શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વાસુદેવની today prompting, ગોપાળ અને કૃષ્ણ સાથે, prescribed વિધિઓ પર્વત, ગાયો, બ્રાહ્મણો અને યજ્ઞ માટે નિર્વાહ કર્યા, અને પછી તેઓ વ્રજમાં પાછા આવ્યા. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગની ચોવીસમી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પરમહંસો માટે રચાયેલ છે. કપિલદેવ કહે છે: "મમતા, જો તમે તમારી જાતે જ, સર્વજ્યોતિ, સર્વહૃદયમાં રહેલા આત્માને, મારા રૂપમાં જાણી લેશો, તો દુઃખ અને ભયથી મુક્તિ પ્રાપ્ત થશે. માતા, હું તમને એ આધ્યાત્મિક જ્ઞાન આપું છું, જે સર્વ કર્મોને શાંતિ આપે છે; આ જ્ઞાનથી તમે ભયને પાર કરી શકો છો." મૈત્રેય કહે છે: કપિલદેવના આ ઉપદેશથી પ્રસન્ન થઈ, તેમની પરિક્રમા કરી, અને પ્રકૃતિ તરફ ચાલ્યા ગયા. તેમણે મૌનવ્રત ધારણ કર્યું, માત્ર આત્મા પર આધાર રાખ્યો, નિરલિપ્ત રહી, જગતમાં વિહર્યા, અગ્નિ કે સ્થાયી નિવાસ વગર. તેમનું મન બ્રહ્મમાં લીન થયું—જે પ્રકટ અને અપ્રકટ બંનેથી પર છે, ગુણરૂપે દેખાય છે, પણ સ્વયં ગુણાતીત છે, એકાગ્ર ભક્તિથી જ જાણાય છે. એમણે અહંકાર અને મમતા છોડ્યા, દ્વંદ્વથી ઉપર, સર્વમાં સમતા અને સ્વાત્મદર્શન, આંતરિક શાંતિ અને સ્થિરતા, જેમ શાંત સમુદ્રમાં તરંગો નથી. વાસુદેવ—સર્વજ્ઞ, અંતરાત્મા—માં પરમ ભક્તિથી, પોતાનું સ્વરૂપ જાણીને, બંધનથી મુક્ત થયા. તેમણે સર્વ જીવમાં ભગવાનને, અને પોતામાં સર્વ જીવને, જોઈ લીધા. ઈચ્છા અને દ્વેષથી મુક્ત, સર્વમાં સમતાવાન, ભગવાનમાં ભક્તિ ધરાવતા, તેમણે ભગવાનના ભક્તની અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. ભગવાનનો રૂપ—મુકુટ, કંગણ, હાર, પાયલ, કમરપટ્ટા, શંખ, ચક્ર, ગદા, પદ્મ, માળા અને શ્રેષ્ઠ રત્નોથી શોભિત—પરમ તેજથી ઝળહળતો. શુભ ગળા પર કૌસ્તુભ રત્ન, સિંહ જેવા કાંધ, અવિનાશી કીર્તિથી પ્રકાશિત, સ્વચ્છ ચિંતામણિ સમાન. પેટ પર ત્રણ રેખાઓ, શ્વસનના પ્રવાહે ચળવળે, જાણે બ્રહ્માંડ જ તેમના નાભિથી આવિર્ણ અને વિવર્ણ થાય છે. ઘાટા કપડા, સુવર્ણ કમરપટ્ટા, શ્યામ કમર, સુંદર જાંઘ, ઘૂંટણ, પગ—શરદ પદ્મ જેવા, નખોમાંથી પ્રકાશ ફેલાય, આંતરિક અંધકાર દૂર કરે. "હે ગુરુ, તમારા પગ દર્શાવો—અજ્ઞાનના અંધકાર પાર કરવા ઈચ્છુકો માટે માર્ગ છે." આ રૂપનું ધ્યાન કરનાર આત્મશુદ્ધિ પામે છે; પોતાના ધર્મનું પાલન કરીને ભક્તિથી નિર્ભયતા પ્રાપ્ત કરે છે. તમે ભક્તો માટે પ્રાપ્તિક, પણ embodied beings માટે અઘરાં છો; આત્મસ્વામીપણું પણ, એકાગ્ર ભક્તિથી પ્રાપ્ત પરમ અવસ્થાથી ઓછું છે. જેને ભગવાનની આરાધના કરવી અઘરી છે—even for virtuous—એ ભક્તિથી આરાધ્ય થાય, તો પછી તેમના પગ સિવાય બીજું શું ઇચ્છવું? મૃત્યુ, જેણે જીવનનો અંત લાવે છે, પણ જેનાથી નિરલિપ્ત ભક્તો અપરાધ્ય રહે છે—even as he destroys the universe fiercely. સ્વર્ગ કે મુક્તિ પણ ભગવાનના ભક્તોની અડધી ક્ષણની સંગત સામે તોલી શકાતી નથી—બીજી બધી આશીર્વાદોની તો વાત જ શું? "હે નિર્દોષ, અમને