શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ બ્રાહ્મણોની પત્નીઓને સંભળાવ્યું કે આ દુનિયામાં લોકોનો ભૌતિક સંબંધ પ્રેમ અથવા સ્નેહ માટે નથી; તમારો મન મને પર સ્થિર કરો, તો તમે વહેલા મને પ્રાપ્ત કરી શકશો. શુકદેવજી કહે છે કે, આ રીતે સંભળાવ્યા પછી બ્રાહ્મણોની પત્નીઓ યજ્ઞસ્થળે પાછી ગઈ, અને તેમના પતિઓ, હવે ઈર્ષ્યા મુક્ત, પોતાની પત્નીઓ સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો. યજ્ઞસ્થળે એક સ્ત્રી, જે પોતાના પતિ દ્વારા રોકાઈ હતી, તેણે ભગવાનને પોતાના હૃદયમાં, જે રીતે સાંભળ્યું હતું એ રીતે, ગાઢ રીતે ભેટી લીધા અને પોતાના કર્મથી બંધાયેલા શરીરનો ત્યાગ કરી મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી. ત્યારબાદ ભગવાન ગોવિંદે એ જ ભોજનથી ગોપોને ચાર રીતે તૃપ્ત કર્યા અને પોતે પણ ભોજન ગ્રહણ કર્યું. આ રીતે ભગવાન, માનવ રૂપમાં લીલા કરવા માટે આવ્યા, પોતાના સૌંદર્ય, વાણી અને કૃત્યો દ્વારા ગાયોને, ગોપોને અને ગોપીઓને આનંદિત કર્યા. ત્યારબાદ બ્રાહ્મણો પોતાની પત્નીઓ દ્વારા જગતના ભગવાનને વિનંતી કરેલી યાદ કરી, અને ભગવાનના માનવ રૂપને અપમાન આપ્યું હતું એ માટે પશ્ચાતાપ કર્યો. તેમણે પોતાની પત્નીઓની શ્રીકૃષ્ણ પ્રત્યેની અદભૂત ભક્તિ જોઈ, અને પોતામાં એવી ભક્તિ ન હોવા માટે દુ:ખી થઈ, પોતાને દોષી ગણ્યા. “અરે! આપણું જન્મ, ત્રૈત્વ જ્ઞાન, વ્રત, મહાન અભ્યાસ, વંશ અને યજ્ઞકૌશલ—all વ્યર્થ છે, જો આપણે ઇન્દ્રિયાતીત ભગવાનથી વિમુખ છીએ.” એમ તેઓ મનમાં કહ્યું. “નिश्चितપણે, ભગવાનની માયા યોગીઓ માટે પણ મોહક છે; કારણ કે, અમે મનુષ્યોના ગુરુ, પણ પોતાનું કલ્યાણ સમજવામાં ભટકી ગયા છીએ, ઓ બ્રાહ્મણો.” બ્રાહ્મણોએ ગોપીઓની નિશ્ચલ ભક્તિ જોઈ, કે જેમણે શ્રીકૃષ્ણ માટે ‘ઘર’ નામના મૃત્યુના બંધન તોડી નાખ્યા. આ સ્ત્રીઓએ દ્વિજ તરીકે દીક્ષા લીધી નથી, ગુરુ પાસે રહી નથી, તપ નથી, આત્મવિચાર નથી, શુદ્ધિ નથી, અને શુભ યજ્ઞો નથી કર્યા. છતાં, અમારે refinement અને ગુણ હોવા છતાં, શ્રીકૃષ્ણ—યોગીઓના સ્વામી—પ્રત્યે અમારી ભક્તિ સ્થિર નથી. ઘરગથ્થુ જીવનમાં મોહિત થઈ, અને સાચા કલ્યાણથી વિમુખ રહી, તેમણે કાંયાં ગોપીઓના શબ્દો દ્વારા ધર્મના માર્ગનો સ્મરણ કરાવ્યો. “અથવા, ભગવાનના આજ્ઞાપાલક આપણે, મુક્તિ કે અન્ય વરદાનની જરૂર શું છે? એ તો માત્ર તેમની લીલા છે.” તેઓ સમજી ગયા. લક્ષ્મીજી, માત્ર ભગવાનના પગના સ્પર્શ માટે, બધાને ત્યાગી, તેમને એકવાર પણ પૂજતી રહે છે; તેમની મુક્તિ માટેની પ્રાર્થના તો લોકોને મોહમાં પાડવા માટે જ છે. જગ્યા, સમય, વસ્તુઓ, મંત્ર, યજ્ઞ, યજ્ઞકર્તા, અગ્નિ, દેવતા, ધર્મ—આ બધું ભગવાનમાંથી જ ઉત્પન્ન છે. એ જ ભગવાન, યોગીઓના સ્વામી, યદુઓમાં અવતરી આવ્યા છે—આ આપણે સાંભળ્યું છે, પણ મોહવશ, સાચે જાણતા નથી. “અરે! કેટલું ભાગ્યશાળી છીએ, કેમ કે આપણા વચ્ચે એવી સ્ત્રીઓ છે, જેમના હૃદયમાં હરિ પ્રત્યે અવિચલ ભક્તિ ઉદ્ભવી છે.” “હે શ્રીકૃષ્ણ! તમને