શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્યામસુન્દર ભગવાનની કથામાં, ગોપીઓએ વિનયપૂર્વક કહ્યું: “હે ધર્મના જ્ઞાતા, અમે તમારી દાસીઓ છીએ અને તમે જે કહો તે કરીએ છીએ; હવે અમને અમારા વસ્ત્રો આપો, નહીં તો અમે રાજાને ફરિયાદ કરીશું.” ભગવાને હસતાં અને પ્રેમપૂર્વક કહ્યું: “જો તમે સાચે જ મારી દાસીઓ છો અને એમ કરો છો, તો આ પવિત્ર હસતાં ગોપીઓ અહીં આવો અને તમારા વસ્ત્રો લો.” ત્યાં, ઠંડામાં કાંપતી, ગોપીઓ જળમાંથી બહાર આવી, પોતાના અંગો હાથથી ઢાંકી, ઠંડીથી પીડાતી હતી. ભગવાને તેમની નિરાધાર સ્થિતિ જોઈ, તેમની નિર્મળ ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ, તેમના વસ્ત્રો પોતાના ખાંડે રાખ્યા અને હસતાં કહ્યું: “તમે નગ્ન થઈને જળમાં પ્રવેશ કર્યો, અને આ દેવતાઓ સામે દોષ છે. હાથે જોડીને, માથું નમાવો—તેથી આ દોષ દૂર થશે, પછી તમારા વસ્ત્રો લઈ પહેરો.” અચ્યુતના આ શબ્દો સાંભળીને, ગોપીઓ સમજી ગઈ કે નગ્ન સ્નાન કરવું તેમના વ્રત માટે દોષરૂપ હતું. પરંતુ ભગવાનના આદેશને તેઓ પૂર્ણતા માન્યાં, અને તેમાં કોઈ અપરાધ નથી એવું સ્વીકાર્યું. તેઓએ વિનયપૂર્વક નમન કર્યું, અને દેવકીપુત્ર કૃષ્ણે, દયાથી દ્રવિત થઈ, પ્રસન્ન થઈને તેમના વસ્ત્રો પાછા આપ્યાં. આપત્તિ, શરમ અને રમતમાં—even તેમના વસ્ત્રો લીધાં હોવા છતાં—ગોપીઓએ ભગવાન કૃષ્ણ સામે કોઈ રોષ ન રાખ્યો; તેઓ તો એના પ્રિય સંગમાં આનંદ અનુભવી રહી હતી. વસ્ત્રો પહેરીને, પોતાના મનમાં પ્રિયને મળવાની ઈચ્છા રાખી, ગોપીઓ લજ્જાએ આંખો નીચે કરીને પણ કૃષ્ણ પાસે જ રહી. દામોદર ભગવાને તેમની ઈચ્છા—પગલાં સ્પર્શ કરવાની—જાણી, અને વ્રતપૂર્ણ ગોપીઓ સાથે વાત કરી: “હે સદ્ગુણવંતી ગોપીઓ, તમારો ઈરાદો મને પૂજવાનો છે, એ મને ખબર છે. હું એ સ્વીકારું છું, અને એ ઈચ્છા પૂર્ણ થશે. જેમના મન મારી ઉપર સ્થિર છે, તેમની ઈચ્છા કામમાં પરિવર્તિત થતી નથી—જેમ તળેલી અથવા ઉકાળેલી ધાન્ય અંકુરિત થતી નથી.” પછી ભગવાને કહ્યું: “હવે, ગોપીઓ, વ્રજમાં જાવ, તમારું વ્રત પૂર્ણ થયું છે. આગામી રાતોમાં, તમે મારા સંગમાં આનંદ માણશો, કેમ કે આ વ્રત તમે મારી પૂજા માટે જ કર્યું છે.” શુકદેવજી કહે છે: “ભગવાનના આ ઉપદેશ પછી, ગોપીઓ, પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ, વ્રજ તરફ પાછી ગઈ, તેમ છતાં કૃષ્ણના કમળ જેવા પગલાંનું ધ્યાન કરતાં, જતા તેમને ખૂબ અઘરું લાગ્યું.” પછી, દેવકીપુત્ર ભગવાન, ગોપાલકોની વચ્ચે, પોતાના મોટા ભાઈ સાથે, ગાયોને દૂર ચરાવવા વ્રંદાવનમાંથી નીકળી ગયા. મધ્યાહ્નના તીવ્ર તાપથી વૃક્ષો છાંયો આપી રહ્યા હતા—એ જોઈને કૃષ્ણે વ્રજના વાસીઓથી કહ્યું: “હે સ્ટોકકૃષ્ણ, અંશુ, શ્રીદામા, સુબલ, અર્જુન, વિશાલ, ઋષભ, તેજસ્વી, દેવપ્રસ્થ, વરૂથપા! જુઓ, આ મહાન આત્માઓ, જે અન્ય લોકો માટે જીવે છે—પવન, વરસાદ, તાપ, અને ઠંડી સહન કરીને આપણને રક્ષે છે.” કૃષ્ણે કહ્યું: “આ તેમનો જન્મ ધન્ય છે, કેમ કે બધા જીવો તેમનાથી જીવે છે. સત્યમાં સારા લોકો, ક્યારેય આશ્રય માંગનારને પાછું ફેરવે નથી. તેઓ પાંદડા, ફૂલો, ફળો, છાંયો, મૂળ, છાલ, લાકડું, સુગંધિત