શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આકાશમાંથી મળેલી જે શ્રેષ્ઠ કર્તવ્યની વાત પહેલા તમને કહેવામાં આવી હતી, હવે એનું સ્પષ્ટ વર્ણન કરવામાં આવશે; એટલે તમે આજે સ્થિર મન અને સ્વચ્છ બુદ્ધિથી સાંભળો. કેટલાક યજ્ઞમાં દાન-હવન દ્વારા, કેટલાક તપ દ્વારા, અન્ય યોગ દ્વારા, અને કેટલાક શાસ્ત્ર-અધ્યયન તથા જ્ઞાન દ્વારા કર્મ કરે છે; એ બધાં કર્મ તરીકે ઓળખાય છે. આ બધાંમાં જ્ઞાનયજ્ઞને જ શ્રેષ્ઠ કર્મનું લક્ષણ માનવામાં આવે છે; શ્રીમદ્ ભાગવતનાં પ્રવચન, જે શુકાદિ મહાત્માઓ દ્વારા ગવાય છે, એ જ્ઞાનયજ્ઞ છે. એનાં પ્રચારથી ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યમાં મહાન શક્તિ ઉપજતી છે; દુઃખ અને દુ:ખી બંને દૂર થાય છે, અને ભક્તને આનંદ મળે છે. શ્રીમદ્ ભાગવતનાં માર્ગનાં ધ્વનિથી કલીયુગનાં તમામ દોષો સિંહનાં ગર્જનાથી ઓલવાયેલા વરુડાંની જેમ નાશ પામે છે. ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય પ્રેમના રસ સાથે, ઘર-ઘર, વ્યક્તિ-વ્યક્તિમાં રમે છે. નારદ કહે છે: જ્યારે વેદ અને વેદાંતનાં ઉપદેશો, તથા ગીતા પાઠ હોવા છતાં, ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યનું ત્રિવેદ ન જન્મે—તો શ્રીમદ્ ભાગવતનાં પાઠથી એ વિષયની સમજ ઉપજશે; એનાં દરેક શ્લોક, દરેક શબ્દમાં વેદનો અર્થ રહેલો છે. હે, whose vision is unfailing, કૃપા કરીને આ શંકા દૂર કરો; અહીં વિલંબ ન થવો જોઈએ, કેમ કે તમે શરણાગત પર દયાળુ છો. કુમારો કહે છે: વેદ અને ઉપનિષદનાં સારથી ભાગવત કથા ઉપજી છે; એટલે એ વિશિષ્ટ છે અને પોતાના અનન્ય ફળરૂપે સર્વોત્તમ પ્રકાશે છે. જેમ મૂળથી ટોચ સુધીનો સ્વાદ અલગ કરવામાં આવે ત્યાં સુધી નથી અનુભવાતો, તેમ સંપૂર્ણ રીતે અલગ પડ્યા પછી ફળ સર્વેને રસપ્રદ લાગે છે. જેમ દુધમાં ઘી રહેલું હોય છે, પણ જુદું પાડ્યા પછી જ એનો સ્વાદ મળે છે, અને એ ઘી દેવતાઓને આનંદ આપે છે; તેમ જ છે ભાગવત કથા. ખાંડ પણ શેરડીમાં મધ્યથી અંત સુધી વ્યાપી હોય છે, પણ અલગ પાડ્યા પછી જ એ મીઠી લાગે છે; એ જ રીતે ભાગવત કથા છે. આ ભાગવત પુરાણ, જે વિદ્વાનો દ્વારા માન્ય છે, ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપન માટે પ્રકાશિત થયું છે. વેદ, વેદાંત અને ગીતા—જેના રચયિતા વ્યાસ—even when he was immersed in sorrow, became bewildered in the ocean of ignorance. પછી, તમે ચાર શ્લોકોમાં એ કથા પહેલા કહી હતી; એ સાંભળતાં જ બાદરાયણ distressમાંથી તરત મુક્ત થયો. તો પછી, તમે શા માટે આશ્ચર્ય પામો છો, અને આ પ્રશ્ન પૂછો છો? શ્રીમદ્ ભાગવત સાંભળવું જોઈએ, કેમ કે એ દુ:ખ અને શોકનો નાશ કરે છે. નારદ કહે છે: એ દૃષ્ટિ, જે તુરંત અશુભને નાશ કરે છે અને દુ:ખી જીવને સર્વોત્તમ કલ્યાણ આપે છે—પવિત્ર લોકો દ્વારા ગવાતી કથાનાં અમૃતમાં એકાગ્ર થઈ, પ્રેમ પ્રગટ કરવા માટે, મેં એમાં શરણ લીધું