શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આકાશમાં શંખ અને ઢોલના નાદ ગુંજવા લાગ્યા, દેવતાઓએ તેમને પ્રોત્સાહન આપ્યું. તુંબરુના નેતૃત્વ હેઠળ ગંધર્વોના મહારાજાઓએ મધુર ગીત ગાયું, હે રાજન. ત્યારબાદ, કૃષ્ણ બલરામ સાથે પોતાના ગોકુલમાં પાછા ફર્યા, આસપાસ પ્રેમથી ઘેરાયેલા ગોપો હતા. ગોપીઓ આનંદથી તેમના અદ્ભુત પરાક્રમના ગીતો ગાતી, હૃદયમાં ગાઢ ભાવથી, કૃષ્ણને અનુસરી રહી હતી. આ રીતે, ભગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના પચ્ચીસમા અધ્યાયનો અંત થાય છે, જે પરમ વૈરાગ્યને અનુસરીને વાંચનારો ગ્રંથ છે. ભગવાન કહે છે—જે વિદ્વાન પુરુષો પ્રકૃતિના ગુણો પ્રત્યે આસક્તિને ત્યજીને, સંયમિત અને સતર્ક રહીને મને ભજે છે, તેઓ જ સત્યમાં જ્ઞાનને પ્રાપ્ત કરે છે. ઋષિ પુરુષો રજ અને તમને સત્ત્વ ગુણના વિકાસથી જીતે છે; પછી અનાસક્તિ અને શાંત ચિત્તથી સત્ત્વને પણ જીતે છે. આ રીતે ગુણાતીત બની, આત્મા પોતાનું સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ છોડીને મને પ્રાપ્ત કરે છે. જ્યારે આત્મા અન્ય આત્માઓ અને ગુણજ નિષ્ઠિત ઇચ્છાઓથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે તે પૂર્ણપણે મામાં વિલિન થઈ જાય છે—ન તો બહાર જાય છે, ન અંદર આવે છે. જે લોકો મારી માયાના સ્વામી તરીકે મારી અષ્ટૈશ્વર્ય યુક્ત શક્તિને ઓળખે છે, તેઓ લક્ષ્મીજી જેવા સુખને પણ ઈચ્છતા નથી; તેઓ ઇહલોકમાં જ મારા પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે. જે ભક્તો શાંત સ્વભાવ ધરાવે છે, તેઓ ક્યારેય નષ્ટ થતા નથી; સમયરૂપી શસ્ત્ર પણ તેમને સ્પર્શી શકતું નથી. જેમના માટે હું આત્મા, પુત્ર, મિત્ર, ગુરુ, સુહૃદ અને ઇષ્ટદેવ તરીકે પ્રિય છું. આ જગત, પરલોક, જીવાત્મા અને જે કંઈ પોતાનું કહેવાય છે—ધન, પશુ, ઘર—આ બધું ત્યજીને, જે મને સર્વવ્યાપકને એકમાત્ર ભજે છે, હું તેને મૃત્યુની પાર પહોંચાડું છું. મારા સિવાય, જે સર્વભૂતોના ઈશ્વર અને પ્રકૃતિના સ્વામી છું, ક્યાંયે પણ જીવના ભયનો નાશ થતો નથી. મારા ભયથી પવન ફૂંકાય છે, સૂર્ય પ્રકાશ આપે છે, ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે, અગ્નિ દહન કરે છે અને મૃત્યુ ફરતું રહે છે. યોગી, જેઓ જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત છે, ભક્તિયોગ દ્વારા મારા નિર્ભય ચરણોમાં પ્રવેશ કરે છે અને કલ્યાણ પામે છે. આ જ મનુષ્યો માટે સર્વોચ્ચ કલ્યાણ છે—મારે પ્રત્યે અનન્ય ભક્તિથી મનને સ્થિર રાખવું. રાજન, શરીરમાં સાત દ્વાર ઉપર, બે આગળ અને બે નીચે છે—દરેક ઇન્દ્રિય વિષયના ગમન માટે છે અને તેમાં એક-એક સ્વામી વસે છે. આમાં પાંચ પૂર્વ તરફ, એક દક્ષિણ અને એક ઉત્તર તરફ; અને બે પશ્ચિમ તરફ છે. હવે હું તેમના નામ વર્ણવીશ. પૂર્વના બે દ્વાર ઝીંગણાની જેમ જોડાયેલા છે—ત્યાંથી દ્યુમત્સખા પસાર થાય છે અને ભૂમિને પ્રકાશિત કરે છે. પૂર્વના બીજા બે દ્વાર નલિની અને નાલિની છે—ત્યાંથી અવધૂતસખા સુગંધિત પ્રદેશમાં પ્રવેશે છે. મુખ્ય નામનું દ્વાર આગળ છે, જ્યાં અનેક દુકાનો અને ભોજનની નૌકાઓ છે; એમાંથી શહેરનો રાજા રસિક વેપારીઓ સાથે પ્રવેશે છે. દક્ષિણના પિતૃહૂ નામના દ્વારથી પુરંજન દક્ષિણ પંચાલ પ્રદેશમાં જ્ઞાનવાહકો સાથે જાય છે. ઉત્તર દિશાના દેવહૂ દ્વારથી પુરંજન ઉત્તર પંચાલમાં જ્ઞાનવાહકો સાથે જાય છે. પશ્ચિમના આસુરી દ્વારથી પુરંજન ગ્રામક પ્રદેશમાં અહંકાર સાથે પ્રવેશે છે. પશ્ચિમના નિૃતિ દ્વારથી પુરંજન વૈશસ પ્રદેશમાં લોભ સાથે જાય છે. શહેરના બે દ્વાર—અંધ અને અવમીષા—મૌન અને કુશળ છે; તેમનો સ્વામી, જે દ્રષ્ટિવાન છે, તેમાં પ્રવેશે છે અને કર્મ કરે છે. જ્યારે તે વિશૂચી સાથે આંતરિક કક્ષામાં જાય છે, ત્યારે પત્ની અને સંતાનો દ્વારા ઉદ્ભવતા મોહ, આનંદ કે સુખનો અનુભવ કરે છે. આ રીતે, કર્મમાં લીન રહી, કામના દ્વારા પ્રેરિત, મોહગ્રસ્ત અને અજ્ઞાન રહેલા પુરુષ પોતાની રાણી જે ઈચ્છે તે અનુસરે છે. ક્યારેક જ્યારે પત્ની મદિરા પીએ છે, ત્યારે એ પણ પીએ છે; તે ખાય ત્યારે એ પણ ખાય છે; તે ભોગવે ત્યારે એ પણ ભોગવે છે. ક્યારેક તે ગાય છે તો એ પણ ગાય છે; તે રડે ત્યારે એ પણ રડે છે; તે હસે ત્યારે એ પણ હસે છે; તે બોલે ત્યારે એ પણ બોલે છે. ક્યારેક પત્ની દોડે ત્યારે એ દોડે છે; તે ઊભી રહે ત્યારે એ ઊભો રહે છે; તે સુએ ત્યારે એ પણ બાજુમાં સુઈ જાય છે; અને ક્યારેક એ સાથે બેઠો રહે છે. ક્યારેક પત્ની સાંભળે ત્યારે એ પણ સાંભળે છે; તે જુએ ત્યારે એ પણ જુએ છે; તે સૂંઘે ત્યારે એ પણ સૂંઘે છે; તે સ્પર્શ કરે ત્યારે એ પણ સ્પર્શ કરે છે. ક્યારેક પત્ની દુઃખી થાય ત્યારે એ પણ દુઃખી થાય છે; તે ખુશ થાય ત્યારે એ પણ ખુશી અનુભવે છે. આ રીતે, પત્ની અને તેના ગુણોથી મોહિત થઈને—even ઈચ્છા ન હોવા છતાં—અજ્ઞાની પુરુષ દુર્બળતાથી તેની નકલ કરે છે, જાણે રમકડું હોય. શુકદેવજી કહે છે—કૃષ્ણના આવા અદ્ભુત પરાક્રમ જોઈને, ગોપો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને તેમની સાચી શક્તિથી અજાણ રહી, ગર્ગમુનિએ જે કહ્યું હતું તે યાદ કરીને, નંદબાબા પાસે ગયા. તેઓ કહે છે: આ બાળકના કાર્યો ખરેખર અદ્ભુત છે! આવા ગામડાના કુટુંબમાં, જ્યાં બાળકોને કોઈ માન આપતો નથી, ત્યાં તે કેવી રીતે જન્મી શક્યો? આ બાળક માત્ર સાત દિવસનું હતું ત્યારે એક હાથથી મહાન પર્વતને સહેલાઈથી ઊંચક્યું—જેમ હાથીના રાજાએ કમળ ઉપાડ્યું હોય તેમ! આ બાળક, તેની આંખો અડધકુલી ખુલ્લી, નિર્દોષતાથી પુતનાના ઉગ્ર સ્તનપાન સાથે તેની પ્રાણશક્તિ પણ પી ગઈ—જેમ સમય સર્વ જીવોના પ્રાણ હરે છે. જ્યારે એ રડતો હતો, ત્યારે તેની પગથી ગાડીના ચક્કાને અડફેટે લીધું અને ચક્કો પડી ગયો. એક વર્ષનો હતો ત્યારે તૃણાવર્ત નામના દૈત્યએ તેને ઊંચકી લય ગયો, પણ એ બાળક એ દુઃખ પર પણ વિજય મેળવી ગયો. એક વખત, તેની માતાએ તેને માખણ ચોરી બદલ ઓખળી સાથે બાંધ્યો હતો, ત્યારે એ બે અર્જુન વૃક્ષની વચ્ચેથી પસાર થઈને, પોતાના હાથથી બંને વૃક્ષો પડી ગયા. એક દિવસ, વનમાં, ગાય-વાછરડાં ચરાવતો, બીજા બાલકો સાથે ઘેરાયેલો, બકાસુર દૈત્યના મોઢાને પોતાના હાથથી ફાડી નાખ્યો—જોકે બકાસુર તેને મારવાનો ઈરાદો રાખતો હતો. આ રીતે કૃષ્ણના અદ્ભુત કાર્યો ગોપો અને ગોપીઓના હૃદયમાં હંમેશા નવલપુર્ણતા અને ભક્તિ ઉત્પન્ન કરતા રહ્યા.