એવા ભક્તોની સંગત મળે, જેઓ સર્વ જીવો માટે દયાળુ, પવિત્ર, અને તમારા યશમાં આંતર-બાહ્ય સ્નાનથી પાપમુક્ત થયા છે—આ જ અમારું અનુક્રહ છે." જેનું મન વિષયોમાં ભટકે નહીં, અંધકારમાં ન જાય, ભક્તિ અને યોગથી શુદ્ધ થાય—એવા વિદ્વાન તમારો માર્ગ અવશ્ય જાણે છે. જેમાં બ્રહ્માંડ દેખાય છે, અને જે બ્રહ્માંડને પ્રકાશિત કરે છે—એ પરમ બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ, વિશાળ છે. ભગવાન, પોતાની માયાથી, અનેક રૂપોનું સર્જન, પોષણ અને વિલય કરે છે, પણ સ્વયં અપરિવર્તિત રહે છે; ભેદબુદ્ધિ મનની અસ્થિરતાથી આવે છે—હે ભગવાન, તમે સ્વયંસિદ્ધ છો. વિશ્વના યોગીઓ શ્રદ્ધાથી વિવિધ વિધિઓથી તમારી આરાધના કરે છે, સર્વ જીવો, ઇન્દ્રિયો અને મનમાં તમારું દર્શન કરે છે—વેદ અને તંત્રના જાણકારો પણ તમારો જ અનુભવ કરે છે. તમે મૂળ પુરુષ, તમારી શક્તિ સુષુપ્ત છે, એ શક્તિથી રજ, સત્ત, તમ differentiation થાય છે; તમાથી મહાન અહંકાર, આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ, પૃથ્વી, દેવતા, ઋષિ અને સર્વ જીવ ઉત્પન્ન થાય છે. સર્જનમાં પ્રવેશ કરીને, ચાર પ્રકારના શરીરમાં આત્માનો અંશરૂપે વસો છો; જ્ઞાની એ પુરુષને જાણે છે, જે આંતરથી રહી, ઇન્દ્રિયોના રસને મધ સમાન ભોગવે છે. તમે સમયનું રથ, સર્વ લોકને અપરાધ્ય રીતે ખેંચો છો; તત્વો, inferenceથી ઓળખાતા, વાદળ સમાન છે, તમે વાયુ જેવા અપરાધ્ય છો. લોકો, કર્મ અને વિષયોમાં મગ્ન, ઇન્દ્રિયસुख માટે લલચાય છે, તમે, સદા સતર્ક, અચાનક તેમને પકડી લો છો—જેમ સાપ ઉંદરને ગ્રાસે છે, હે મૃત્યુ. કોણ વિદ્વાન તમારા પદ્મપદો, જે માન અને વિનયનું આવાસ છે, છોડે? ચૌદ મનુઓ પણ, પદથી પતનના ભયથી, તમારા પૂજન કરે છે. "હે બ્રહ્મન, પરમ આત્મા, તમે જ વિદ્વાનનો આશ્રય છો; જ્યારે રુદ્રના ભયથી બ્રહ્માંડ વ્યથિત થાય છે, ત્યારે તમે જ નિર્ભય આશ્રય છો." "હે રાજપુત્રો, શુદ્ધ રહી, પોતાનું કર્મ કરો, અને ભાવ ભગવાનને અર્પણ કરો—તમારા માટે સર્વ શુભ હોય." આ આત્મામાં નિવાસી, સર્વ જીવોમાં રહેલા સ્વરૂપની આરાધના કરો, હરીનું સ્તવન અને ધ્યાન સતત કરો. યોગના ઉપદેશ પ્રાપ્ત કરીને, ઋષિઓના વ્રત રાખીને, એકાગ્ર મનથી શ્રદ્ધાપૂર્વક આ સાધના કરો. અત્યારે, ભગવાન, સૃષ્ટિનાથ, અમને આ જ્ઞાન આપ્યું હતું, ભૃગુપુત્રો અને અન્ય સૃષ્ટિ ઈચ્છુકોને ઉત્પન્ન કરવા ઈચ્છતા. અમે સર્વ પ્રજાપતિઓ, સૃષ્ટિ માટે પ્રેરિત નહિં હતા; પણ આ જ્ઞાનથી અંધકાર દૂર કરીને, વિવિધ પ્રાણીઓની રચના ઈચ્છીએ છીએ. જે વ્યક્તિ સતત, ધ્યાનપૂર્વક આ જ્ઞાનનો પાઠ કરે છે, જલ્દી પરમ કલ્યાણ પામે છે, વાસુદેવમાં ભક્તિ રાખે છે. અહીં, પરમ જ્ઞાન સર્વ માટે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ છે; જ્ઞાનની નાવથી દુઃખના અઘરા સમુદ્રને સરળતાથી પાર કરી શકાય છે. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક આ ભગવાનની સ્તુતિ, જે મેં ગાઈ છે, પાઠ કરે છે, હરીની આરાધના કરે છે—જેની આરાધના અઘરી છે—એ પરમ લાભ પામે છે.