શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાને કહ્યું: એક વિવેકી ઋષિ, જે હવે વૈરાગ્યથી, સંપત્તિ વગર, થાક વિના, સંસાર છોડીને ભટકતો રહ્યો હતો, અને દुष્ટ લોકો દ્વારા તિરસ્કૃત થાય છતાં પોતાનું ધર્મ અડગપણે પાળતો હતો, એણે એક શ્લોક બોલ્યો. એ શ્લોકમાં કહ્યું હતું કે કોઈપણ માણસના સુખ-દુઃખ માટે પોતાનું જ આત્મા કારણ છે; મિત્ર, શત્રુ કે તટસ્થ—all worldly relations—માત્ર અવિદ્યાની રચના છે. એથી, પ્રિયજન, તું તારો મન મારે સ્થિર બુદ્ધિથી નિયંત્રિત કર; એ જ યોગનું સાર છે. જે કોઈ મન એકાગ્ર રાખીને, આ ઋષિ દ્વારા ગાઈેલી ગાથાને ધારણ કરે, ઉચ્ચારે, કે સાંભળે—એ બ્રહ્મમાં સ્થિત થઈને જીવનના દ્વંદ્વો દ્વારા જીતી શકાતો નથી. શુકદેવજી કહે છે: એ સમયે ભગવાન કૃષ્ણ અને બલરામ ગોકુલમાં રહેતા હતા, અને તેમણે જોયું કે ગોપો ઈન્દ્ર માટે યજ્ઞની તૈયારીઓ કરે છે. ભગવાન, સર્વના આત્મા અને સર્વજ્ઞ, નંદા વગેરે વૃદ્ધો પાસે વિનમ્રતાપૂર્વક આવ્યા અને પૂછ્યું: “પિતા, આ કયું ઉન્માદ છે? તેનો હેતુ શું છે, કોનાં માટે છે, અને કોણ આ યજ્ઞ કરે છે?” કૃષ્ણે વધુ પુછ્યું: “મને આ વિશે ખૂબ જ જાણવા ઈચ્છા છે; કૃપા કરીને કહો, હું સાંભળવા માટે ઉત્સુક છું. સત્પુરુષો, જે સર્વ રીતે ભક્તિમાં સ્થિત છે, પોતાના કર્મ છુપાવતા નથી.” કૃષ્ણે એમ પણ કહ્યું: “જે માણસ મિત્ર, તટસ્થ અને શત્રુ—સૌને એક સમાન જુએ છે, અને દ્વેષથી દૂર રહે છે, એ સાચો મિત્ર છે, જે બધાને પોતાનાં રૂપમાં જુએ છે.” માણસો જાણીને કે અજાણતાં કર્મ કરે છે; વિવેકી માટે કર્મ સફળતા લાવે છે, અવિવેકી માટે નહીં. તો, આ યજ્ઞનું હેતુ શું છે? કે માત્ર પરંપરા છે? હું પૂછું છું, સારા રીતે કહો. નંદાએ કહ્યું: “ઈન્દ્ર દેવ વરસાદના સ્વામી છે; વાદળો એ જ તેમની સ્વરૂપ છે. એ જ પાણી વરસાવે છે, જે સર્વ જીવોને આનંદ અને જીવન આપે છે. અમે અને બીજા સૌ એ વરસાદ લાવનાર ભગવાનની પૂજા કરીએ છીએ, ઘી અને સામગ્રીથી યજ્ઞ કરીએ છીએ. એમાંથી જે બચી જાય છે, એથી લોકો જીવનના ત્રણ પુરુષાર્થ માટે જીવે છે; માનવ પ્રયત્ન માટે વરસાદ દેવ ફળ આપે છે.” “જે માણસ પરંપરાગત ધર્મ છોડી દે છે—ઈચ્છા, લોભ, ભય કે દ્વેષથી—એ શુભતા પામતો નથી.” શુકદેવજી કહે છે: નંદા અને ગોકુલના લોકોએ જે કહ્યું, એ સાંભળીને, કૃષ્ણે ઈન્દ્ર પ્રત્યે રોષ જગાવતાં, પિતાને કહ્યું: “જીવ માત્ર કર્મથી જન્મે છે અને કર્મથી વિલય પામે છે; સુખ, દુઃખ, ભય અને સુરક્ષામાં પણ કર્મ જ કારણ છે.” “જો કોઈ ભગવાન છે, જે બીજાના કર્મનો ફળ આપે છે, તો એ પણ કરનાર પર આધાર રાખે છે; કરનાર વગર એનું શક્તિ નથી.” “જે લોકો પોતાનાં કર્મ પાળે છે, એ માટે ઈન્દ્રની જરૂર શું છે? એ લોકોની પ્રકૃતિથી જે ordained છે, એ બદલવાનો ઈન્દ્રમાં શક્તિ નથી.” “લોકો પોતાની પ્રકૃતિ પ્રમાણે જ કરે છે; દેવ, દાનવ, માનવ—સૌ પોતાની