શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણે વ્રજવાસીઓને આશ્વાસન આપતાં કહ્યું, “તમારે મારા હાથમાંથી પર્વત પડી જશે એવી કે પવન અને વરસાદની કોઈ ભય રાખવાની જરૂર નથી; તમારી રક્ષા માટે વ્યવસ્થા થઈ ગઈ છે.” કૃષ્ણના વચનો સાંભળીને વ્રજવાસીઓએ મનમાં શાંતિ અનુભવી, પોતાનું ધન, પરિવાર અને આશ્રિતો સાથે, જેટલું જગ્યા મળી શકે તેટલું સર્વે ગૌવર્ધન પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશ્યા. તેમણે ભૂખ, તરસ, દુઃખ કે આરામની ઈચ્છા બધું જ છોડી દીધું અને આશ્ચર્યથી જોયું કે કૃષ્ણ સાત દિવસ સુધી એક પગ પણ ન હલાવ્યા વિના પર્વતને ઉંચે રાખે છે. કૃષ્ણની અદભૂત યોગમાયાની શક્તિ જોઈને ઈન્દ્ર આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો; તેની દૃઢતા તૂટી ગઈ અને તેણે પોતાના મેઘોને પરત બોલાવ્યા. જ્યારે આકાશ સ્વચ્છ થઈ ગયું, સૂર્ય પ્રકાશિત થયો અને ભયાનક પવન તથા વરસાદ બંધ થઈ ગયા, ત્યારે ગોવર્ધનધારી કૃષ્ણે ગોપાલકોને સંબોધીને કહ્યું, “હવે બહાર આવો, તમારા સ્ત્રી, સંતાન, ધન અને પશુઓ સાથે નિર્ભય થાઓ; પવન અને વરસાદ હવે બંધ થઈ ગયા છે અને નદીઓ પણ ઓગળી ગઈ છે.” પછી બધા ગોપાલકો પોતાના ગાય, રથ, સામાન, સ્ત્રીઓ, બાળકો અને વડીલો સાથે ધીરે ધીરે બહાર નીકળી આવ્યા. ભગવાન કૃષ્ણે પણ સર્વ જીવોની સામે આનંદપૂર્વક ગોવર્ધન પર્વતને ફરી તેના સ્થાને મૂકી દીધો. વ્રજવાસીઓએ પ્રેમભાવે કૃષ્ણ પાસે આવીને તેમને હળવેથી વળગી પડ્યા અને ગોપીઓએ આનંદપૂર્વક દહીં, અક્ષત અને આશીર્વાદોથી કૃષ્ણનું પૂજન કર્યું. યશોદા, રોહિણી, નંદ અને બલરામે પણ કૃષ્ણને પ્રેમથી ભેટી, તેમને હૃદયપૂર્વક આશીર્વાદ આપ્યા. આકાશમાં દેવો, સિદ્ધો, સાધ્ય, ગંધર્વ અને ચારણોએ પ્રસન્ન થઈ કૃષ્ણની સ્તુતિ કરી અને ફૂલવર્ષા કરી. શંખ અને ઢોલ વગાડવામાં આવ્યા, તુંબરૂ વડે ગંધર્વગણો ગાન કરવા લાગ્યા. પછી શ્રીહરિ કૃષ્ણ, પોતાના પ્રિય ગોપાલકો અને બલરામ સાથે વ્રજમાં પાછા ફર્યા. ગોપીઓ આનંદથી, કૃષ્ણની વિસ્મયજનક લીલાઓ ગાતા, તેમના પાછળ ચાલતી રહી. આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગના પચીસમા અધ્યાયનો સમાપ્તિ થાય છે. પછી શ્રીકૃષ્ણે ઉપદેશ આપ્યો: “જે વિદ્વાન પુરુષો પ્રકૃતિના ગુણોમાંથી આસક્તિ ત્યજી દે છે, તેઓ મને ભજવું જોઈએ. જેઓ અનાસક્ત, આત્મનિયંત્રિત અને જાગૃત છે, તેઓ મને ભજે. જ્ઞાની પુરુષ સત્વગુણથી રજ-તમને જીતે છે અને પછી વૈરાગ્ય અને શાંતિથી સત્વને પણ પાર કરે છે; એ રીતે ગુણોથી મુક્ત થઈ આત્મા મને પ્રાપ્ત થાય છે.” “જ્યારે આત્મા અન્ય આત્માઓ અને ગુણોથી જન્મેલી ઇચ્છાઓથી મુક્ત થાય છે, ત્યારે તે મારો સ્વરૂપ બની જાય છે—ન બહાર જાય છે, ન અંદર જાય છે. જે મારા માયાપતિ સ્વરૂપને ઓળખે છે, તે લક્ષ્મીના પણ સુખની ઇચ્છા રાખતો નથી; એ આ જગતમાં પણ મારા પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે.” “જે મારા ભક્તો શાંત સ્વભાવ ધરાવે છે, તેઓ ક્યારેય નષ્ટ થતા નથી; સમયરૂપી શસ્ત્ર પણ તેમને સ્પર્શી શકતું નથી. જેમને હું આત્મા, પુત્ર, મિત્ર, ગુરુ, સુહૃદ અને આરાધ્ય દેવ સમાન પ્રિય છું, તેઓ સુરક્ષિત છે.” “આ જગત, પરલોક, જીવ, અને જે કંઈ પોતાનું કહેવાય છે—ધન, ગાયો કે ઘર—તે બધું છોડી, જે મને એકમાત્ર સર્વવ્યાપી ભગવાન તરીકે ભજે છે, તેને હું મૃત્યુપાર લઈ જાઉં છું.” “મારા સિવાય બીજે ક્યાંય જીવના ભયનું નિવારણ નથી—હું સર્વે જીવનો ઈશ્વર અને પ્રકૃતિનો પણ સ્વામી છું. મારા ભયથી પવન ફૂંકાય છે, સૂર્ય પ્રકાશ આપે છે, ઈન્દ્ર વરસાદ વરસાવે છે, અગ્નિ દહન કરે છે અને મૃત્યુ સંચાર કરે છે.” “જ્ઞાની અને વૈરાગ્યવાન યોગીઓ, ભક્તિ રૂપ યોગથી, મારા નિર્ભય ચરણોમાં પ્રવેશી જાય છે. આ જગતમાં સર્વોત્તમ કલ્યાણ એ છે કે મનને મારે સ્થિર રાખવું.” પછી કૃષ્ણે મનુષ્ય શરીરને એક નગર સમાન કહી તેની વિગતો આપી: “સાત દ્વાર ઉપર, બે આગળ, બે નીચે છે, દરેકે વિષયોની ગતિ માટે. તેમાં એક સ્વામી વસે છે. પૂર્વમાં પાંચ દ્વાર, દક્ષિણમાં એક, ઉત્તરમાં એક, પશ્ચિમમાં બે છે.” “પૂર્વના બે દ્વારથી દ્યુમત્સખા જાય છે. નલિની અને નાલિની નામના દ્વારથી અવધૂતસખા સુગંધિત પ્રદેશમાં પ્રવેશે છે. મુખ્યા નામના દ્વારથી નગરનો રાજા, વેપારીઓ સાથે, પ્રવેશે છે.” “દક્ષિણના પિતૃહુ દ્વારથી પુરંજના દક્ષિણ પંચાલ પ્રદેશમાં જ્ઞાનધારકો સાથે જાય છે. ઉત્તરના દેવહુ દ્વારથી ઉત્તર પંચાલમાં જાય છે. પશ્ચિમના આસુરી દ્વારથી ગ્રામકામાં અહંકાર સાથે જાય છે, નિૃતિ દ્વારથી વૈશસ પ્રદેશમાં લોભ સાથે જાય છે.” “અંધ અને અવમીષા નામના દ્વાર મૌન અને કુશળ છે, તેમનો સ્વામી દ્રષ્ટિવાન છે અને તેની ક્રિયા કરે છે. જ્યારે તે વિશુચી સાથે આંતરિક કક્ષામાં પ્રવેશે છે, ત્યારે પત્ની અને સંતાનથી ઉત્પન્ન મોહ, આનંદ કે સુખ અનુભવે છે.” “આ રીતે કર્મોમાં તલીન, ઈચ્છાથી ચાલિત અને અજ્ઞાનથી મોહિત, તે પોતાની રાણી જે ઇચ્છે તે અનુસરે છે. ક્યારેક જ્યારે તે પીવે છે, ત્યારે એ પણ મદિરા પીવે છે; જ્યારે તે ખાય છે, ત્યારે એ પણ ખાય છે; જ્યારે તે આનંદ કરે છે, એ પણ કરે છે.” “ક્યારેક જ્યારે તે ગાય છે, એ પણ ગાય છે; જ્યારે તે રડે છે, એ પણ રડે છે; જ્યારે તે હસે છે, એ પણ હસે છે; જ્યારે તે બોલે છે, એ પણ જવાબ આપે છે. જ્યારે તે દોડે છે, એ દોડે છે; તે ઊભી રહે ત્યારે ઊભો રહે છે; તે સૂઈ જાય ત્યારે સૂઈ જાય છે; ક્યારેક તે બેસે છે.” “જ્યારે તે સાંભળે છે, એ પણ સાંભળે છે; તે જુએ ત્યારે એ જુએ છે; તે સુઘે ત્યારે એ સુઘે છે; અને તે સ્પર્શે ત્યારે એ પણ સ્પર્શે છે.” આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવતના પવિત્ર પ્રસંગો અને ઉપદેશો વ્રજવાસીઓના જીવનમાં અને આપણા હૃદયમાં પ્રકાશ પાથરે છે.