શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણ ભગવાને બ્રાહ્મણપત્નીઓને કહ્યું: "હવે તમે યજ્ઞશાળામાં જાઓ, હે દ્વિજપત્નીઓ! તમારા પતિઓ, ગૃહસ્થધર્મ પાળતાં, તમારી સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ કરશે." પત્નીઓએ વિનયપૂર્વક ઉત્તર આપ્યો: "પ્રભુ, અમારો અપમાન ન કરો! તમારા ચરણોમાં જે વચન આપ્યું છે, તેને પૂર્ણ કરો. અમે બધા સંબંધીઓ છોડીને અહીં આવ્યા છીએ, તમારી તુલસીથી શોભિત ચરણરજ મેળવો માટે, જેને અમે અમારા વાળમાં ધારણ કરી શકીએ." "હવે તો અમારી પાસે પતિ, માતા-પિતા, સંતાન, ભાઈ-બહેન કે અન્ય કોઈ પણ અમને સ્વીકારશે નહીં. તેથી, હે શત્રુવિનાશક, અમે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ—અમારા માટે બીજું કોઈ આશ્રય નથી, કૃપા કરીને અમને આશ્રય આપો." ત્યારે ભગવાને આશ્વાસન આપ્યું: "તમારા પતિઓ, પિતાઓ, ભાઈઓ, પુત્રો કે બીજાઓ દુઃખી ન થાય. હવે તો બ્રહ્માંડ, દેવતાઓ અને સર્વ જીવો પણ તમને માન આપે છે, કારણ કે હવે તમે મારો સહારો પામ્યા છો." "આ જગતમાં શરીરથી થતી જોડાણો પ્રેમ કે લાગણી માટે નથી; જો તમારો મન મારે પર સ્થિર થાય, તો તમે ટૂંક સમયમાં મને પ્રાપ્ત કરી લેશો." શુકદેવજી કહે છે: ભગવાનના આ ઉપદેશ પછી, બ્રાહ્મણપત્નીઓ યજ્ઞશાળામાં પાછી ફરી ગઈ. તેમના પતિઓ હવે દ્રોહરહિત બની, પોતાની પત્નીઓ સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો. ત્યાં એક સ્ત્રી, જેને પતિએ રોકી હતી, તેણે ભગવાનને પોતાના હૃદયમાં આવરી લીધા, અને કર્મથી બંધાયેલું શરીર ત્યાગીને મુક્તિ પામી. પછી ભગવાન ગોવિંદે એ જ ભોજનથી ગોપાલકોને ચાર પ્રકારથી તૃપ્ત કર્યા અને પોતે પણ ભોજન ગ્રહણ કર્યું. આ રીતે, માનવરૂપ ધારણ કરીને ભગવાને પોતાની રમણીઓ, ગોપાલકો અને ગોપીઓ સાથે, પોતાની સુંદરતા, વાણી અને લિલાઓથી સૌને આનંદિત કર્યા. આ પછી, બ્રાહ્મણોએ પોતાની પત્નીઓ દ્વારા ભગવાનને કરેલા વિનંતીનું સ્મરણ કર્યું અને ભગવાનનું માનવરૂપમાં ઉપહાસ કર્યાનો પસ્તાવો કર્યો. પત્નીઓની વિશિષ્ટ ભક્તિ જોઈને અને પોતાની ભક્તિમાં અભાવ જણાઈ, તેઓ આત્મગ્લાનિ અનુભવવા લાગ્યા. "અરે! આપણા જન્મ, ત્રિવિધ જ્ઞાન, વ્રત, વિદ્યા, કુળગૌરવ અને યજ્ઞકૌશલ્ય—all વ્યર્થ છે, જો આપણે ઇન્દ્રિયાતીત ભગવાનથી વિમુખ રહીએ." "ભગવાનની માયા તો યોગીઓને પણ મોહિત કરે છે; અમે તો મનુષ્યોના ગુરુ બનીને પણ પોતાના કલ્યાણ વિશે અજ્ઞાત છીએ." "આ સ્ત્રીઓનું ધૈર્ય જુઓ, જેમણે ભગવાન કૃષ્ણ માટે 'ઘર' નામના મૃત્યુબંધન તોડી નાખ્યા!" "આ સ્ત્રીઓએ તો દ્વિજ તરીકે દીક્ષા લીધી નથી, ગુરુની સેવા કરી નથી, તપ કે આત્મવિચાર નથી, પવિત્રતા કે શુભકર્મ નથી—પછી પણ..." "અમે તો સંસ્કાર અને ગુણધર્મ ધરાવીએ છીએ, છતાં કૃષ્ણ પ્રત્યે અમારું મન અડગ નથી." "અમે તો ઘરગૃહસ્થ જીવનમાં ભટકાઈ ગયા હતા, પણ ગોપીઓના વચનો દ્વારા ભગવાને અમને ધર્મમાર્ગનું સ્મરણ અપાવ્યું." "અરે! ભગવાન સર્વઈચ્છાપૂર્ણ છે, તો અમારે તેમની પાસે મુક્તિ કે અન્ય ફળો માગવાની જરૂર શું? આ તો ભગવાનની લીલા