ્ણમાં મમતા ધરાવે છે, તેમને ક્યારેય દુઃખ જીતી શકતું નથી—જેમ વિષ્ણુની રક્ષા હેઠળ દાનવો હારી જાય છે. તેથી, નંદનો પુત્ર ગુણ, યશ, વૈભવમાં નારાયણ સમાન છે; એના કાર્યોમાં આશ્ચર્ય નથી. આ રીતે ગર્ગમુનિએ મને સીધું સમજાવ્યું છે અને પછી પોતાના ઘરે ગયા. તેથી હું કૃષ્ણને નારાયણનો અંશ માનું છું. નંદજીના અને ગર્ગમુનિના વચનો સાંભળીને, વ્રજવાસીઓએ કૃષ્ણના અપરિમિત તેજના દર્શન અને શ્રવણ કર્યા પછી, આનંદપૂર્વક નંદજી અને કૃષ્ણનું સન્માન કર્યું અને હંમેશ માટે આશ્ચર્યમુક્ત થઈ ગયા. એક વખત, જ્યારે ઇન્દ્રદેવ યજ્ઞમાં વિઘ્ન થતાં ક્રોધિત થયો અને ભારે વરસાદ, ગાળું અને પવન મોકલ્યા, ત્યારે ગોપાલકો અને ગૌઓ ભયભીત અને દુઃખી થયા. ત્યારે કૃષ્ણ, એક હાથે પર્વતને ઉખાડી, બાળક રમકડું ઉઠાવે તેમ, એ પર્વતને ઉંચક્યું અને સમગ્ર ગોપાળ સમુદાયની રક્ષા કરી. એમ છતાં પણ, ઇન્દ્રને ગૌઓ પ્રત્યે પ્રસન્નતા ન રહી. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના પ્રથમ સ્કંધના દસમા અધ્યાયનો છવ્વીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. જે સંતો આસક્તિથી રહિત, સમદર્શી, શાંત, મમતા અને અહંકારથી મુક્ત, દ્વંદ્વોથી અડગ અને લોભરહિત હોય છે, તેઓ હંમેશા મારે જ લીન રહે છે. એવા ધન્ય સંતોમાં મારી કથાઓ સતત જન્મે છે; એ કથાઓ શ્રવણ, ગાન કે સ્વીકૃતિથી પવિત્રતા આપે છે અને પાપ દૂર કરે છે. જે લોકો શ્રદ્ધા અને ભક્તિથી સાંભળે, ગાયે કે સ્વીકાર કરે છે, તેઓને મારી ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. અને જે સંતે ભક્તિ પ્રાપ્ત કરી છે, તેને બીજું શું મેળવવું રહ્યું, કારણ કે એ મારા—અનંત, બ્રહ્મસ્વરૂપ અને આનંદસ્વરૂપ—માં આનંદ અનુભવે છે. જેમ અગ્નિની નજીક જવાથી ઠંડી, ભય અને અંધકાર દૂર થાય છે, તેમ સંતોના સંગથી પણ જીવનમાં સૌમ્યતા, શાંતિ અને પ્રકાશ આવે છે.