શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે મહાન ભક્તે સર્વત્ર ભગવાનને પોતાના આત્મા રૂપે વર્તમાન જોયા અને ભગવાનમાં સર્વ જીવોને પણ પોતે સમાન અનુભવે, ત્યારે તેની અંદરથી રાગ-દ્વેષ દૂર થઈ ગયા. સર્વ પ્રત્યે સમભાવ, ભગવાનમાં અખંડ ભક્તિ અને નિર્વિકાર મનથી તે ભગવાનના ભક્તપદને પ્રાપ્ત થયો. તેણે ભગવાનનું દિવ્ય સ્વરૂપ જોયું—મસ્તક પર મુગટ, હાથમાં કંકણ, ગળામાં હાર, પગમાં પાયલ, કમરમાં કમરપટ્ટો, અને હાથમાં શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, સુંદર વણમાળા અને અમૂલ્ય રત્નોથી શોભિત, પરમ તેજસ્વી રૂપ. ભગવાનના ગળે શુભ કૌસ્તુભ મણિ ઝળકે છે, ખભા સિંહ જેવા વિશાળ છે, અને તેમનું રૂપ નિર્મળ ચિંતામણિ જેવા પ્રકાશમાન છે. ભગવાનના પેટ પર ત્રણ રેખાઓ છે, તેમનું શ્વાસપ્રશ્વાસ એવું લાગે કે આખું બ્રહ્માંડ તેમના નાભિમાં પ્રવેશી અને બહાર આવે છે. તેમના કમળ જેવી આંખો, પિતાંબર અને સુવર્ણ પટ્ટો, શ્યામ કટિ પર શોભે છે. તેમની જાંઘો, ઘૂંટણ અને પિંડા અતિ સુંદર અને સુગઠિત છે. તેમના ચરણ પતઝડના કમળ જેવી કાંતિ ધરાવે છે, નખોમાંથી પ્રકાશ ફૂટે છે, જે ભીતરનો અંધકાર દૂર કરે છે. હે ગુરુવર્ય, આપના ચરણ દર્શાવશો, કારણ કે અજ્ઞાનના અંધકારને પાર કરવા ઇચ્છનાર માટે તે જ માર્ગ છે. આ દિવ્ય સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને મનુષ્ય પોતાનું અંતઃકરણ શુદ્ધ કરી શકે છે; તેના પર ભક્તિ કરવાથી કર્તવ્યપાલન કરતા ભક્તને નિર્ભયતા પ્રાપ્ત થાય છે. હે પ્રભુ, આપ ભક્તોને પ્રાપ્ત થાઓ છો, સામાન્ય મનુષ્ય માટે દુર્લભ છો; આત્મસ્વામીપણું પણ એકાંતિક ભક્તિથી પ્રાપ્ત પરમપદ કરતાં ન્યૂન છે. જેને ભક્તિથી આપની આરાધના કરવામાં આવી છે, જે દુર્લભ છે—even સત્પુરુષો માટે પણ—એવો ભક્ત બીજું કશું ઈચ્છતો નથી. જ્યાં મૃત્યુ—આખા બ્રહ્માંડને નાશકર્તા—even ભયથી પણ, ભક્તોને સ્પર્શી શકતો નથી, ત્યાં આપના ચરણોમાં આશ્રય લીધેલાને કોઈ ભય નથી. સ્વર્ગ કે મોક્ષ પણ ભગવાનના ભક્તોની અડધી ક્ષણની સંગતિ સામે તુલ્ય નથી; તો પછી બીજા લાભોની તો વાત જ શું! તેથી, હે નિર્દોષ, અમને એવા પવિત્ર અને દયાળુ ભક્તોની સંગતિ મળે, જેમની પાપશુદ્ધિ આપના યશમાં અંતર-બાહ્ય