શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ રીતે, જ્યારે બ્રાહ્મણપત્નીઓ દરેક અન્ય આશાઓ ત્યજીને, પોતાના સ્વરૂપના દર્શન માટે આતુર થઈ કૃષ્ણ પાસે આવી પહોંચ્યાં, ત્યારે સર્વજ્ઞ શ્રીકૃષ્ણે, જેમને સર્વનું જ્ઞાન છે, સ્મિતભર્યા ચહેરે તેમને સંબોધ્યા. તેમણે કહ્યું: “આપ સૌ ખૂબ જ પુણ્યશાળી છો, આવો, બેસો. હું તમારી માટે શું કરી શકું? તમે અમારું દર્શન કરવા આવ્યા, એ યોગ્ય છે.” પછી કૃષ્ણે સમજાવ્યું: “જે લોકો સાચા જ્ઞાનવાન છે અને પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છે છે, તેઓ મને, જે પોતાનાં અંતરમાં પ્રિય છું, નિર્વ્યાજ અને અવિચ્છિન્ન ભક્તિ અર્પે છે. જીવન, બુદ્ધિ, મન, આત્મા, પત્ની, સંતાન, ધન—આ બધું મને સ્પર્શે છે એટલે પ્રિય લાગે છે; તો સાચું પ્રિય તો હું જ છું. હવે, હે દ્વિજપત્નીઓ, તમે યજ્ઞમંડપે જાઓ; તમારા ગૃહસ્થ પતિઓ તમારી સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ કરશે.” પત્નીઓએ વિનંતી કરી: “હે પ્રભુ, કૃપા કરીને અમારો તિરસ્કાર ન કરો! તમારા પદકમળોમાં, શાસ્ત્રોમાં જે વચન આપ્યું છે, તે પૂરો કરો. અમે બધા સંબંધીઓને છોડીને, તમારી તુલસી-વિભૂષિત પાદધૂળી માથામાં ધારવા અહીં આવ્યા છીએ. હવે તો અમને પતિ, માતા-પિતા, સંતાન, ભાઈ કે મિત્ર—કોઈ સ્વીકારશે નહીં. હે શત્રુદમન, અમે તમારા ચરણોમાં શરણ આવી છીએ, અમારો બીજો કોઈ આધાર નથી—કૃપા કરીને અમને સ્વીકારો.” કૃષ્ણે આશ્વાસન આપ્યું: “તમારા પતિ, પિતા, ભાઈ, સંતાન કે અન્ય કોઈ પણ દુખી ન થાય; હવે તો સમગ્ર જગત, દેવતાઓ અને પ્રાણીઓ પણ તમને સન્માન આપે છે, કારણ કે તમે હવે મારા સાથે જોડાઈ ગયા છો. મનુષ્યોમાં શરીરનું સંયોગ માત્ર પ્રેમ કે સ્નેહ માટે નથી; તમારો મન મને અર્પો, તું જલ્દી મને પ્રાપ્ત કરી લેશો.” શુકદેવજી કહે છે: આમ, કૃષ્ણના આ વિશ્વાસપૂર્વકના વચનો સાંભળીને બ્રાહ્મણપત્નીઓ યજ્ઞસ્થળે પાછી ગઈ. તેમના પતિઓ હવે દોષમુક્ત થઈ, પોતાની પત્નીઓ સાથે યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો. એમાં એક સ્ત્રી, જેને પતિએ રોકી હતી, તેણે કૃષ્ણને પોતાના હૃદયમાં ધારણ કર્યો અને કર્મથી બંધાયેલા શરીરને ત્યજી, મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી. પછી ભગવાન ગોવિંદે એ જ અન્નથી ગોપોનું ચાર રીતે ભોજન કરાવ્યું અને પોતે પણ ભોજન કર્યું. ભગવાને, માનવરૂપે અવતરીને, પોતાની સુંદરતા, વાણી અને લીલાથી ગાયો, ગોપો અને ગોપીઓને આનંદિત કર્યા. પછી બ્રાહ્મણોએ, પોતાની પત્નીઓએ ભગવાન માટે જે વિશિષ્ટ ભક્તિ દર્શાવી, તે જોઈને અને પોતામાં એવી ભક્તિ ન હોવાને કારણે, ખૂબ પસ્તાવો કર્યો. તેઓએ કહ્યું: “અરે, આપણું જન્મ, ત્રિવિધ જ્ઞાન, વ્રત, મહાન શિક્ષણ, વંશગૌરવ અને યજ્ઞસંપત્તિ—આ બધું વ્યર્થ છે, જો આપણે ઇન્દ્રિયોથી પરે એવા ભગવાનથી વિમુખ રહીએ. ભગવાનની માયા તો યોગીઓને પણ મોહિત કરી દે છે; આપણે તો મનુષ્યોના ગુરુ છીએ, છતાં પોતાના કલ્યાણ વિશે ભટકી ગયા છીએ.” તેમણે આગળ કહ્યું: “આ સ્ત્રીઓનું નિષ્ઠાપૂર્વકનું વર્તન જુઓ—તેઓએ તો કૃષ્ણ માટે ઘર નામના મૃત્યુના બંધનને તોડી