પ્રકૃતિમાં સ્થિત છે.” “જીવ, ઊંચા કે નીચા શરીરમાં, કર્મથી કરે છે અને છોડે છે; મિત્ર, શત્રુ કે તટસ્થ—કર્મ જ શિક્ષક અને સ્વામી છે.” “એથી, પોતાના ધર્મમાં, પોતાની પ્રકૃતિમાં, કર્મ દ્વારા જ પૂજા કરવી જોઈએ; જેનાથી સીધા જીવન ચાલે છે, એ જ સાચો દેવ છે.” “જે પાસે એક માર્ગે જીવન ચાલે છે, છતાં બીજામાં આધાર રાખે છે, એ સુખ પામતો નથી—જેમ અશુદ્ધ સ્ત્રી પરમુરખથી સુખ પામતી નથી.” “બ્રાહ્મણ બ્રહ્મથી, ક્ષત્રિય પૃથ્વી રક્ષણથી, વૈશ્ય વેપારથી, અને શૂદ્ર દ્વિજોની સેવા દ્વારા જીવન જીવવો જોઈએ.” “ખેતી, વેપાર, ગૌરક્ષા—સુદ, સંગીત પણ કહેવાય; ચાર પ્રકારની જીવનોપાય છે, જેમાં આપણે ગૌરક્ષામાં સદા વ્યસ્ત છીએ.” “સત્ત્વ, રજ, તમ—જગતની સ્થિતિ, ઉત્પતિ, નાશના કારણ છે; રજથી જગત, વિવિધતા—all arise from each other.” “રજના પ્રેરણાથી વાદળો સર્વત્ર પાણી વરસાવે છે; એથી જ જીવ thrive કરે છે—તો ઈન્દ્ર શું કરી શકે?” “અમે શહેર, ગામ કે ઘરો નથી ધરાવતા; અમે હંમેશાં જંગલમાં, વન અને પર્વતો વચ્ચે જીવીએ છીએ. એથી, ગાય, બ્રાહ્મણ અને પર્વત માટે યજ્ઞ કરીએ; ઈન્દ્ર માટે તૈયાર કરેલી સામગ્રી એ યજ્ઞમાં ઉપયોગ કરીએ.” “વિવિધ પ્રકારના પકવાન, સૂપ, ખીર, પુરી, લાડુ, દૂધના preparations તૈયાર કરો.” “વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણો દ્વારા અગ્નિમાં હોમ કરો; ઉત્તમ ભોજન અને ગાયોની દાન આપો.” “અશ્વપાલ, ચંડાળ, પતિતો—એને યથાયોગ્ય દાન આપો; ગાયોને જવાર આપ્યા પછી પર્વતને અર્પણ કરો.” “સજ્જ, પ્રસન્ન, સુગંધિત, સુંદર વસ્ત્રોમાં, ગાય, બ્રાહ્મણ, અગ્નિ અને પર્વતની પરિક્રમા કરો.” “મારી વાત છે, જો તમને યોગ્ય લાગે તો કરો; આ યજ્ઞ ગાય, બ્રાહ્મણ, પર્વત અને મને પ્રિય છે.” શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન, જે કાળરૂપે ઈન્દ્રનું અહં વિઘટાવવા ઈચ્છતા હતા, એનાં શબ્દો સાંભળીને, નંદા અને ગોપોએ તેને યોગ્ય માન્યું. મધુસૂદનના કહે્યા પ્રમાણે, બ્રાહ્મણો દ્વારા આશિર્વાદ લેવાયા, અને ઈન્દ્ર માટે તૈયાર કરેલી સામગ્રી પર્વત અને બ્રાહ્મણ માટે ઉપયોગમાં આવી. બધી દાન યોગ્ય રીતે આપી, ગાયોને જવાર આપી, અને ગાયો આગળ રાખી પર્વતની પરિક્રમા કરી. સુંદર શણગારેલી ગાડીઓમાં, ગોપીઓ, કૃષ્ણની લીલાઓ ગાઈ, બ્રાહ્મણોના આશિર્વાદ પ્રાપ્ત કર્યા. કૃષ્ણે, ગોપોમાં આત્મવિશ્વાસ જગાવવા માટે, બીજી રૂપ ધારણ કરી, કહ્યું: “હું પર્વત છું,” અને વિશાળ રૂપમાં, અતિશય અર્પણ સ્વીકારી. વ્રજવાસીઓ સાથે, કૃષ્ણે પર્વતને આત્મરૂપે નમન કર્યું, કહ્યું: “જુઓ, આ પર્વત સ્વરૂપે પ્રગટ થયો છે અને અમને કૃપા કરી છે.” એ પર્વત, ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી, જંગલમાં રહે છે, અને જે લોકો તેને અપમાન કરે છે, તેમને વિનાશ કરે છે; એથી, અમે તેની અને ગાયોની રક્ષા માટે નમન કરીએ છીએ.