શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન વ્યાસદેવ દ્વારા રચાયેલ અને જ્ઞાનીજનોએ શ્રેષ્ઠ માનેલું શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ, ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપના માટે પ્રગટ થયું છે. આ મહાન ગ્રંથ—even એ વ્યાસજી જે વેદ અને ઉપનિષદોમાં નિષ્ણાત હતા, ગીતા જેવો મહાગ્રંથ રચનાર હતા—સંતાપના સમયે અજ્ઞાનના મહાસાગરમાં મૂંઝાયા હતા. ત્યારે, પુરાણના ચાર મુખ્ય શ્લોકો, જે પહેલા તમારા દ્વારા કહાયા હતા, એ સાંભળતાં જ બાદરાયણ વ્યાસજી તરત જ દુઃખમુક્ત થઈ ગયા. એટલે, તમે જે આશ્ચર્યપૂર્વક આ પ્રશ્ન પૂછો છો, એનું કારણ શું છે? કારણ કે શ્રીમદ્ ભાગવતનું શ્રવણ દુઃખ અને શોકનો નાશ કરીને કલ્યાણ લાવે છે. નારદજી કહે છે: જે દર્શન ક્ષણે-ક્ષણે અશુભતાનો નાશ કરે છે, દુઃખી જીવને પરમમંગલ આપે છે, અને જે શુદ્ધજનોએ ગાયેલી ભગવાનની લીલાઓના અમૃતમાં લીન રહે છે—એવા પ્રેમના પ્રગટ થવા માટે હું એમાં શરણागत છું. કેટલાક જન્મોની પુણ્યસંચયથી જ્યારે કોઈને સત્સંગ મળે છે, ત્યારે જ્ઞાનનો પ્રકાશ ફૂટે છે અને અજ્ઞાનથી થયેલી મોહ-અહંકારની અંધકારતા દૂર થાય છે. અત્યંત મહાન શ્રીમદ્ ભાગવતનું મહિમા વર્ણવતો તૃતીય અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવતના સંકાદિક મુનિઓના મુખેથી શ્રવણ કરવાથી ભક્તજનો સંતોષ પામે છે અને તેમનું જ્ઞાન તથા વૈરાગ્ય પોષાય છે. નારદજી કહે છે: હું હવે શુકદેવજીના ઉપદેશોથી યુક્ત જ્ઞાનયજ્ઞ કરવાનું મનમાં રાખું છું, જે ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપનાને સમર્પિત છે. પણ, આ યજ્ઞ કયા સ્થાન પર કરવો જોઈએ? કૃપા કરીને એ જગ્યા જણાવો અને શુકશાસ્ત્રના મહિમા વિષે પણ કહો. શ્રીમદ્ ભાગવતના પાઠ કેટલા દિવસમાં પૂર્ણ કરવો જોઈએ? તે માટે શું વિધિ રાખવી જોઈએ? કુમારો કહે છે: નારદજી, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. ગંગાના તટે આનંદ નામનું એક પવિત્ર સ્થાન છે. ત્યાં વિવિધ ઋષિઓના સમૂહો, દેવતાઓ અને સિદ્ધો આવે છે, વિવિધ વૃક્ષો-લતાથી શોભિત છે અને તાજી, મૃદુ રેતીથી ઢંકાયેલું છે. એ સ્થાન સુંદર અને એકાંત છે, સુગંધિત સુવર્ણ કમળોથી ભરેલું છે, અને ત્યાંના જીવોમાં કોઈ શત્રુતા નથી. વૃદ્ધ અને નબળા શરીરને આગળ રાખીને, બંનેને ધ્યાનમાં રાખીને, ત્યાં ભક્તિ અવશ્ય આવશે. જ્યાં ભાગવતની કથા થાય છે, ત્યાં ભક્તિ અને તેની સાથીઓ પણ આવે છે; કથાનું શ્રવણ થતાં જ એ ત્રયી યુવાન બની જાય છે. સૂતજી કહે છે: આમ કહીને કુમારો અને નારદજી ઝડપથી ગંગાના તટે આવી પહોંચ્યા, જ્યાં ભાગવતકથાનું અમૃત પાન કરવા સૌ આતુર હતા. તેઓ પહોંચ્યા ત્યારે ત્રણે લોક—મનુષ્યલોક, દેવલોક અને બ્રહ્મલોક—માં હલચલ મચી ગઈ. બધા જ ભાગવતના અમૃતને પીવા દોડી આવ્યા, અને વૈષ્ણવો તો સૌપ્રથમ પહોંચ્યા. ભૃગુ, વસિષ્ઠ, ચ્યવન, ગૌતમ, મેધાતિથિ, દેવલ, દેવરાત, રામ, ગાધિપુત્ર, શાકલ, મૃકંડુપુત્ર, અત્રિ અને પિપ્પલાદ જેવા મહર્ષિઓ આવ્યા. યોગીશ્વરો, વ્યાસ અને પરાશર, છાયાશુક, જાજલિ, જહ્નુ અને અન્ય આગવાઓ પણ તેમના પુત્રો, શિષ્યો અને પત્નીઓ સાથે પ્રેમભર્યા હૃદયથી આવ્યા. વેદાંત, વેદ, મંત્ર, તંત્ર, દસ અને સાત પુરાણો, અને છ શાસ્ત્રો પણ ત્યાં ઉપસ્થિત થયા. ગંગા સહિતની નદીઓ, પુષ્કર જેવી સરોવર, તીર્થો, દિશાઓ અને દંડક જેવા વનો પણ આવ્યા. પર્વતો, દેવતા, ગંધર્વ અને દાનવો પણ આવ્યા, પણ તેમનું ભારણ વધારે હોવાથી, ભૃગુએ તેમને સમજાવીને લાવ્યા. નારદજી દ્વારા દીક્ષા પામીને, શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસી, કુમારો સૌના વંદનીય બની કૃષ્ણધ્યાનમાં લીન થયા. વૈષ્ણવ, વૈરાગી, ત્યાગી અને બ્રહ્મચારી આગળ ઊભા રહ્યા, નારદજી પણ આગળ ઊભા રહ્યા. એક બાજુ ઋષિઓના સમૂહ, બીજી બાજુ દેવતાઓ, બીજી બાજુ વેદ-ઉપનિષદો, બીજી બાજુ તીર્થો અને બીજી બાજુ સ્ત્રીઓ બેઠી હતી. જયઘોષ, નમનના અવાજો અને શંખનાદ ગુંજ્યા; ભાજેલા ધાણા અને પુષ્પોનો વિપુલ વિસર્જન થયો. દેવતાઓએ તેમના વિમાન પર ચડીને કામધેનુના વૃક્ષો પરથી પુષ્પવૃષ્ટિ કરી. સૂતજી કહે છે: એ રીતે, એકાગ્ર થયેલા સૌના સમક્ષ, કુમારો મહાત્મા નારદજીને શ્રીમદ્ ભાગવતના મહિમાનું સ્પષ્ટ વર્ણન કરવા લાગ્યા. કુમારો કહે છે: હવે અમે શુકશાસ્ત્રથી જન્મેલા મહિમા વર્ણવશું, જેના શ્રવણમાત્રથી જ મુક્તિ હાથવગું થઈ જાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા હંમેશા શ્રવણ કરવી—માત્ર સાંભળવાથી પણ શ્રીહરિ હૃદયમાં નિવાસ કરે છે. આ ગ્રંથ અઢાર હજાર શ્લોકો અને બાર સ્કંધોથી બનેલો છે, અને એ પરિક્ષિત અને શુકમુનિ વચ્ચે સંવાદરૂપ છે—આ ભાગવતનું શ્રવણ કરો. પ્રિય, આ સંસારચક્રમાં માનવ અજ્ઞાનથી ભટકતો રહે છે, જ્યાં સુધી શુકશાસ્ત્રના ઉપદેશ તેના કાનમાં એક ક્ષણ પણ પ્રવેશતા નથી. અનેક શાસ્ત્રો અને પુરાણોનું શ્રવણ શું કામનું, જે માત્ર મૂંઝવણ જ આપે? એકમાત્ર ભાગવત જ મુક્તિદાયી છે, જેમ કે ગર્જના કરે છે. જે ઘરમાં ભાગવત કથા રોજ થાય છે, એ ઘર ખરેખર તીર્થ છે, અને ત્યાંના રહેવાસીઓના પાપોનો નાશ થાય છે. હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞ અને સો વાજપેય યજ્ઞ પણ શુકશાસ્ત્રના પાઠના સોળમા ભાગ જેટલું પણ ફળ આપતા નથી. હે તપસ્વીઓ, જ્યારે સુધી ભાગવતનું યોગ્ય રીતે શ્રવણ નથી થતું, ત્યારે સુધી પાપો શરીરમાં રહે છે. ગંગા, ગયા, કાશી, પુષ્કર કે પ્રયાગ પણ શુકશાસ્ત્રના પાઠના ફળની સરખામણી કરી શકતા નથી. દરરોજ—even અડધો કે ચોથો શ્લોક પણ—ભાગવતમાંથી પોતાના મુખે ઉચ્ચારો, જો તમે પરમલક્ષ્ય ઈચ્છતા હોવ. વેદો, વેદમાતા, પુરુષસૂક્ત, ત્રણ પ્રકારનાં વેદ, ભાગવત અને દ્વાદશાક્ષરી મંત્ર—આ બધાનો મહિમા પણ અહીં વર્ણવવામાં આવ્યો છે. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતના મહિમા અને તેના શ્રવણનું મહાત્મ્ય સર્વત્ર પ્રસરી ગયું.