છે." "લક્ષ્મી પણ ભગવાનના ચરણસ્પર્શ માટે બધું ત્યાગી દે છે અને એકવાર પણ તેમને પૂજે છે; તેની મુક્તિ માટેની પ્રાર્થના તો લોકમોહ માટે છે." "સ્થાન, સમય, વસ્તુઓ, મંત્ર, વિધિ, યજમાન, અગ્નિ, દેવતાઓ, યજ્ઞ, ધર્મ—આ બધું તો ભગવાનમાંથી જ ઉત્પન્ન થયું છે." "એ જ ભગવાન, યોગેશ્વર, યદુઓમાં અવતરીને આવ્યા છે—આમ સાંભળ્યું છે, પણ અમે અજ્ઞાનતાથી તેમને ઓળખી શક્યા નથી." "અરે! અમે ધન્ય છીએ, કારણ કે અમારી વચ્ચે એવી સ્ત્રીઓ છે, જેમના હૃદયમાં અડગ હરિભક્તિ પ્રગટ થઈ છે." "હે કૃષ્ણ! તમને વંદન. તમારી માયાથી મોહિત થઈ, અમે કર્મમાર્ગે ભટકાઈએ છીએ." "ભગવાન, મૂળ પુરુષ, નિશ્ચિતપણે માયાથી મોહિત થયેલા અને તેમના સ્વરૂપને ઓળખી ન શકનારા પાપીઓને ક્ષમા કરે છે." "આ રીતે, પોતાના અપમાનનો સ્મરણ કરીને પણ, કૃષ્ણની અવગણના કર્યા પછી, તેઓ અચલપણે અચ્યૂત ભગવાનને જોવા ઇચ્છતા રહ્યાં, ભલે કংসથી ડરે." "જો ગ્રહો સુખ-દુઃખ આપે છે, તો આત્માને શું? ગ્રહો તો ગ્રહોને જ અસર કરે છે, તો ગુસ્સો કોને કરવો?" "જો કર્મ સુખ-દુઃખ આપે છે, તો આત્માને શું? કર્મ તો જડ અને ચેતનને જ લાગુ પડે છે. શરીર તો ચામડી છે, જીવ તો સચેતન સુપર્ણ છે; ગુસ્સો કોને કરવો? કર્મ મૂળ નથી." "જો સમય સુખ-દુઃખ આપે છે, તો આત્માને શું? કારણ કે સમય પણ આત્મા જેવો જ છે. તાપ અગ્નિનું, ઠંડક હિમનું સ્વભાવ નથી; દ્વૈતપણું બીજું ક્યાંથી આવે?" "પરમાત્માને ક્યાંય, કોઈ રીતે, દ્વૈતતા આવતી નથી; જેમ હું છું, તેમ જન્મમરણનો ચક્ર છે; જાગૃત વ્યક્તિ તત્વોથી ડરે નહીં." "આ પૂર્વજ ઋષિઓએ જે પરમભક્તિથી પરમાત્માને પામ્યા, એ ભક્તિથી હું પણ મુકુંદના ચરણોમાં સેવા કરીને, સંસારના ઘોર અંધકારને પાર કરીશ." ભગવાને કહ્યું: "નિર્લિપ્ત, નિર્વિત્ત, શ્રમરહિત, સંસારથી વિમુખ, દુષ્ટોથી ત્યજાયેલ, પણ ધર્મમાં અડગ, એવા ઋષિએ આ શ્લોક કહ્યું છે." "પોતાના સુખ-દુઃખ માટે આત્મા સિવાય બીજું કોઈ કારણ નથી; મિત્ર, શત્રુ કે તટસ્થ—all જ્ઞાનના અભાવથી સર્જાય છે." "શ્રેષ્ઠ, તેથી, મનને બુદ્ધિથી મારા પર સ્થિર કરીને, પૂર્ણ હૃદયથી નિયંત્રિત કર; એ જ યોગનો સાર છે." "જે કોઈ પણ એકાગ્ર મનથી આ બ્રહ્મનિષ્ઠ ઋષિના ગીતને ધારણ કરે, ઉચ્ચારે કે સાંભળે છે, તેને જીવનના દ્વંદ્વો કદી પરાજિત નથી કરતા." શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન કૃષ્ણ, બલરામ સાથે ત્યાં નિવાસ કરતા હતા અને તેમણે જોયું કે ગોપાલક ઈન્દ્રયજ્ઞની તૈયારી કરી રહ્યા છે. સર્વજ્ઞ અને સર્વહૃદયસ્થ ભગવાન, નંદાદિક વૃદ્ધો પાસે વિનમ્રતાથી ગયા અને પૂછ્યું: "પિતાજી, આ ઉજાસ અને ધામધૂમ શેના માટે છે? તેનો હેતુ શું છે, કોના માટે અને કોણ એ યજ્ઞ કરી રહ્યો છે?" "હે પિતા, મને આ સાંભળવાની ખૂબ ઈચ્છા છે; કૃપા કરીને કહો, હું આતુર છું. સત્પુરુષો પોતાના કર્મો ગુપ્ત રાખતા નથી." "જે મિત્ર, શત્રુ કે તટસ્થથી પર છે, સર્વમાં સમભાવ રાખે છે, અને વિગ્રહ ટાળે છે, એ સાચો મિત્ર કહેવાય છે." "લોકો જાણે-અજાણે કર્મ કરે છે; જ્ઞાની માટે કર્મ સફળતા આપે છે, અજ્ઞાની માટે નહિ.