પાંડવો પોતાના જીવનના સંકટભર્યા સમયમાં, જ્યારે તેઓ ઘરના બંધનો અને મોહમાં ફસાઈ ગયા હતા, ત્યારે—even though they were distracted by worldly affairs—ભગવાન કૃષ્ણે ગોપીઓના વચનોથી તેમને ધર્મના માર્ગની યાદ અપાવી. તેઓ સ્વીકાર કરે છે કે, “અમે તો ભગવાનના આજ્ઞાપાલક છીએ, તો પછી મુક્તિ કે અન્ય કોઈ વરદાનની ઈચ્છા શું રાખીએ? બધું તો એમના ઈચ્છાથી થાય છે—આ બધું તો એમનું લીલા-વિહાર છે.” તેઓ કહે છે, “લક્ષ્મીજી પણ ભગવાનના ચરણસ્પર્શની અભિલાષા રાખીને બીજા બધાને ત્યાગી દે છે અને એકવાર પણ એમની પૂજા કરે છે; એ પણ મુક્તિ માટે એમની પ્રાર્થના કરે છે, પણ એ માત્ર જગતને મોહિત કરવા માટે છે.” તેઓ સમજાવે છે કે—સ્થળ, સમય, વસ્તુઓ, મંત્ર, યજ્ઞ, યજમાન, અગ્નિ, દેવતા, અને ધર્મ—આ બધું ભગવાનમાંથી જ પ્રગટ થાય છે. પાંડવો સ્વીકાર કરે છે કે, “એ જ ભગવાન, સર્વ યોગીઓના સ્વામી, યદુવંશમાં અવતર્યા છે—આમ સાંભળ્યું છે, છતાં પણ અમે મોહમાં પડીને એમને સાચા રૂપે ઓળખી શક્યા નથી.” તેઓ ગૌરવ અનુભવે છે કે, “અમારા સમૂહમાં એવી સ્ત્રીઓ છે જેમના હૃદયમાં શ્રીહરિ માટે અવિચલ ભક્તિ જન્મી છે.” કૃષ્ણને વંદન કરતા, તેઓ કહે છે, “હે કૃષ્ણ, અમને તમારી માયાએ મોહિત કરી દીધા છે, તેથી અમારા મન કર્મના માર્ગમાં ભટકી રહ્યાં છે.” પણ તેઓ જાણે છે, “ભગવાન પોતે જ, જેમના માયાથી લોકો મોહિત થાય છે, એવા ભક્તોના અપરાધોને ક્ષમા કરે છે—even if they do not recognize Him.” પાંડવો પોતાના ભૂલને સ્મરે છે—કે જેમણે કૃષ્ણને અવગણ્યા હતા—અને છતાં પણ, કાંસના ભય છતાં, તેઓ અવિચલપણે અચ્યૂત ભગવાનના દર્શન માટે આતુર રહ્યા. તેઓ વિચાર કરે છે કે, “જો ગ્રહો સુખ-દુઃખ આપે છે તો પણ આત્માને શું लेना-દેના? ગ્રહો તો એકબીજાને જ અસર કરે છે—માણસે કોની ઉપર રોષ કરવો?” એવી જ રીતે, “જો કર્મ સુખ-દુઃખ આપતું હોય તો પણ આત્મા તો ચૈતન્ય છે, શરીર તો માત્ર ચામડી છે—કર્મ જ મૂળ કારણ નથી.” સમય વિષે પણ તેઓ કહે છે, “સમય પણ આત્મા જેટલોજ સ્વરૂપ છે; જેમ અગ્નિનું સ્વરૂપ તાપ નથી કે હિમનું ઠંડક નથી, એમ દ્વંદ્વ બીજામાં નથી.” પાંડવો નિશ્ચય કરે છે કે, “પરમાત્મા માટે દ્વંદ્વ ક્યાંયથી, કોઇ રીતે નથી. જન્મ-મરણનો ચક્ર પણ એ જ રીતે છે; જે જગૃત છે, તેને તત્વોનો ભય રહેતો નથી.” તેઓ નિર્ધાર કરે છે, “આ પરમ ભક્તિ પર આધાર રાખીને, જે પ્રાચીન ઋષિઓએ પાળી હતી, હું પણ મુકુંદના ચરણોમાં સેવા કરીને આ અતીવ અંધકારને પાર કરી જઇશ.” આ વખતે ભગવાન કહે છે, “જે મનુષ્ય વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સર્વ સંપત્તિથી રહિત થઈ, થાક્યા વિના, સંસારમાં વિહરતાં, દુષ્ટો દ્વારા ત્યાગવામાં આવતાં પણ પોતાના ધર્મમાં અડગ રહે છે—એવો જ્ઞાની એ શ્લોક ઉચ્ચારે છે.” તેઓ કહે છે, “સુખ-દુઃખનું મૂળ અન્ય કોઈ નહિ, પણ પોતે પોતે જ છે; મિત્ર, શત્રુ કે તટસ્થ—all are just illusions created by worldly ignorance.” અંતે, ભગવાન ઉપદેશ આપે છે, “હે પ્રિય, તું તારો મન મારે પર સ્થિર બુદ્ધિથી નિયંત્રિત કર; એ જ યોગનું સાર છે.” અને જે કોઈ મનને એકાગ્ર કરીને આ બ્રહ્મનિષ્ઠ જ્ઞાની દ્વારા ગવાયેલો ગીત સાંભળે છે, પઠન કરે છે, તે જીવનના દ્વંદ્વોથી કદી વિમુખ થતો નથી. આવી