સ્નાનથી થઈ ગઈ છે—આપની કૃપા એ જ છે. જેનું મન વિષયોમાં ભટકે નહીં, અજ્ઞાનના અંધકારમાં પ્રવેશે નહીં, અને ભક્તિ તથા યોગથી શુદ્ધ થયું છે, એવો મુનિ નિશ્ચિતપણે આપના માર્ગને અનુભવે છે. એ પરમ તત્વ, જેમાં બ્રહ્માંડ દેખાય છે અને જેનાથી પ્રકાશ પામે છે, તે પરબ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ, આકાશ સમાન વ્યાપક છે. ભગવાન, પોતે માયાના બળે અનેક રૂપોથી જગતની રચના કરે છે, તેને પોષે છે અને અંતે વિલય કરે છે, પણ પોતે અપરિવર્તિત રહે છે; ભેદબુદ્ધિ મનની ચંચળતા કારણે છે—અમે આપને સ્વયંસ્થિત સ્વરૂપે જાણીએ છીએ. યોગીઓ શ્રદ્ધા અને વિવિધ કૃત્યો દ્વારા આપની આરાધના કરે છે; આપ સર્વ જીવો, ઇન્દ્રિયો અને મનમાં વર્તો છો—વેદ અને તંત્રના જ્ઞાની પણ આપને એમ જ જાણે છે. આપ જ પ્રાચીન પુરુષ છો, આપની શક્તિથી જ સત્ત્વ, રજ, તમ આદિ ગુણો પ્રગટે છે; આપમાંથી જ મહત્તત્વ, આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ, પૃથ્વી, દેવતાઓ, ઋષિગણ અને સર્વ જીવો ઉત્પન્ન થાય છે. આપ પોતાની શક્તિથી સર્જનમાં પ્રવેશી, ચતુર્વિધ દેહમાં આત્માના અંશરૂપે નિવાસ કરો છો; વિદ્વાન લોકો એ પુરુષને ઓળખે છે, જે સર્વના અંતરમાં રહી, ઇન્દ્રિયસુખને મધરૂપે ભોગવે છે. સમયરૂપે આપ સર્વ લોકને અપરિહાર્ય બળથી ખેંચો છો; પંચમહાભૂત તો મેઘ જેવા છે અને આપ વાવાઝોડા જેવા—અસહ્ય. જ્યારે લોકો કર્મના વિચારોમાં મગ્ન અને વિષયોમાં લોભી બને છે, ત્યારે આપ, હે મૃત્યુ, સદા ચેતન રહી, તેમને અચાનક પકડી લો છો, જેમ સાપ ઉંદરને ઝપટે છે. કયો વિદ્વાન આપના કમળચરણોનો ત્યાગ કરશે, જે મહિમા અને વિનમ્રતાનું નિવાસસ્થાન છે? ચૌદ મનુઓ પણ, પદચ્યુતિના ભયથી, આપની આરાધના કરે છે. અતઃ હે બ્રહ્મન, પરમાત્મા, આપ જ વિદ્વાનોનો આશ્રય છો; જ્યારે જગત પર રુદ્રનો ભય છવાય છે, ત્યારે આપ જ નિર્ભય આશ્રય છો. હે રાજપુત્રો, પવિત્ર રહી, પોતાનું કર્તવ્ય પાળતા, હંમેશા ભગવાનને સમર્પિત રહી, આ સ્તુતિનું પઠન કરો—તમારા માટે સર્વ મંગલ થાય. તે જ આત્માનું, જે સર્વ જીવોમાં વર્તે છે, હંમેશા સ્તવન અને ધ્યાન કરીને, હરીની આરાધના કરો. યોગશિક્ષા પ્રાપ્ત કરીને, ઋષિગણના નિયમોનું પાલન કરીને, એકાગ્ર મનથી આ સાધનાનો અભ્યાસ કરો. આ યોગશાસ્ત્ર ભગવાને અમને, બ્રહ્મા અને અન્ય સર્જનકર્તાઓને, ભૃગુ અને અન્ય સંતાનોની ઉત્પત્તિ માટે અને સર્જન ઇચ્છનારને કહ્યું હતું. અમારા જેવા સર્વ પ્રજાપતિઓ સર્જન માટે પ્રેરિત નહોતા, પણ આ જ્ઞાનથી, અંધકાર દૂર થઈ, અમે વિવિધ જીવોની સર્જન ઈચ્છા પામી. જે કોઈ આ સ્તુતિ ભક્તિપૂર્વક, એકાગ્રતાથી પઠન કરે છે, તે જલ્દી પરમ કલ્યાણને પ્રાપ્ત કરે છે અને વાસુદેવમાં ભક્તિ પામે છે. અહીં પરમ જ્ઞાન સર્વ માટે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ છે; જ્ઞાનની નૌકાથી દુઃખરૂપ મહાસાગરને સરળતાથી પાર કરી શકાય છે. જે શ્રદ્ધાથી મારી ગાયેલી ભગવાનની સ્તુતિનું પઠન કરે છે, તે દુર્લભ હરીની આરાધના કરે છે. મારા દ્વારા ગાયેલી, પરમ કલ્યાણપ્રદ સ્તુતિથી, જે કોઈ પણ ઇચ્છા હોય, તે ઝડપથી પ્રાપ્ત થાય છે. જે વ્યક્તિ વહેલી સવારે ભક્તિપૂર્વક, હાથ જોડીને, શ્રદ્ધાથી આ સ્તુતિ સાંભળે અથવા પઠન કરે છે, તે કર્મના બંધનથી મુક્ત થાય છે. હે દેવપુત્રો, આ સ્તુતિ, પરમાત્મા પરમ પુરુષની સ્તુતિ, મેં ગાઈ છે; એકાગ્રતાથી પઠન કરો, સાધન રૂપે તેનો અભ્યાસ કરો, અને અંતે ઈચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરો. એ વખતે, ઈન્દ્રે ક્રોધથી ભરાઈ, વ્રજવાસીઓની રક્ષા અને ગોવર્ધન ઉંચકવાની ઘટનામાં, ગાઢ અને મોળા ગાજવાળા મેઘોથી ગાંડો વરસાદ વરસાવ્યો. ઈન્દ્રે, રોષે ભરાઈ, સંહારક સામ્વર્તક વાદળોને પ્રેર્યા અને આદેશભર્યા શબ્દો ઉચ્ચાર્યા: “આ વનવાસી ગોપો કેટલી મોટી દંભ અને ગર્વથી ભરેલા છે! તેઓ કૃષ્ણ—a મરત્યુમાન માનવી ઉપર આધાર રાખીને દેવતાઓનો અપમાન કરે છે. જેમ કેટલાક જ્ઞાની વિદ્યા ત્યજી, માત્ર ક્રિયાઓ અને નામથી જ જીવનસાગરને પાર કરવા ઈચ્છે છે, તેમ આ ગોપો પણ કૃષ્ણ પર આધાર રાખે છે—જે બોલકણ, બાળક, ઘમંડી અને અજ્ઞાની છે અને પોતાને જ્ઞાની માને છે—અને મને અવગણના કરી છે. પોતાનાં ધનથી અંધ, કૃષ્ણના ગર્વથી ફૂલેલા, પોતાનો વૈભવ અને ગૌરવ નાશ કરે છે અને પોતાના પશુઓને વિનાશ તરફ દોરી જાય છે.” આ રીતે, ભગવાનના દિવ્ય સ્વરૂપના દર્શનથી શરૂ કરીને, ભક્તિ, જ્ઞાન, અને ભક્તિના મહિમા, અને પછી ઈન્દ્રના ક્રોધથી વ્રજવાસીઓ પર વરસાવેલા સંકટ સુધીની આ પવિત્ર ગાથા છે.