શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીહરિનું દિવ્ય સ્વરૂપ અત્યંત મનોહર હતું—તેમના પેટ પર ત્રણ રેખાઓની છાપ, શ્વાસના આવેગ સાથે હલનચલ કરતી, જાણે સમગ્ર બ્રહ્માંડ જ તેમના નાભિના ઘૂંટમાં ખેંચાઈ અને મુક્ત થતું હોય. તેમના કાળા કટિ પર તેજસ્વી પીળા વસ્ત્ર અને સુવર્ણ કમરપટ્ટા ઝગમગતા, અને તેમની જાંઘો, ઘૂંટણ, અને પિંડા સર્વે દ્રષ્ટિ માટે અતિ સુંદર અને સંયમિત હતા. તેમના પગ શરદ ઋતુના કમળ જેવા ચમકતા, ને પાંખડીઓની જેમ, તેમના નખોમાંથી પ્રકાશ ફૂટતો, જેને જોઈ આંતરિક અંધકાર પણ વિસર્જિત થઈ જાય. હે ગુરુદેવ! તમારા પાવન ચરણ દર્શાવો, જે અજ્ઞાનના અંધકારને પાર કરવા ઈચ્છુકો માટે માર્ગરૂપ છે. આ સ્વરૂપનું ધ્યાન જેઓ આત્મશુદ્ધિ ઈચ્છે છે, તેવા સાધકોએ કરવું જોઈએ; અને જે પોતાના કર્મમાં તત્પર રહી ભક્તિ કરે છે, તેને ભયમુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. તમે ભક્તિથી પ્રાપ્ત થાવા યોગ્ય છો, સામાન્ય જીવ માટે અતિ દુષ્પ્રાપ્ય છો; અને આત્મસ્વરૂપની પણ સિદ્ધિ, એકાંતિક ભક્તિથી પ્રાપ્ત પરમપણાની સામે તુચ્છ લાગે છે. એ પરમાત્માને, જેને દયાળુ અને પુણ્યશાળી પણ સહેલાઈથી પામતાં નથી, એકાંતિક ભક્તિથી આરાધ્યા પછી, તેના ચરણો સિવાય બીજું કશું ઈચ્છવું રહેતું નથી. મૃત્યુ, જે સર્વેનું અંત છે, તે પણ તેમને નજીક આવતો નથી, જેમનું મન એમાંથી ઉદાસીન છે—even as he destroys the universe with his might and the fierce arching of his brows. ન સ્વર્ગ, ન મોક્ષ—ભગવાનના ભક્તોનું અર્ધ ક્ષણનું સંગ પણ તેના સામે તોલી શકાય તેમ નથી; તો પછી અન્ય કોઈ કળ્યાણની તો વાત જ શું? તેથી, હે નિર્દોષ, અમને એવા પવિત્ર સ્વભાવના, સર્વજીત, દયાળુ ભક્તોનું સંગ મળે, જેમના પાપો તમારા પવિત્ર કીર્તનથી ધોવાઈ જાય છે—આજ અમારો પરમ ભાગ્ય છે. જેનો મન વિષયોમાં ભટકે નહીં, અજ્ઞાનના અંધકારમાં પ્રવેશે નહીં, અને ભક્તિ-યોગથી શુદ્ધ થાય છે—એવા મુનિ નિશ્ચિતપણે તમારો માર્ગ જાણી શકે છે. એ પરમ તત્વ, જેમાં આખું બ્રહ્માંડ દેખાય છે અને જે બધું પ્રકાશિત કરે છે—એ બ્રહ્મ, એ પરમ પ્રકાશ, વ્યાપક છે જેમ આકાશ. જેણે પોતાની માયાથી અનેક પ્રકારના જગતનું સર્જન કર્યું, તેને પોષ્યું