નમસ્કાર, અવિનાશી જ્ઞાનના સ્વામી; તમારી માયાથી મોહિત, અમારો મન કર્મના માર્ગે ભટકે છે.” ભગવાન, જે મૂળ પુરુષ છે, તે પોતાના માયાથી મોહિત અને સાચી તત્વજ્ઞાનથી અજાણ લોકોના પાપો ક્ષમા કરે છે. તેમણે પોતાના અપમાનનું સ્મરણ કરી, છતાં—even though they neglected Krishna—અવિનાશી ભગવાનના દર્શન માટે તેમની ઈચ્છા અડગ રહી, ભલે કંસથી ડરતા હતા. “જો ગ્રહો સુખ-દુ:ખના કારણ છે, તો આત્માને શું? ગ્રહો તો ગ્રહોને જ અસર કરે છે; તો ગુસ્સો કોને કરવો?” “જો કર્મ સુખ-દુ:ખનું કારણ છે, તો આત્માને શું? કર્મ તો જડ-ચેતનને જ લગતું છે; શરીર તો માત્ર ચામડી છે, વ્યક્તિ તો ચેતન સુપર્ણ છે; તો ગુસ્સો કોને કરવો? કર્મ મૂળ નથી.” “જો સમય સુખ-દુ:ખનું કારણ છે, તો આત્માને શું? સમય તો આત્મા જેવો જ છે; જેમ ગરમી અગ્નિની, ઠંડક બરફની વિશેષતા નથી, તેમ દ્વિત્વ પણ બીજાની નથી.” કોઈ પણ રીતે, કોઈ પણ સમયે, પરમાત્મા માટે દ્વિત્વ ઉદભવતું નથી; જેમ હું છું, તેમ જન્મ-મૃત્યુનો ચક્ર છે; જાગૃત વ્યક્તિ તત્વોથી ડરતો નથી. “આ પરમ ભક્તિ, જે પ્રાચીન ઋષિઓએ પાળી, તેના આધારે, હું મુકુન્દના પગને સેવા કરીને અવિચલ અંધકાર પાર કરી લઉં.” ભગવાને કહ્યું: “સંપત્તિથી વિમુખ, થાકમુક્ત, ત્યાગી, દુષ્ટો દ્વારા ત્યજી, છતાં પોતાના ધર્મમાં અડગ, એ ઋષિએ આ શ્લોક બોલ્યો હતો.” કોઈ અન્ય, આત્મા સિવાય, વ્યક્તિના સુખ-દુ:ખનું કારણ નથી; મિત્ર, તટસ્થ, શત્રુ—all જગતના અવિદ્યાના સર્જન છે. “એથી, હે પ્રિય, સર્વે રીતે, મનને બુદ્ધિથી મારા પર સ્થિર કરો; એ જ યોગનું સાર છે.” જે કોઈ, સ્થિર મનથી, આ ઋષિ દ્વારા ગવાયેલ ગીતને પઢે, ગાય, સાંભળે, એ જીવનના દ્વિત્વથી અતિક્રમિત થતો નથી. શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન, બલરામ સાથે ત્યાં નિવાસ કરતા હતા, અને ગોપોને ઇન્દ્ર માટે યજ્ઞની તૈયારી કરતા જોયા. સર્વે જાણનારા, સર્વેના આત્મા, ભગવાન, નંદજી અને અન્ય વડીલોના સમક્ષ વિનમ્રતાથી ગયા. શ્રીકૃષ્ણએ પુછ્યું: “પિતાજી, આ શું હલચલ છે? એનું કારણ શું છે, કો માટે છે, અને કોણે આ યજ્ઞ કરે છે?” “પિતાજી, હું આ સાંભળવા માટે ઉત્સુક છું; કૃપા કરીને કહો, કેમ કે ધર્મનિષ્ઠ લોકો પોતાના કર્મો છુપાવતા નથી.” “મિત્ર, તટસ્થ અને શત્રુ—allથી વિમુખ, સમ, અને દ્વેષ ટાળે—એ સાચો મિત્ર છે, જે અન્યને પોતાનાં સમાન જુએ.” “લોકો જાણીને અને અજાણીને કર્મ કરે છે; જ્ઞાની માટે કર્મ સફળતા લાવે છે, અજ્ઞાની માટે નહીં.” “તો, આ યજ્ઞનું તમે શું હેતુ વિચાર્યું છે? કે એ માત્ર પરંપરા છે? કૃપા કરીને કહો.” નંદજી કહે છે: “ઇન્દ્ર દેવ વરસાદના સ્વામી છે; વાદળો તેમનો સ્વરૂપ છે. એ પાણી વરસાવે છે, જે સર્વે જીવોને આનંદ આપે છે.” “હે પુત્ર, અમે અને અન્ય લોકો એ વરસાદના સ્વામી, ઇન્દ્રને, ઘી અને સામગ્રીથી યજ્ઞ કરીને પૂજીએ છીએ.” “યજ્ઞમાંથી જે બચતું છે, એથી લોકો જીવનના ત્રણ ધ્યેય માટે જીવે છે; માનવ પ્રયાસ માટે વરસાદના દેવ ફળનું કારણ છે.