નાખ્યું. એમને કોઈ દીક્ષા, ગુરુસંસ્કાર, તપ, આત્મવિચાર, શુદ્ધિ કે શુભકર્મ નહોતાં; છતાં, આપણે બધું હોવા છતાં, કૃષ્ણ પ્રત્યે અમારી ભક્તિ દૃઢ નથી. અમે તો ગૃહસ્થજીવનમાં મગ્ન રહી, પોતાના કલ્યાણથી વિમુખ થઈ ગયા; પણ ગોપીઓના શબ્દોથી કૃષ્ણે અમને ધર્મમાર્ગ યાદ અપાવ્યો. નહિંતર, જે ભગવાન સર્વ કામના પૂરા કરે છે, એવા પરમેશ્વર પાસે આપણને મુક્તિ કે અન્ય કોઈ વરદાનની જરૂર જ નથી—આ તો તેમની લીલા છે.” “લક્ષ્મી પણ તેમના પદસ્પર્શ માટે બધું ત્યજી દે છે અને એકવાર પણ તેમને પૂજે છે; મુક્તિ માટે તેની પ્રાર્થના તો માત્ર લોકમોહન કરવું છે. જગતના સ્થાન, સમય, વસ્તુઓ, મંત્ર, યજ્ઞ, યજ્ઞકર્તા, અગ્નિ, દેવતાઓ, ધર્મ—આ બધું ભગવાનથી જ ઉત્પન્ન છે. એ વિષ્ણુ, યોગેશ્વરોના સ્વામી, યદુવંશમાં અવતરી આવ્યા છે—આપણે સાંભળ્યું છે, પણ માયાથી મોહિત થઈ, સાચે ઓળખી શક્યા નથી. અમને ધન્યતા છે કે આપણા વચ્ચે એવી સ્ત્રીઓ છે, જેમના હૃદયમાં અવિચ્છિન્ન હરિભક્તિ જન્મી છે.” તેમણે પ્રભુને પ્રણામ કરી: “હે કૃષ્ણ, અખૂટ જ્ઞાનવાળા, તમારી માયાથી મોહિત થઈ, અમારું મન કર્મના માર્ગે ભટકી ગયું છે. તમે મૂળ પુરુષ છો, અને તમારી માયા દ્વારા મોહિત થયેલા, તમારું તત્ત્વ ઓળખી શકતા નથી, એવા લોકોના અપરાધોને પણ તમે માફ કરો છો.” પછી—even though they had neglected Krishna—the બ્રાહ્મણોએ પોતાના અપરાધને યાદ કર્યો, પણ તેમ છતાં અચલ ભાવથી અચ્યુતના દર્શન માટે આતુર રહ્યા, ભલે કંસનો ભય હતો. તેઓએ વિચાર્યું: “જોઈએ તો, જો ગ્રહો સુખ-દુઃખ આપે છે, તો આત્માને શું? કારણ કે ગ્રહો તો ગ્રહોને જ અસર કરે છે—કોઈને ગુસ્સો કોને કરવો? જો કર્મ સુખ-દુઃખ આપે છે, તો પણ આત્માને શું? કર્મ તો જડ અને ચેતનને લગતું છે; શરીર તો ચામડી છે, આત્મા તો જાગૃત પક્ષી (સુપર્ણ) છે—કર્મ તો મૂળ નથી. જો સમય સુખ-દુઃખ આપે છે, તો પણ આત્માને શું? સમય તો આત્મા જેટલો જ છે; જેમ અગ્નિનું ઉષ્મા તેમ જ, દ્વૈત તો બીજાનું નથી.” “કોઈ પણ રીતે, કોઈ પણ જગ્યાએ, પરમાત્મા માટે દ્વૈત નથી; જેમ હું છું, તેમ જન્મ-મરણનો ચક્ર છે—જાગૃત વ્યક્તિને પાંજરાંનું ભય નથી. આ પ્રાચીન ઋષિઓએ જે પરમભક્તિ ધારણ કરી, એ આધારે હું પણ મુકુંદના ચરણસેવામાંથી અતિગાઢ અંધકાર પાર કરીશ.” શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: “જે જ્ઞાની, સર્વથી નિરપેક્ષ, નિર્વસ્ત્ર, નિર્વિકાર, સંસારથી વિમુખ થઈ, દુષ્ટો દ્વારા ત્યજાય પણ પોતાના ધર્મમાં અડગ રહે છે, તે જ્ઞાની એ શ્લોક બોલે છે: પોતાના સુખ-દુઃખનો કારણ કોઈ બીજો નથી—મિત્ર, શત્રુ કે ઉદાસીન—આ બધું મોહજાળ છે. તેથી, હે પ્રિય, મનને બુદ્ધિથી મારીમાં સ્થિર કરીને સંયમિત કરો—આ જ યોગનું સાર છે. જે કોઈ પણ મનને એકાગ્ર રાખીને, આ બ્રહ્મનિષ્ઠ જ્ઞાનીના ગીતને પઢે, સાંભળે, કે સ્મરણ કરે, તેને જીવનના દ્વૈત કદી પીડતું નથી.” પછી શુકદેવજી કહે છે: ભગવાન કૃષ્ણ અને બલરામ ત્યાં ગોકુળમાં નિવાસ કરતાં હતાં, ત્યારે તેમણે ગોપોને ઇન્દ્રયજ્ઞની તૈયારી કરતા જોયા. સર્વજ્ઞ, સર્વના આત્મા એવા કૃષ્ણ, બધું જાણતાં છતાં, નંદાદિક વડીલગણ પાસે નમ્રતાપૂર્વક પૂછવા ગયા.