રીતે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ અને બલરામ ગોકુળમાં નિવાસ કરતા હતા. એક દિવસ તેમણે જોયું કે ગોપો કોઈ વિશેષ યજ્ઞની તૈયારી કરી રહ્યા છે. સર્વજ્ઞ અને સર્વના અંતર્યામી હોવા છતાં, ભગવાન નમ્રતાથી નંદજી અને અન્ય વડીલ પાસે ગયા અને પૂછ્યું, “પિતાશ્રી, આ શું ગમગમાટ છે? એનો હેતુ શું છે? કોણ માટે અને કોણ આ યજ્ઞ કરે છે?” કૃષ્ણએ વિનમ્રતાપૂર્વક કહ્યું, “મને આ વિષય જાણવાની ખૂબ ઇચ્છા છે, કૃપા કરીને મને કહો. જે ધર્મનિષ્ઠ હોય છે, તે પોતાના કર્મ ગુપ્ત રાખતા નથી.” તેઓ સમજાવે છે, “જે મિત્ર, તટસ્થ કે શત્રુમાં ભેદભાવ રાખતો નથી, એ સાચો મિત્ર છે.” તેઓ કહે છે, “લોકો જાણતા-અજાણતાં કર્મ કરે છે; વિવેકી માટે કર્મ સફળતા લાવે છે, પણ અજ્ઞાની માટે નહિ.” કૃષ્ણ પુછે છે, “આ યજ્ઞનો હેતુ શું છે? કે પછી એ માત્ર પરંપરા છે? કૃપા કરીને સ્પષ્ટ કહો.” ત્યારે નંદબાબા કહે છે, “ઇન્દ્ર દેવ વરસાદના સ્વામી છે; વાદળો એમનું સ્વરૂપ છે. એ જ પાણી વરસાવે છે, જેના કારણે સર્વ જીવો આનંદથી જીવતાં રહે છે.” નંદજી કહે છે, “અમે અને બીજાઓ પણ એ વરસાદના રાજાને હવન-યજ્ઞ અને ઘૃતાદિ સામગ્રીથી પૂજીએ છીએ. જે બાકી રહે છે, એથી લોકો ધર્મ, અર્થ અને કામ—આ ત્રણ પુરુષાર્થ માટે જીવન ધરાવે છે. માનવ પ્રયત્નના ફળનો કારણ વરસાદના દેવ છે.” નંદજી આગળ કહે છે, “જે મનુષ્ય લોભ, ઇચ્છા, ભય કે દ્વેષથી પરંપરાગત ધર્મ ત્યાગે છે, તે સુખી થતો નથી.” શુકદેવજી કહે છે, “નંદજી અને ગોપોના વચન સાંભળીને, કેશવે ઇન્દ્ર પ્રત્યે રોષ જગાડ્યો અને પિતાને કહ્યું:” કૃષ્ણ કહે છે, “જીવ કર્મથી જન્મે છે અને કર્મથી લય પામે છે; સુખ-દુઃખ, ભય અને રક્ષા—આ બધું કર્મથી જ થાય છે. જો કોઈ દેવ બીજાના કર્મના ફળ આપે છે, તો એ પણ કર્તા પર આધાર રાખે છે; જે કર્મ કરતો નથી, એ પર તેનું કોઈ વશ નથી.” કૃષ્ણ પુછે છે, “જે જીવો પોતાના કર્મને અનુસરે છે, એમાં ઇન્દ્રનું શું કામ? એ તો પોતાની પ્રકૃતિથી ચાલે છે.” તેઓ સમજાવે છે, “લોકો પોતાની પ્રકૃતિ અનુસાર જ વર્તે છે; દેવ, દાનવ, માનવ—બધું પોતાનાં સ્વભાવમાં સ્થિત છે.” “જીવ, ઉચ્ચ કે નીચું શરીર પામીને, કર્મ કરે છે અને ત્યાગે છે; મિત્ર, શત્રુ કે તટસ્થ—કર્મ જ ગુરુ અને સ્વામી છે.” તેથી, કૃષ્ણ કહે છે, “પોતાની પ્રકૃતિમાં રહીને, પોતાનું ધર્મ પાળવું જોઈએ; જેનાથી જીવન ચાલે છે, એ જ સાચો દેવ છે.” કૃષ્ણ કહે છે, “જે પાસે એક માર્ગે જીવન નિર્વાહ કરવાનો સાધન છે, છતાં બીજું માર્ગ અપનાવે છે, તેને સુખ મળતું નથી—જેમ અવિવેકી સ્ત્રીને પરપુરુષથી સુખ મળતું નથી.” તેઓ varnashrama-dharma સમજાવે છે: “બ્રાહ્મણે બ્રહ્મમાં, ક્ષત્રીએ રક્ષણમાં, વૈશ્યે વેપારમાં, અને શૂદ્રે સેવા કરીને જીવન ચલાવવું.” કૃષ્ણ સ્પષ્ટ કરે છે, “ખેતી, વેપાર, ગોપાલન—સુદ પણ વ્યાજ અને સંગીત પણ કહેવાય છે; livelihoodના ચાર પ્રકાર છે, જેમાં આપણે ગોપાલન કરીએ છીએ.” અંતે, તેઓ કહે છે, “સત્વ, રજ, અને તમ—આ ત્રણ ગુણ જ સર્જન, પાલન અને વિના માટે કારણ છે; રજસથી જગત અને વિવિધતા ઉદ્ભવે છે.” આ રીતે, પાંડવો અને ગોપો, ભગવાન કૃષ્ણના ઉપદેશથી, કર્મ, ધર્મ અને પરમાત્મા વિશેનું તત્વ સમજવા લાગ્યા—અને વ્રજમાં એક અનોખો ધર્મપ્રસંગ સર્જાયો.