શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જેમ પાણી વહે છે ત્યારે વૃક્ષો ચાલતા હોય એવું દેખાય છે, અને આંખો ફેરવાય ત્યારે પૃથ્વી ગોળ ગોળ ફરતી હોય એવું લાગે છે, એ રીતે આપણા અનુભવ અને દૃષ્ટિ પણ ભ્રમિત થઈ જાય છે. મનની કલ્પનાથી જે sensory objectsનો અનુભવ થાય છે, એ ખરો નથી, અને સ્વપ્નમાં જે દૃશ્ય દેખાય છે, એ પણ અસલી નથી; એ જ રીતે, દશાર્હના વંશજ, આત્મા માટે આ સંસાર પણ ખરો નથી. અર્થાત, ભૌતિક વસ્તુઓ ન હોવા છતાં, સંસારનો ચક્ર અટકતો નથી; જે વ્યક્તિ ઇન્દ્રિય વિષયોમાં મન લગાવે છે, તેને દુઃખ સ્વપ્નમાં પણ આવે છે, જેમ જાગ્રત અવસ્થામાં આવે છે. તેથી, ઉદ્ધવ, અસ્થિર ઇન્દ્રિયોથી ઇન્દ્રિય વિષયોમાં રુચિ ન રાખવી. આત્માને પકડીને જે ભ્રમ ઊભો થાય છે, એ ભ્રમ અને મોહને સમજવું. જીવનમાં કોઈ ભલે આપણને બહાર કાઢે, દુષ્ટ લોકો અપમાન કરે, મજાક ઉડાવે, ઈર્ષ્યા કરે, માર મારી શકે, બંધનમાં મૂકે, રોજગાર છીનવી લે—અગ્નાનીઓ થૂકે, મૂત્ર કરે, અનેક રીતે હલાવે—પણ, જે સદ્‌ગતિ ઈચ્છે છે, તે પોતાના આત્માથી પોતાને ઊંચું ઉઠાવવું જોઈએ. શ્રી ઉદ્ધવે પૂછ્યું: હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, હું આ કેવી રીતે સમજું? કૃપા કરીને અમને કહો. આત્મા પર આવું અતિસહ્ય અપરાધ, હે વિશ્વના આત્મા, હું અત્યંત અઘરું માનું છું—even વિદ્વાન માટે પણ, કારણ કે પ્રકૃતિ બહુ શક્તિશાળી છે. તમારી ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, શાંત, અને તમારા પગમાં શરણ લીધેલા સિવાય બીજાને એ શક્ય નથી. બૃહસ્પતિ બ્રહ્મના સિદ્ધાંતમાં, અને હરિ આત્મસাক্ষાત્કારની અવસ્થામાં, ગાય, ગુરુ અને બ્રાહ્મણોની ભક્તિથી, વિશ્વક્ષેનાનું અનુસરણ કરે છે. સ્ત્રીઓના કાનમાં, ત્રણેય લોકના પુરુષો, સ્તુતિ અને ગીત દ્વારા પ્રવેશ કરે છે, જેમ રામ સદ્ગુણવાનોમાં પ્રવેશ કરે છે. ભોજન અને અર્પણથી, યજ્ઞકર્તાઓની પત્નીઓમાં અનુકૂળતા થાય છે. ગોપોએ કહ્યું: હે રામ, હે બલશાળી, હે કૃષ્ણ, દુષ્ટોના નાશક, અમને ભૂખ બહુ સતાવે છે; તમે એ દૂર કરવું જોઈએ. શ્રી શુકદેવે કહ્યું: ગોપો દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, દેવકીપુત્ર ભગવાને, બ્રાહ્મણની પત્ની માટે દયાપૂર્વક કહ્યું: “તમે એ યજ્ઞસ્થળ પર જાઓ, જ્યાં બ્રાહ્મણો અંગિરસ યજ્ઞ કરે છે, સ્વર્ગની ઇચ્છા રાખે છે. ગોપો, ત્યાં જાઓ અને પકવેલી ભાત અમારી તરફથી માંગો, ભગવાન, સદ્ગુણવાન અને મારા નામો જણાવો.” ભગવાનની આજ્ઞા પ્રમાણે, ગોપો ત્યાં ગયા, હાથ જોડીને, બ્રાહ્મણોને નમન કરી, જમીન પર દંડવત્ પ્રણામ કર્યો. “હે પૃથ્વીના સ્વામી, સાંભળો! અમે કૃષ્ણની આજ્ઞા પાળીને આવ્યા છીએ. જાણો કે અમે રામ દ્વારા મોકલાયેલા ગોપ છીએ; તમારો કલ્યાણ થાઓ. હે ધર્મના શ્રેષ્ઠ જાણનાર, રામ અને અચ્યૂત, અહીં નજીક ગાય ચરાવતા, ભૂખ્યા છે અને તમને ભોજન માંગે છે. જો વિશ્વાસ હોય તો, પકવેલી ભાત આપો.” “હે શ્રેષ્ઠ, પશુયજ્ઞ અથવા સૌત્રામણી વિધિમાં સિવાય, સંસ્કારગ્રસ્ત માટે પણ, ભોજન ખાવાથી ભોજન અશુદ્ધ થતું નથી.” પરંતુ, ભગવાન માટે આવી વિનંતી સાંભળીને પણ, બ્રાહ્મણો સાંભળ્યા નહીં—તેમના મનમાં નાના ઇચ્છાઓ, અનેક વિધિઓમાં