શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીહરિનું રૂપ અતિ તેજસ્વી પીળા વસ્ત્રે વિભૂષિત છે, કમરના આસપાસ સોનાની પટ્ટીથી શોભાયમાન, તેમનાં જાંઘ, ઘૂંટણ અને પગની પિંજર અતિ સુંદર અને મનોહર છે. તેમના પગ શરદ ઋતુના કમળ જેવા તેજસ્વી છે, અને નખોમાંથી પ્રકાશ નીસરે છે, જે આંતરિક અંધકારને દૂર કરે છે. હે ગુરુવર્ય, આપ કૃપા કરીને તમારા પાવન ચરણ દર્શાવો, જે અજ્ઞાનના અંધકારને પાર કરવા ઈચ્છનારા સાધકો માટે માર્ગરૂપ છે. આ દિવ્ય સ્વરૂપનું ધ્યાન કરનારા સાધક આત્માની શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે; અને જે મનુષ્યો ભક્તિપૂર્વક પોતાના કર્તવ્યનું પાલન કરે છે, તેમને પણ ભયમુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. હે પ્રભુ, તમે ભક્તિ દ્વારા જ પ્રાપ્ત થા, સર્વસામાન્ય માટે અતિ દુષ્પ્રાપ્ય છો; અખંડ ભક્તિ દ્વારા પ્રાપ્ત થતી પરમાત્મા અવસ્થા આત્મસ્વામીપણાથી પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. જે ભક્તિથી તમને પામે છે, તે પછી તમારા ચરણો સિવાય બીજું કશું ઈચ્છે જ કેમ? કારણ કે તમે તો સદ્ગુણોથી પણ અતિ દુરલભ છો. મૃત્યુ પણ, જે સમગ્ર બ્રહ્માંડનો અંત લાવે છે, તે એવા ભક્તોની નજીક જતો નથી, જે તેના પ્રત્યે નિરપેક્ષ રહે છે. ભગવાનના ભક્તોની અર્ધ ક્ષણની સંગતિ પણ સ્વર્ગ કે મોક્ષથી તુલ્ય નથી—તો પછી અન્ય ફળોની તો વાત જ શું? અત્યારે, હે પાપરહિત, અમને એવા મહાનુભાવોનું સંગ મળતું રહે, જેમનું ચરિત્ર પવિત્ર છે, સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયાળુ છે, અને જેઓ ભગવાનના યશમાં આંતર-બાહ્ય સ્નાન કરીને પાપરહિત બની ગયા છે—આજ તમારી કૃપા છે. એ જ મહાત્મા, જેમનું મન વિષયોમાં વિક્ષિપ્ત થતું નથી કે અજ્ઞાનના અંધકારમાં ડૂબતું નથી, ભક્તિ અને યોગથી શુદ્ધ થયેલા મનથી, તમારા માર્ગને સ્પષ્ટપણે જાણી શકે છે. આ સમગ્ર જગત જેમાં પ્રગટ થાય છે, અને જેનાથી પ્રભાસિત થાય છે—એ પરમ તત્વ, પરમ બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ, આકાશ જેવું વિસ્તૃત છે. ભગવાન, જે પોતાની માયાથી અનેક પ્રકારની સૃષ્ટિ સર્જે છે, પોષે છે અને અંતે વિલય પામે છે, છતાં પોતે અવિચલિત રહે છે; ભેદબુદ્ધિ તો મનની ચંચળતા છે—હે પ્રભુ, અમે તમને સ્વતંત્ર, સ્વયંભૂ માનીએ છીએ. વિદ્વાન યોગીઓ વિવિધ યજ્ઞો દ્વારા શ્રદ્ધાપૂર્વક તમને જ ઉપાસે છે; તમે સર્વ જીવોમાં, ઇન્દ્રિયોમાં અને મનમાં અનુભૂતિ પામો છો—એટલે જ વેદ અને તંત્રના પંડિતો પણ તમને ઓળખે છે. તમે એ પ્રાચીન પુરુષ છો, જેઓની શક્તિ સુપ્ત છે; એ શક્તિથી જ સત્ત્વ, રજ અને તમ નામના ગુણો, મહત્તત્વ, આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ, પૃથ્વી, દેવતા, ઋષિ અને સર્વ પ્રાણીઓ ઉત્પન્ન થાય છે. તમારી જ શક્તિથી જગતમાં પ્રવેશ કરીને, તમે ચતુર્વિધ શરીરમાં આત્માના અંશરૂપે નિવાસ કરો છો; અને જ્ઞાનીજન એ પરમ પુરુષને ઓળખે છે, જે અંદર રહીને ઇન્દ્રિયોના રસને મધની જેમ અનુભવે છે. સમયરૂપે તમે સર્વ જગતોને અપરિવર્તનીય શક્તિથી ખેંચો છો; તત્વો મેઘમાળા જેવા છે અને તમે વાવાઝોડા જેવા અપરિહર્ય છો. જ્યારે મનુષ્યો કર્મની ચિંતા અને ઇન્દ્રિયભોગમાં મગ્ન રહે છે, ત્યારે તમે, હંમેશા જાગૃત રહીને, તેમને અજાણતાં જ, સાપ માઉસને ગળી જાય તેમ, પકડી લો છો—હે મૃત્યુ! તો પછી કયાં વિદ્વાન વ્યક્તિ તમારા પવિત્ર ચરણોનો ત્યાગ કરે? એ ચરણો તો માન અને વિનમ્રતાનું નિવાસસ્થાન છે. ચૌદ મનુઓ પણ, પદથી ચ્યૂત ન થાય એ ભયથી, તમારા ચરણોમાં શરણાગત થયા હતા. અત્યારે, હે પરમાત્મા, વિદ્વાનો માટે તમે જ આશ્રય છો; જ્યારે જગત રુદ્રના ભયથી વ્યાકુળ થાય છે, ત્યારે તમારું આશ્રય સર્વ ભયથી મુક્ત છે. તેથી, હે રાજકુમારો, તમે પવિત્ર રહી, પોતાના કર્તવ્યમાં સ્થિત રહી, શ્રદ્ધાપૂર્વક ભગવાનને અર્પણ કરીને, આ સ્તુતિનો પાઠ કરો—તમારા સર્વે કલ્યાણ માટે. સર્વ જીવોમાં અને પોતાના અંતરાત્મામાં નિવાસ કરતા શ્રીહરિનું સતત સ્તવન અને ધ્યાન કરીને, તેમને ભજવો. યોગશિક્ષા પ્રાપ્ત કરીને, ઋષિઓના નિયમોને પાળીને, એકાગ્ર ચિત્તે આ સાધના શ્રદ્ધાપૂર્વક કરો. ક્યારેક, સૃષ્ટિ સર્જવાની ઈચ્છાથી, ભગવાને અમને અને ભૃગુાદિ પૌત્રો ઈચ્છુકોને આ ઉપદેશ આપ્યો હતો. અમે સર્વે પ્રજાપતિઓ, પૂર્વે સૃષ્ટિ કરવા પ્રેરિત ન હતા; પણ આ જ્ઞાનથી, અજ્ઞાનનો અંધકાર દૂર થઈ, અમે વિવિધ પ્રાણીઓની રચના કરવા ઈચ્છી. જે કોઈ આ સ્તુતિ સતત, એકાગ્રતાથી વાંચે છે, તે વહેલી જ વાસુદેવમાં અનન્ય ભક્તિથી પરમ કલ્યાણ પામે છે. અહીંનું પરમ જ્ઞાન સર્વના શ્રેય માટે શ્રેષ્ઠ છે; જ્ઞાનરૂપ નૌકાથી દુઃખના ભયાનક સાગરને સરળતાથી પાર કરી શકાય છે. જે શ્રદ્ધાથી મારી દ્વારા ગવાયેલ આ ભગવાનની સ્તુતિનું પઠન કરે છે, તે દુર્લભ શ્રીહરિને પણ ઉપાસે છે. આ ગીતથી, મનુષ્ય જે ઈચ્છે તે ઝડપથી પ્રાપ્ત કરે છે, કારણ કે આ સર્વોત્તમ કલ્યાણનું પ્રિય સ્તવન છે. જે વ્યક્તિ વહેલી સવારે, હાથ જોડીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક આ સાંભળે કે વાંચે છે, તે કર્મના બંધનથી મુક્ત થઈ જાય છે. હે દેવપુત્રો, આ ગીત, પરમાત્માની સ્તુતિ, મેં ગાયું છે; તેને એકાગ્રતાથી પઠન અને સાધન કરો—પછી અંતે તમારો ઈચ્છિત લાભ અવશ્ય પ્રાપ્ત થશે. આ રીતે જ્યારે મહા ક્રોધિત ઈન્દ્રે, વ્રજવાસીઓની રક્ષા અને ગિરિરાજ ગોવર્ધનને ઉઠાવવાના પ્રસંગે, ગજબની ગાજવીજ સાથે ગાજવીજવાળા મેઘોને વરસાવવાનું આદેશ આપ્યું, ત્યારે ઈન્દ્રે સંહારક સાંવર્તક વાદળોને ઉશ્કેર્યા અને ઘમંડભર્યા વચનો ઉચ્ચાર્યા. ઈન્દ્ર બોલ્યા: ‘આ વનવાસી ગોપ-ગોપીઓનું અભિમાન તો જુઓ! એ બધા કૃષ્ણ પર આધાર રાખીને દેવતાઓની અવગણના કરે છે. જેમ કેટલાક લોકો માત્ર મોટા યજ્ઞ અને કર્મકાંડથી, જ્ઞાનના માર્ગને છોડીને, સંસાર સાગર પાર કરવા ઈચ્છે છે, તેમ આ ગોપો પણ કૃષ્ણ—જે બોલકણા, બાળક, અહંકારી અને અજ્ઞાની છે—તેના આધાર પર મને અવગણે છે. પોતાનાં ધન-સંપત્તિના ઘમંડમાં, કૃષ્ણના પ્રભાવથી, એ લોકો પોતાનું અભિમાન વધારી રહ્યા છે, અને પોતાના પશુઓને વિનાશ તરફ લઈ જાય છે. હવે હું, એરાવત હાથી પર આરૂઢ થઈ, વાવાઝોડા સાથે, નંદના વ્રજને નષ્ટ કરવા જઈશ.’ શુકદેવજી કહે છે: ત્યારે, મેઘરાજ ઈન્દ્રના આદેશથી, બંધનમુક્ત વાદળોએ નંદના વ્રજમાં ધોધમાર વરસાદ શરૂ કરી દીધો. વીજળીના ઝાકળા અને ગર્જના સાથે, પ્રચંડ પવનથી વાદળોએ પાણી અને ગોળા વરસાવ્યા. જોરદાર અને સતત વરસાદથી ખીણો અને મેદાનો પાણીથી ભરાઈ ગયા; ધરતીની ઊંચ-નીચ દેખાતી જ રહી નહીં. અતિશય પવન અને વરસાદથી પશુઓ કાંપવા લાગ્યા; ગોપો અને ગોપીઓ, ઠંડીથી પીડાઈને, શ્રીગોવિંદના શરણમાં દોડી આવ્યા.