રેઝિન, રસ, ભૂરો, અને હાડકાંથી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.” કૃષ્ણે સમજાવ્યું: “આ જ શરીરધારીઓનો સાચો જન્મ છે—જીવન, સંપત્તિ, બુદ્ધિ, અને વાણીથી હંમેશા શ્રેષ્ઠ કાર્ય કરવું જોઈએ.” પછી, યમુનાના કિનારે, વૃક્ષોના નીચા ડાળીઓમાંથી, નવા ફૂલો, ફળો, પાંદડાં વચ્ચે, ગોપાલકો આવ્યા. ત્યાં, ગાયોને શુદ્ધ, ઠંડા, શુભ જળથી પાણી પીવડાવ્યા, અને પછી ગોપાલકો પોતે પણ મીઠું પાણી પીતા તૃપ્ત થયા. યમુનાના કિનારે, ગાયોને ચરવા મુકી, કૃષ્ણ અને રામ આવ્યા, અને ગોપાલકોને ભૂખ લાગતાં તેઓ બોલ્યા: “ઇન્દ્રિય વિષયોમાં લીન રહેતાં, જીવ પોતે જ પોતાને ભૂલી જાય છે; મૃત્યુ એ સંપૂર્ણ ભૂલ છે. જન્મ, જે વ્યક્તિ પોતાની જ આત્મા તરીકે અનુભવ કરે છે, એ પણ ઇન્દ્રિય વિષયોને સ્વીકારવાનું છે—જેમ સ્વપ્ન કે કલ્પના. જેમ સ્વપ્ન કે કલ્પના ભૂતકાળમાં યાદ નથી રહેતી, તેમ એ અવસ્થામાં, વ્યક્તિ પોતાને નવા રૂપે જુએ છે, પહેલાંના રૂપે નહીં.” “આ ત્રિધા—ઇન્દ્રિય, વિષય અને મન—પદાર્થમાં દેખાય છે; આંતરિક અને બાહ્યનો વિભાજન લોકો દ્વારા થાય છે, જેમ સારા અને ખરાબના કર્મ.” “હે પ્રિય, જીવો સતત જન્મે અને નષ્ટ થાય છે; સમયની અદૃશ્ય અને તેજસ્વી શક્તિથી, એ દેખાતી નથી.” “જેમ અગ્નિ, પ્રવાહ, અને વૃક્ષના ફળ; તેમ તમામ જીવોની અવસ્થાઓ અને યુગો સ્થાપિત થાય છે.” “આ દીવો ‘જ્યોત’ કહેવાય છે, આ પાણી ‘પ્રવાહ’ કહેવાય છે, આ વ્યક્તિ ‘માનવ’ કહેવાય છે—આ વાત ખોટી છે, અને સ્થાયી જીવનની કલ્પના પણ ખોટી છે.” “એવું ન માનવું કે વ્યક્તિ પોતાના કર્મના બીજથી જન્મે છે, કે સાચે જ મરે છે; એ મૃગજળ છે, જેમ લાકડામાંથી અગ્નિ દેખાય છે અને નષ્ટ થાય છે.” “ગર્ભ, ગર્ભવતી અવસ્થા, જન્મ, બાળપણ, કિશોરાવસ્થા, યુવાની, પરિપક્વતા, વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુ—આ શરીરની નવ અવસ્થાઓ છે.” “આ ઊંચા-નીચા શરીરો, કલ્પનાના પદાર્થથી બનેલા, ગુણોની સંગતિથી ધારણ થાય છે; ક્યારેક કોઈ પ્રાપ્ત કરે છે, ક્યારેક ત્યાગે છે.” “પિતાના અને પુત્રના સંબંધથી આત્માનું આવવું અને જવું અનુમાનાય છે; પણ જે આવવા-જવાની સત્યતા જાણે છે, એ બંનેથી પર છે.” “જેમ બીજ અને ફળ જાણનાર વૃક્ષના જન્મ અને નાશને સમજે છે, છતાં વૃક્ષથી જુદા છે, તેમ જ સાક્ષી શરીરથી જુદા છે.” “શરીરને પ્રકૃતિથી જુદું નથી માનતો, એ સંસારમાં ભટકે છે.” “સત્ત્વથી દેવતાઓ, રજસથી દાનવ અને મનુષ્ય, અને તમસથી ભૂત અને પ્રાણી—કર્મથી જીવ એમાં ભટકે છે.” “બીજાંઓને નૃત્ય-ગાન કરતાં જોઈ, વ્યક્તિ એમ જ કરે છે; બુદ્ધિના ગુણો જોઈ, નિષ્ક્રિય વ્યક્તિ પણ એમ જ કરે છે.” “જેમ પાણી વહેતાં વૃક્ષો ચાલે છે એવું લાગે છે, અને આંખો ફરતાં પૃથ્વી ગતિ કરે છે એમ લાગે છે, તેમ જ ઈન્દ્રિયોની કલ્પનાઓ ભ્રમિત કરે છે.” આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણ અને તેમના ગોપાલકો, વ્રજમાં, જીવન અને પ્રકૃતિના રહસ્યો સમજાવતા, પ્રેમ અને ભક્તિથી સૌને આનંદિત કરતા, યમુનાની કિનારે ગાયોને ચરાવતા, જીવનના ઊંડા તત્ત્વો સમજાવે છે—આ કથા ભક્તિ અને જ્ઞાનની સુગંધથી ભરપૂર છે.