શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વનમાં શ્રીકૃષ્ણની બાંસળીના અમૃતસમાન સ્વર વહેતા હતા. ગાયોએ પોતાના કાન ઊંચા કરીને એ મધુર ધ્વનિ સાંભળી, જાણે તેઓ કૃષ્ણના મૃદુ સંગીતને પીતાં હોય. ગાયોના વાછરડા દુધ પીતા-પીતા થંભી ગયા, તેમના મોંમાં દુધ જમ્યું રહ્યું. ગાયોની આંખોમાં અશ્રુ ભરાઈ આવ્યા, અને તેઓ પ્રેમભર્યા હ્રદયથી ગોવિંદને નિહાળતા રહ્યા, જાણે કૃષ્ણને પોતાના અંતરમાં આલિંગન આપે છે. એ જ સમયે, ગોપીઓએ કહ્યું, “માતા, આ જંગલના પક્ષીઓ પણ ધન્ય છે—જાણે તેઓ મહાન ઋષિ હોય. સુંદર વૃક્ષોની ડાળીઓ પર બેઠા, તેઓ કૃષ્ણની બાંસળીના સંગીતને સાંભળે છે, આંખો બંધ કરીને સર્વે ભૂલી જાય છે.” મુકુંદના સંગીતને સાંભળીને નદીઓ પણ આનંદિત થઈ જાય છે. તેમની તરંગો પર ગોળ ગોળ ચિહ્નો દેખાય છે, અને તેમની પ્રવાહિત ઉર્જા શાંત થઈ જાય છે. Murāriને拥તી જેમ, નદીઓ પોતાની તરંગ-બાહુઓથી કૃષ્ણને અંકે લે છે અને કમળો તેમના પદપદ્મે અર્પણ કરે છે. વૃંદાવનના તપ્ત રવિવાળા મેદાનમાં, રામ અને કૃષ્ણ ગાયોને ચરાવતા હતા, સાથી ગોપો સાથે. કૃષ્ણ બાંસળી વગાડતા, ત્યારે વૃક્ષો પ્રેમથી ભરાઈ ગયા; તેમણે પોતાના ફૂલોથી ભરેલા ડાળીઓને ઊંચા ઉઠાવી, પોતાના શરીરથી છાંયડો પાથર્યો, જાણે મિત્રને સુરક્ષા આપે છે. પુલિંદા સ્ત્રીઓ, જેમના ચહેરા અને ઉરસ્તન કૃષ્ણના પદપદ્મના કુંકુમથી રંગાઈ ગયા હતા—એ કુંકુમ તેમના પ્રિયજનોએ ઘાસ પર મૂકેલું હતું—એ સ્ત્રીઓ તેને પોતાના શરીરે લગાવી લે છે, જેથી કૃષ્ણના દર્શનથી ઉદ્ભવેલી પ્રેમ-વેદના શમાવી શકે. જો, આ પહાડ—હરિનો શ્રેષ્ઠ સેવક—રામ અને કૃષ્ણના પદસ્પર્શથી આનંદિત થઈ, પોતાનાં ઢોળાણ પરથી પાણી, કુમળા ઘાસ અને મૂળ અર્પણ કરીને, ગાયો અને તેમના મિત્રોનું આદરપૂર્વક સ્વાગત કરે છે. જ્યારે રામ અને કૃષ્ણ ગાયોને વનમાં લઈ જાય છે, ગોપો સાથે, ત્યારે તેમના બાંસળીના મધુર સ્વરે સર્વ જીવો મંત્રમુગ્ધ થઈ જાય છે; ચાલતા જીવ પણ સ્થિર થઈ જાય છે, વૃક્ષો આનંદથી થરથરી ઉઠે છે, અને તેમના બંધનના ચિહ્નો પણ આશ્ચર્યમાં પડી જાય છે. આ રીતે, ગોપીઓ એકબીજામાં શ્રીકૃષ્ણના લીલાઓનું વર્ણન કરતાં, તેમની રમતમાં મગ્ન થઈ જાય છે. આ રીતે, પ્રથમ સ્કંધના દસમા અધ્યાયના એકાવીસમાં અધ્યાયનું સમાપન થાય છે, જે પરમહંસો માટેનું મહાપુરાણ છે. પછી કહેવામાં આવે છે કે, જે મનુષ્ય ઇન્દ્રિયસુખમાં મગ્ન રહે છે, તેને પોતાનું સત્ય સ્વરૂપ કે પરમાર્થની કોઈ જાણ નથી; તે માત્ર શરીર માટે જીવે છે, જાણે ફૂંક મારતો ફૂંકિયો હોય, તેનો જીવન વ્યર્થ જાય છે. આ કર્મફળ પણ મનુષ્ય માટે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ નથી; પરંતુ લોકોને આકર્ષવા માટે તેનું વર્ણન થાય છે, જેમ કે દવા સ્વાદિષ્ટ બનાવીને અપાય છે. મનુષ્ય જન્મથી જ મન, જીવન અને પોતાના લોક-જ્ઞાતિમાં આસક્ત હોય છે, છતાં એ જ તેના દુ:ખનું કારણ બને છે. જે લોકો પોતાના સત્ય હિતને નથી જાણતા, તેઓ દુ:ખમય માર્ગ પર ભટકે છે; તો જ્ઞાની માણસ કેમ ફરીથી તેમને એ અંધકારમય પ્રવૃત્તિમાં જોડે? કેટલાક, જેઓને સમજ નથી, તેઓ ફળરૂપ વાણી બોલતા નથી, અને વેદજ્ઞ લોકો પણ તેનો પ્રશંસાપૂર્વક ઉલ્લેખ કરતા નથી. જે લોકો કામી, દયનીય અને લોભી છે, અને ફળ કરતાં ફૂલો પર મન લગાવે છે, તેઓ અગ્નિ તરફ દોડતા પતંગિયાં સમાન છે; તેઓ પોતાનું સત્ય લોક નથી જાણતા. હે પ્રિય, તેઓ મને નથી ઓળખતા—મુજમાં જ સર્વ જગત ઉત્પન્ન થાય છે—જેમ યજ્ઞ અને સ્તોત્રોથી અસંતૃપ્ત મનુષ્યને ધૂંધથી દૃષ્ટિ નથી થતી. મારા પરોક્ષ આશયને વિના સમજ્યા, જે ઇન્દ્રિયસુખમાં મગ્ન રહે છે, જો તેઓ હિંસામાં આસક્ત થાય, તો તેમ માટે યજ્ઞ પણ અનુમોદિત નથી. નિષ્ઠુર લોકો, પોતાના સુખ માટે, દેવો, પિતૃઓ અને ભૂત માટે હિંસાપૂર્વક પ્રાણીયજ્ઞ કરે છે. જેમ વેપારીઓ સત્ય ધન છોડીને સ્વપ્નના ધનમાં મગ્ન થાય છે, તેમ તેઓ હૃદયમાં અસત્ય લોકની કલ્પના કરે છે, જે માત્ર સાંભળવામાં આનંદદાયક છે. જે લોકો રજોગુણ, સત્વગુણ અથવા તમોગુણમાં સ્થિત છે, અથવા એ ગુણોને પોષે છે, તેઓ ઇન્દ્ર અને અન્ય મુખ્ય દેવતાઓની પૂજા કરે છે, પણ મને મારા સત્ય સ્વરૂપે નથી પૂજતા. આ જગતમાં દેવપૂજા કરીને તેઓ વિચારે છે, “અમે સ્વર્ગમાં ભોગવીશું,” અને જ્યારે એ પુરૂ થાય, ત્યારે પુન: ધનિક અને ઉચ્ચકુળમાં જન્મની ઇચ્છા કરે છે. આ રીતે, જેમના મન ફૂલછાંયાવાળી વાણીએ વિખેપિત છે, જે અગર્વી અને અત્યંત લોભી છે, એવા લોકોને મારી વાણી પણ રુચિકર નથી લાગતી. વેદો, ત્રણ વિભાગવાળા, બ્રહ્મ, આત્મા અને દેવતાઓના વિષયમાં છે; ઋષિઓ પણ પરોક્ષ રીતે બોલે છે, અને હું પણ પરોક્ષ વાણીમાં આનંદ પામું છું. શબ્દ-બ્રહ્મ અત્યંત દુર્લભ છે—પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો અને મનથી બનેલું—અપાર, ગહન, અને સમુદ્ર જેટલું અઘટ. તે હું અનંત બ્રહ્મ દ્વારા વિસ્તૃત થયું છે; જીવોમાં તે અવાજરૂપે અનુભવાય છે, જેમ કમળના ડાંડેમાં સૂત્ર હોય છે. જેમ જાળ બનાવનાર કીડો પોતાના હૃદયમાંથી મુખ દ્વારા જાળ બનાવે છે, તેમ અવકાશમાંથી પ્રાણ, શબ્દ સાથે, મનથી સ્પર્શરૂપે ઉત્પન્ન થાય છે. એ ભગવાન છંદ અને અમરત્વથી બનેલા છે, હજારો માર્ગ ધરાવે છે; ઓમકારમાંથી, વ્યંજન, સ્વર, ઉષ્મ અને અનુનાસિકથી યુક્ત, તે આંતરસ્થ છે. તે પોતે જ મહાન અને અનંત વાણીનું સર્જન અને સંહાર કરે છે, વિવિધ ભાષાઓમાં પ્રસરીને, છંદો ચાર અક્ષર વધતી ક્રમમાં વિસ્તરે છે. ગાયત્રી, ઉષ્ણિક, અનુષ્ટુપ, બૃહતી, પંક્તિ, તૃષ્ટુપ, જગતી, અતિછંદસ, અત્યષ્ટિ, અતિજગત અને વિરાટ—આ છે છંદો. તે શું સ્થાપિત કરે છે, શું જાહેર કરે છે, શું સૂચવે છે, કે શું ભિન્ન કરે છે? આ જગતમાં એનું હૃદય મારા સિવાય કોઈ જાણતું નથી. તે મને સ્થાપિત કરે છે, મને દર્શાવે છે, મને ભિન્ન કરે છે અને નકારે છે; વેદનો સમગ્ર અર્થ, શબ્દ પર આધાર રાખી, મને ભિન્ન કરે છે, અને અંતે માયાનું જાપ કર્યા પછી તેને નકારીને કૃપાળુ બને છે. તે જ રીતે, તે હરણ, વનસૂર, કૂતરા, ગાય, ભેંસ, હાથી, વાનર, નકુલ અને સાપથી ઘેરાયેલું છે. એ પવિત્ર સ્થાનમાં પ્રવેશ કરીને, રાજાએ પોતાના પુત્રો સાથે, ત્યાં વિરાજમાન ઋષિને જોયા, જ્યાં યજ્ઞાગ્નિ પ્રગટ હતી. રાજાએ જોયું કે, એ ઋષિ પોતાના તેજથી ઉજ્જવલ છે, લાંબા સમયથી કઠોર તપમાં લીન છે; પણ ભગવાનની કૃપા દૃષ્ટિ અને અમૃત સમાન વાણીએ, એ અત્યંત ક્ષીણ થયા નહોતા. એ ઋષિ ઊંચા કદના, કમળપત્ર સમાન આંખો ધરાવતા, જટાધારી, વાલકલ ધારણ કરનાર, તપસ્વી તરીકે યોગ્ય રીતે અલંકારવિહિન અને અશુચિ દેખાતા હતા. પછી, રાજા આશ્રમ પાસે આવ્યા અને ઋષિને નમન કર્યા. ઋષિએ રાજાનું યોગ્ય આતિથ્ય અને અભિવાદનથી સ્વાગત કર્યું. સ્વયં સંયમી રાજાને યોગ્ય ઉપહાર આપી, ઋષિએ ભગવાનની આજ્ઞા સ્મરી, મૃદુ વચનથી રાજાને પ્રસન્ન કર્યા. ઋષિએ કહ્યું, “નિશ્ચયે, હે મહારાજ, તમારું વિહરણ સજ્જનોની રક્ષા અને દુષ્ટોના વિનાશ માટે છે; કેમ કે તમે હરિની પોષક શક્તિ છો. તમે જ સૂર્ય, ચંદ્ર, અગ્નિ, ઇન્દ્ર, વાયુ, યમ, ધર્મ તથા વરુણના સ્વરૂપ અને સ્થાન ધારણ કરો છો—તમને, પવિત્રને, વંદન. જ્યારે તમે રત્નજડિત વિજયરથ પર આરૂઢ થઈ, ભયાનક ધનુષ્ય ધારણ કરો છો, ત્યારે દુષ્ટો ભયભીત થઈ જાય છે, અને જ્યારે નહીં કરો, ત્યારે પણ તમારો રથ તેમને ડરાવે છે.