વ્યસ્ત, બાળસ્વભાવ અને પોતાના વય પર ગર્વ. યજ્ઞનું સ્થાન, સમય, પૃથક સામગ્રી, મંત્ર, વિધિ, યજ્ઞકર્તા, અગ્નિ, દેવતા, યજ્ઞ, અને ધર્મ—આ બધું પણ ભગવાનથી જ બનેલું છે. એ અધોક્ષજ પરમ બ્રહ્મ, ભગવાન, બ્રાહ્મણો, વિવેકના અભાવથી, પોતાને મર્ત્ય માનતાં, ભગવાનને માનવી સમજે છે. તેમણે ‘યાદવોને આપો’ પણ કહ્યું નહીં, ‘ન આપો’ પણ કહ્યું નહીં. ગોપો નિરાશ થઈ, પાછા આવ્યા અને કૃષ્ણ-રામને વાત કહી. શ્રી કૃષ્ણ, જગતના સ્વામી, આ સાંભળીને હસ્યા અને ગોપોને ફરીથી લોકવ્યવહાર બતાવતાં કહ્યું: “તમે બ્રાહ્મણોની પત્નીઓ પાસે જાઓ, સંકર્ષણ અને મને આવ્યા હોવાનું કહો. તેઓ મનથી મને પ્રેમ કરે છે, ખુશીથી તમારે ભોજન આપશે.” ગોપો બ્રાહ્મણોની પત્નીઓના ઘરે ગયા, તેમને બેઠેલી અને શણગારેલી જોઈ, નમન કરી, આદરથી કહ્યું: “હે બ્રાહ્મણોની પત્નીઓ, નમસ્કાર! કૃપા કરીને સાંભળો, અમે કૃષ્ણ દ્વારા મોકલાયેલા, અહીં નજીક ગાય ચરાવીએ છીએ. એ, ગોપો અને રામ સાથે, દૂરથી આવ્યા છે. કૃપા કરીને, ભૂખ્યા છે, તેમના અને સાથીઓ માટે ભોજન આપો.” અચ્યૂત આવ્યા છે એમ સાંભળતાં, જે હંમેશા તેમને જોવા માટે ઉત્સુક હતી, જેમની મન એના કથામાં મગ્ન હતી, એ તમામ સ્ત્રીઓ ઉત્સાહથી ભરાઈ ગઈ. ચાર પ્રકારના ઉત્તમ ભોજન વાસણમાં લઈ, એ બધા પોતાના પ્રિય ભગવાન તરફ દોડી ગયા—નદીઓ જેમ સમુદ્ર તરફ વહે છે. પતિ, ભાઈ, સગા, પુત્ર—all મનાઈ કરતા હોવા છતાં, મન ભગવાનના શ્રેષ્ઠ કીર્તિ પર સ્થિર, અને લાંબા સમયથી સાંભળેલી શીખથી પોષિત, એ સ્ત્રીઓ દોડી ગઈ. યમુના તટે, તાજા અશોકના કૂમળા પાંદડાથી શોભિત વનમાં, સ્ત્રીઓએ ભગવાનને, ગોપો અને તેમના મોટા ભાઈ સાથે, ત્યાં ફરતા જોયા. એણે તેમને વરસાદના વાદળ જેવું શ્યામ, સુવર્ણ વસ્ત્રો પહેરેલું, વનમાલા અને મોરપાંખથી શોભિત, નૃત્યકાર જેવી વેશભૂષા, ખભા પર કમળ, એક હાથમાં કમળ ફેરવતાં, કાનમાં શોભતી શેઠી, ગાલ પર વાળ, અને મુખ પર હસતો, એ રીતે જોયા. મન એના કથામાં મગ્ન, એના દર્શનથી કાન પ્રસન્ન, સ્ત્રીઓએ આંખે ભગવાનમાં પ્રવેશ કર્યો, લાંબા સમય સુધી એને અંતરમાં અલિંગન આપ્યો, અને રાજા, વિદ્વાનની જેમ, પોતાના દુઃખને છોડી દીધું. એ રીતે, બધાં આશા છોડી, પોતાના આત્માને જોવાની ઈચ્છા સાથે આવી, ભગવાન, સર્વદ્રષ્ટા, જાણીને, હસતાં મુખે એમને કહ્યું: “હે અતિસૌભાગ્યવતી, આવકાર! બેસો. હું શું કરી શકું? તમે અમને જોવા માટે આવી, એ યોગ્ય છે.” “જે જ્ઞાની અને પોતાનું સદ્‌ગતિ ઈચ્છે છે, તે મને, પોતાના આત્માને, નિમિત્તરહિત અને અવિચલ ભક્તિ આપે છે. જીવન, બુદ્ધિ, મન, આત્મા, પત્ની, સંતાન, સંપત્તિ—all મારી સ્પર્શથી પ્રેમી બને છે; એટલે, બીજું કોણ ખરેખર પ્રિય હોઈ શકે?” “હવે, યજ્ઞસ્થળે જાઓ, હે દ્વિજપત્નીઓ! તમારા પતિઓ, ગૃહસ્થ, તમારી હાજરીથી યજ્ઞ પૂર્ણ કરશે.” પત્નીઓએ કહ્યું: “હે ભગવાન, આવું કઠોર ન બોલો! તમારા પદની વેદવાણી પૂર્ણ કરો. અમે બધા સગા-સંબંધીઓ છોડી, તમારા તુલસીથી શોભિત પગની ધૂળ વાળમાં લગાવવા આવી છીએ.” “અમારા પતિ, માતા, સંતાન, ભાઈ, મિત્રો—કોઈ પણ હવે અમને સ્વીકારશે નહીં. તેથી, હે દુષ્ટવિનાશક, અમે તમારા પગમાં પડેલા, અમારું બીજું કોઈ આશ્રય નથી—કૃપા કરીને અમને શરણ લો.