અને અંતે વિલય પણ કર્યો—પણ પોતે અવિચલ રહ્યો; ભેદનું જ્ઞાન તો ચંચળ મનથી જ થાય છે. હે પ્રભુ, અમે તમને સ્વયંસિદ્ધ, સ્વતંત્ર સ્વરૂપે ઓળખીએ છીએ. શ્રદ્ધાપૂર્વક, યોગીઓ વિવિધ યજ્ઞાદિ ઉપાસનાઓથી તમારું આરાધન કરે છે; તમે સર્વેમાં, ઇન્દ્રિયો અને મનમાં વ્યાપી રહેલા છો—એ રીતે વેદ અને તંત્રના તજજ્ઞો પણ તમને ઓળખે છે. તમે જ પ્રાચીન પુરુષ છો, તમારી શક્તિ સૂક્ષ્મ રીતે રહેલી છે; એ શક્તિથી જ સત્વ, રજ, તમ જેવા ગુણો, મહત્તત્વ, આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ, પૃથ્વી, દેવતાઓ, ઋષિઓ અને સર્વે જીવની ઉત્પત્તિ થાય છે. તમારી જ શક્તિથી સર્જાયેલી ચતુર્વિધ દેહમાં તમે અમૃતરૂપે રહો છો; જે મનુષ્યે અંતઃકરણથી તમારો અનુભવ કર્યો છે, તે ઈન્દ્રિયસુખને મધરૂપે માણે છે. તમે સમયરૂપે સર્વે લોકને અતિ તેજથી ખેંચી લો છો; પંચમહાભૂત તો જાણે મેઘમાળા છે અને તમે વાયુરૂપે અપ્રતિહત છો. જ્યારે લોકો કર્મ અને વિષયવાસનામાં મગ્ન રહે છે, ત્યારે તમે, હંમેશા જાગૃત રહી, તેમને અચાનક મૃત્યુરૂપે પકડી લો છો—જેમ સાપ ઉંદરને ઝટપટ પકડી લે છે. કયાં વિવેકી પુરુષ તમારા પાવન ચરણોને ત્યાગે? એ ચરણો તો ગૌરવ અને વિનમ્રતાનું નિવાસસ્થાન છે; ચૌદ મનુઓ પણ, પદચ્યુતિના ભયથી, તમારા ચરણોમાં શરણાગત થયા હતા. તેથી, હે પરમાત્મા, તમે જ જ્ઞાનીજનના આશ્રય છો; જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ રુદ્રના ભયથી કંપે છે, ત્યારે તમે જ નિર્ભય શરણાર્થ છો. હે રાજકુમારો! શુદ્ધ રહી, પોતાના કર્મમાં તત્પર રહી અને મન, વચન, કર્મથી ભગવાનને અર્પણ કરીને, આ સ્તુતિનું પઠન કરો—તમારા સર્વે કલ્યાણ માટે. એ પરમાત્માનું આરાધન કરો, જે સર્વેમાં, સર્વના અંતરમાં નિવાસ કરે છે, અને હંમેશા હરિના સ્મરણ અને સ્તુતિમાં તત્પર રહો. યોગશિક્ષા પ્રાપ્ત કરીને, ઋષિઓની જેમ વ્રત રાખી, એકાગ્ર ચિત્તથી આ સાધના કરો. ઘણાં સમય પહેલાં, સર્વસૃષ્ટિના સ્વામી ભગવાને અમને આ જ ઉપદેશ આપ્યો હતો, જ્યારે ભૃગુ વગેરે પુત્રોની ઉત્પત્તિ અને સર્જન માટે ઈચ્છા થઈ હતી. અમે સર્વે પ્રજાપતિઓ પણ, પ્રજાસર્જન માટે પ્રેરિત નહોતા; પણ આ જ્ઞાનથી, અંધકાર દૂર કરી, અમે વિવિધ પ્રજાઓ સર્જવા ઈચ્છી. જે વ્યક્તિ હંમેશા