શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દશાર્હના વંશજ ઉદ્ધવને ભગવાને સમજાવ્યું: “જેમ મન દ્વારા કલ્પિત ઇન્દ્રિય વિષયોના અનુભવ અસત્ય હોય છે, અને સ્વપ્નમાં દેખાતા દ્રશ્યો અસ્થિર અને અસત્ય હોય છે, તેમ જ આ સંસાર પણ આત્મા માટે અસત્ય છે. પણ, જો કે વિષયો અસ્તિત્વમાં નથી, તોય સંસાર ચક્ર અટકતું નથી—જે મનુષ્ય સતત ઇન્દ્રિય વિષયોમાં મન લગાવે છે, તેને સ્વપ્નમાં પણ દુઃખ મળે છે, જેઠમાં જેવું જ. અત્યારે, ઉદ્ધવ, તું આ અસત્ય અને અસ્થિર ઇન્દ્રિયોને વિષયોમાં ન લગાડ. આત્મા સાથે થયેલી આ મૂર્છાનો ભ્રમ જોઈને, મોહથી ઉદ્ભવેલ ભૂલને ઓળખ. જીવનમાં જો કોઈ તને બહાર ફેંકે, દુષ્ટ લોકો તને અપમાન કરે, ઉપહાસ કરે, ઈર્ષ્યા કરે, માર મારે, બંધન કરે, કે જીવિકા છીનવી લે—કે અજ્ઞાનીઓ તને થૂકે, મૂત્ર પાડી નાખે કે અનેક રીતે તને હલાવે—તો પણ, જે સદ્‌ગતિ ઇચ્છે છે, તે આવા કઠિન સમયમાં પોતે પોતાને ઉદ્ધરવું જોઈએ. ઉદ્ધવે વિનમ્રતાથી પૂછ્યું: “હે જગતના આત્મા, આ કઠિન ઉપેક્ષાને હું કેવી રીતે સમજું? કૃપા કરીને અમને કહો. હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, આ તો સહન કરવું બહુ જ મુશ્કેલ છે—even for the wise—કારણ કે પ્રકૃતિ ખૂબ શક્તિશાળી છે. સિવાય કે, જે લોકો તારી ધર્મમાં સ્થિત, શાંત અને તારા ચરણોમાં આશ્રય પામ્યા છે, તેઓ માટે જ શક્ય છે.” પછી ઉદ્ધવે કહ્યું: “બૃહસ્પતિએ બ્રહ્મવેદમાં અને હરીએ આત્મસ્વરૂપમાં, ગાય, ગુરુ અને બ્રાહ્મણોની ભક્તિથી, વિશ્વક્ષેનનું અનુસરણ કર્યું છે. ત્રણેય લોકના પુરુષો સ્ત્રીઓના કાનમાં ગીત અને સ્તુતિથી પ્રવેશ કરે છે, જેમ રામ સદ્ગુણીઓમાં કરે છે. ભોજન અને આહૂતિથી યજમાનની પત્નીઓમાં પ્રસન્નતા થાય છે.” એ સમયે ગોપોએ કૃષ્ણ અને રામને કહ્યું: “હે રામ, હે મહાબાહુ, હે કૃષ્ણ, દુષ્ટોના વિનાશક, અમને ભૂખ સતાવી રહી છે; કૃપા કરીને તેનો ઉપાય કરો.” શુકદેવજી કહે છે: ગોપોના આ વિનંતી સાંભળીને દેવકીપુત્ર ભગવાને, જે બ્રાહ્મણપત્નીની ભક્તિથી પ્રસન્ન હતા, તેમને કહ્યુ: “તમે ત્યાં જાઓ, જ્યાં બ્રાહ્મણો અંગિરસ યજ્ઞ કરી રહ્યા છે, સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખીને. મારા અને રામના નામ લઈને, તેઓ પાસે પાકેલા ભાત માટે વિનંતી કરો.” ભગવાનના આદેશ પ્રમાણે ગોપો યજ્ઞસ્થળે ગયા, બ્રાહ્મણોને નમન કરી, વિનમ્રતાથી કહ્યું: “હે પૃથ્વીનાથો, અમે કૃષ્ણના આજ્ઞાપાલક તરીકે આવ્યા છીએ. જાણો કે અમે રામ દ્વારા મોકલાયેલા ગોપ છીએ. તમને શુભ થાય. હે ધર્મજ્ઞ, રામ અને અચ્યૂત અહીં નજીક જ ગાય ચરાવી રહ્યા છે, તેઓ ભૂખ્યા છે અને તમારી પાસે પાકેલા ભાત માંગે છે. જો તમને વિશ્વાસ હોય, તો તેમને ભોજન આપો. યજ્ઞમાં પશુસંસ્કાર કે સૌત્રામણી વિધિ સિવાય—even for one who is consecrated—ભોજન આપવું અયોગ્ય નથી.” પણ, બ્રાહ્મણોએ—even after સાંભળીને—કોઈ પ્રતિસાદ આપ્યો નહીં. તેઓ નાના-મોટા કર્મોમાં વ્યસ્ત, બાળસદૃશ અને પોતાના જ્ઞાન પર ગર્વિત હતા. તેઓ સમજ્યા જ નહીં કે સ્થળ, સમય, સામગ્રી, મંત્ર, વિધિ, ઋત્વિક, અગ્નિ, દેવતા, યજમાન, યજ્ઞ અને ધર્મ—આ બધું પણ એ પરમાત્મા શ્રીકૃષ્ણથી જ ઉત્પન્ન છે. તેઓ ભગવાનને માત્ર એક માનવ સમજીને ઓળખી શક્યા નહીં. તેમણે ‘યાદવોને આપો’ પણ કહ્યું નહીં; ‘ન આપો’ પણ નહિ. ગોપો નિરાશ થઈ પાછા આવ્યા અને કૃષ્ણ-રામને બધું કહ્યું. આ સાંભળીને જગતપતિ ભગવાન હસ્યા અને ગોપોને ફરી કહ્યું: “તમે બ્રાહ્મણપત્નીઓ પાસે જાઓ અને સંકર્ષણ તથા મારી હાજરીની વાત કહો. તેઓ મને મનથી પ્રેમ કરે છે અને આનંદથી ભોજન આપશે.” ગોપો બ્રાહ્મણપત્નીઓના ઘરમાં ગયા, તેમને અલંકૃત અને બેઠેલી જોઈ, નમન કરીને કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણપત્નીઓ, કૃપા કરીને અમારી વાત સાંભળો. અમે કૃષ્ણ દ્વારા મોકલાયેલા, અહીં નજીક ગાય ચરાવી રહ્યા છીએ. કૃષ્ણ, રામ અને ગોપો સાથે અહીં આવ્યા છે, ભૂખ્યા છે—કૃપા કરીને તેમને ભોજન આપો.” આ સાંભળીને, અચ્યૂત આવી ગયા છે એ જાણીને, જેમના મન સતત કૃષ્ણકથા અને સ્મરણમાં લીન હતા, તે તમામ સ્ત્રીઓ આનંદથી ઉછળી ઊઠી. તેઓ ચાર પ્રકારના ઉત્તમ ભોજન પાત્રોમાં ભરી, વહેલી દોડે દોડે પોતાના પ્રિય પ્રભુ તરફ દોડી ગઈ—જેમ નદીઓ દરિયે મળે છે તેમ. હાલांकि તેમના પતિઓ, ભાઈઓ, સગા-સંબંધી અને પુત્રોએ તેમને રોક્યા, તેમ છતાં તેઓ ભગવાનની મહિમા પર સ્થિર મનથી, લાંબા સમયથી સાંભળેલા ઉપદેશથી પ્રેરાયેલી, બહાર નીકળી ગઈ. યમુના કાંઠે, તાજા અશોક પાંદડીઓથી શોભાયમાન વનમાં, તેમણે કૃષ્ણને જોયા—ગોપો અને મોટા ભાઈ સંકર્ષણ સાથે, સુંદર વનમાં વિહાર કરતા. કૃષ્ણ મેઘ જેવા શ્યામ, સુવર્ણવર્ણી વસ્ત્રોમાં, વનમાલા અને મોરપાંખથી શોભિત, નૃત્યમણ્ત્રા જેવી વેશભૂષા, એક હાથમાં કમળ, ખભા પર કમળ, કાનમાં કુમુદ, ગાલે વાળ, ચહેરા પર મુસ્કાનથી વિભૂષિત હતા. જેની કથા સાંભળવી, દર્શન કરવું અને સંગ companyમાં રહેવું તેમને પ્રિય હતું, એવા કૃષ્ણને તેમણે આંખે જોઈ, અંતરમાં દૃઢતાથી आलિંગન કર્યું અને પોતાના દુઃખો છોડી દીધા. આ રીતે, બધું ત્યજીને, પોતાના આત્મસ્વરૂપ શ્રીકૃષ્ણના દર્શન માટે આવી ગયેલી બ્રાહ્મણપત્નીઓ પાસે ભગવાને સ્મિતથી કહ્યું: “આવો, હે શુભાંગી! બેસો. હું તમારી શું સેવા કરું? તમે અમને જોવા માટે અહીં આવી તે યોગ્ય છે. જે લોકો સાચા જ્ઞાનથી પોતાના હિતની ઇચ્છા રાખે છે, તેઓ મને, પોતાના આત્મા સમાન પ્રિય પરમાત્માને, અહેતુક અને અવિચ્છિન્ન ભક્તિ અર્પે છે. જીવન, બુદ્ધિ, મન, આત્મા, પત્ની, સંતાન, ધન—આ બધું મને સ્પર્શથી જ પ્રિય બને છે; તો પછી સાચું પ્રિય બીજું કોણ હોઈ શકે? હવે તમે યજ્ઞસ્થળે જાઓ, હે દ્વિજપત્નીઓ! તમારા પતિઓ, ગૃહસ્થ, તમારી હાજરીથી પોતાનું યજ્ઞ પૂર્ણ કરશે.” બ્રાહ્મણપત્નીઓએ વિનંતી કરી: “હે પ્રભુ, આવું કઠોર ન બોલો! તમારા ચરણોમાં શાસ્ત્રવચન પૂર્ણ કરો. અમે બધા સગા-સંબંધીઓને છોડી, તમારા તુલસીયુક્ત ચરણરજ માથે ધારવા આવી છીએ. હવે અમારા પતિઓ, માતા-પિતા, સંતાન, ભાઈ-બંધુ, મિત્ર, કોઈ પણ અમને સ્વીકારશે નહીં. તેથી, હે શત્રુવિનાશક, અમે તમારા ચરણોમાં શરણ આવી છે; અમારું બીજું કોઈ આશ્રય નથી—કૃપા કરીને અમને સ્વીકારો.” ત્યારે ભગવાને કહ્યું: “તમારા પતિઓ, પિતા, ભાઈ, પુત્ર કે બીજાને મનમાં કોઈ રોષ ન રહે. હવે તો સમગ્ર જગત, દેવતાઓ અને સર્વ જીવો પણ તમારો માન કરશે, કેમ કે તમે હવે મારો સહયોગ મેળવ્યો છે.