એકાગ્રતાથી આ સ્તુતિનું પઠન કરે છે, તે વાસુદેવમાં પરમ ભક્તિ પામીને પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે. અહીં જે પરમ જ્ઞાન વર્ણવાયું છે, એ સર્વેનું શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ છે; જ્ઞાનરૂપ નૌકાથી દુઃખમય સંસારમાંથી સહજ રીતે પાર ઉતરી શકાય છે. જે શ્રદ્ધાપૂર્વક મારા દ્વારા ગવાયેલ ભગવાનના સ્તવનનું પઠન કરે છે, તે દુર્લભ હરિને આરાધે છે. જે કંઈ ઈચ્છે છે, તે આ પવિત્ર સ્તુતિના પઠનથી ઝડપથી પ્રાપ્ત કરે છે. જે વ્યક્તિ, વહેલી સવારથી, જોડેલા હાથે, શ્રદ્ધાપૂર્વક આ સ્તુતિ સાંભળે કે પઢે છે, તે કર્મના બંધનથી મુક્ત થઈ જાય છે. હે દેવપુત્રો! આ સ્તુતિ, પરમ પુરુષ પરમાત્માનું મહિમાગાન, મેં ગાયું છે; એકાગ્ર ચિત્તથી તેનો જાપ કરો, સાધના કરો, અને અંતે તમારે જે ઇચ્છ્યું હોય તે પ્રાપ્ત કરો. આ રીતે જ્યારે શ્રીમદ્ શુકદેવજી કહે છે, ત્યારે બીજી બાજુ, ઇન્દ્રે ગુસ્સામાં, વ્રજવાસીઓની રક્ષા માટે, ગવર્ધન ઊંચકવાનો પ્રસંગ સર્જાયો. ઈન્દ્રે ક્રોધથી, વિનાશક એવા સાંવર્તક મેઘોને આદેશ આપ્યો અને દમદાર શબ્દોમાં કહ્યું: "આ વનવાસી ગોપો, કૃષ્ણ પર આધાર રાખી, દેવતાઓનું અપમાન કરે છે—જેમ કોઈ વિદ્યા છોડીને માત્ર કૃત્ય અને નામના બળે સંસારસાગર તરણ ઈચ્છે છે, તેમ. કૃષ્ણ—a talks-too-much, બાળસ્વભાવ, અભિમાની, અને અજ્ઞાની—એના પર આધાર રાખીને, એમણે મારી અવગણના કરી છે." "આ ગોપો, પોતાની સંપત્તિમાં અંધ, કૃષ્ણના ગર્વથી ફૂલી ઉઠ્યા છે; તેમનો ગર્વ તોડવો છે અને પશુઓનો નાશ કરવો છે. હું, એરાવત હાથી પર ચઢીને, વાયુદેવતાઓ સાથે વ્રજ જઇશ અને નંદના ગોપગામને વિનાશ કરીશ." શુકદેવજી કહે છે: "મઘવાનના આદેશથી, બંધનમુક્ત થયેલા મેઘોએ નંદના ગોપગામ પર ધોધમાર વરસાદ શરૂ કર્યો. વીજળીના ચમકારાં, ગર્જનારા વાદળો, અને ભયાનક પવન સાથે, વાદળોએ જળ અને ગોળા વરસાવ્યા. જળની જાડા-પાતળા ધારા સતત ખીણોમાં વહેવા લાગી; અને પૃથ્વી ધોધથી ઢંકી ગઈ—ક્યાં ઊંચું, ક્યાં નીચું, કશું દેખાતું નહોતું." આ રીતે ભગવાનના દિવ્ય સ્વરૂપના ધ્યાનથી શરૂ થયેલી ઉપાસના, પરમ કલ્યાણની વાત, અને પછી વ્રજના રક્ષણ માટે શરૂ થયેલા ઇન્દ્રના પ્રહાર સુધીની આ કથા અવિરત વહે છે.