છે. જ્યારે અનેક જન્મોની પુન્ય સંચયથી, કોઈને સાધુઓની સંગતિ મળે છે, ત્યારે વિવેક ઉપજે છે, અને અજ્ઞાનથી થયેલી મોહ તથા અહંકારની અંધકાર દૂર થાય છે. શ્રીમદ્ ભાગવતની મહિમા—ત્રીજા અધ્યાયની શરૂઆત થાય છે: સંકાદિ મહર્ષિઓના મોખેથી ભાગવત સાંભળવાથી ભક્ત સંતૃપ્ત થાય છે, અને જ્ઞાન તથા વૈરાગ્ય પોષાય છે. નારદ કહે છે: હું જ્ઞાનયજ્ઞ કરું છું, જેમાં શુકની શીખવણીઓ ઝળહળે છે, અને જે ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપન માટે સમર્પિત છે. એ યજ્ઞ ક્યાં કરવું? કૃપા કરીને અહીં સ્થાન બતાવો. શુકની શાસ્ત્રની મહિમા વેદવિદો દ્વારા કહેવામાં આવવી જોઈએ. શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા કેટલા દિવસમાં સાંભળવી? ત્યાં કઈ રીતિ અનુસરી શકાય? કૃપા કરીને એ પણ કહો. કુમારો કહે છે: નારદ, તું વિનમ્ર અને વિવેકી છે, સાંભળો—ગંગા કિનારે ‘આનંદ’ નામનું સ્થળ છે. ત્યાં વિવિધ ઋષિઓના સમૂહ આવે છે, દેવ અને સિદ્ધો હાજરી આપે છે, અનેક વૃક્ષ-વેલીઓથી શોભિત છે, અને તાજી, નરમ રેતથી ઢંકાયેલું છે. એ સુંદર, એકાંત સ્થાન છે, જ્યાં સોનાની કમળની સુગંધ ફેલાય છે, અને નજીકના જીવોમાં દ્વેષ રહેતો નથી. વૃદ્ધ, ક્ષીણ શરીર સામે રાખીને, બંનેને ધ્યાનમાં લેતાં, ત્યાં ભક્તિ આવી પહોંચે છે. જ્યાં ભાગવતની કથા થાય છે, ત્યાં ભક્તિ અને એના સાથીઓ આગળ વધે છે; કથાનાં શબ્દ સાંભળતાં એ ત્રિવેદ યુવાન બને છે. સૂત કહે છે: એમ કહીને, કુમારો અને નારદ, ગંગા કિનારે કથા સાંભળવા તત્પરતાથી આવી પહોંચ્યા. જ્યારે તેઓ કિનારે પહોંચ્યા, ત્યારે મનુષ્યલોક, દેવલોક અને બ્રહ્મલોકમાં ઉલાહણાં મચી ગયા. શ્રીમદ્ ભાગવતનાં અમૃતને પીવા ઉત્સુક, બધા ત્યાં દોડી આવ્યા, અને વૈષ્ણવો સૌપ્રથમ પહોંચ્યા. ભૃગુ, વશિષ્ઠ, ચ્યવન, ગૌતમ, મેધાતિ, દેવલ, દેવરાતા, રામ, ગાધિપુત્ર, શાકલ, મૃકંડુપુત્ર, અત્રિ અને પિપ્પલાદ—એ બધા ઋષિ, પોતાના પુત્રો, શિષ્યો અને પત્નીઓ સાથે, ખૂબ સ્નેહથી આવ્યા. વેદાંત, વેદ, મંત્ર, તંત્ર, એનાં સ્વરૂપ, દસ અને સાત પુરાણો, અને છ શાસ્ત્રો પણ આવ્યા. ગંગા સહિતની નદીઓ, પુષ્કર સહિતનાં તળાવ, તીર્થો, દિશાઓ, દંડક જેવા વન પણ હાજર થયા. પર્વતો અને અન્ય પણ આવ્યા, દેવ, ગંધર્વો અને દાનવો પણ આવ્યા; પણ તેમની ભારેતાને કારણે, ભૃગુએ તેમને માર્ગદર્શન આપી લાવ્યા. નારદ દ્વારા દીક્ષા મેળવી, શ્રેષ્ઠ આસન અપાઈ, અને સર્વેની માન્યતા સાથે, કુમારો શ્રીકૃષ્ણમાં એકાગ્ર થઈ બેઠા. વૈષ્ણવો, વૈરાગી, ત્યાગી અને બ્રહ્મચારી આગળ ઊભા રહ્યા, અને નારદ એમની સામે ઊભો રહ્યો. એક ભાગમાં ઋષિઓ, બીજે દેવો, બીજે વેદ-ઉપનિષદો, બીજે તીર્થો, અને બીજે સ્ત્રીઓ બેઠા. જયજયકાર, વંદનાના ઉલાહણાં અને શંખના ધ્વનિ ઉઠી; roasted grains અને ફૂલોનો મહા વિખેરો થયો. આ રીતે, શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા આરંભ માટે સર્વે ભક્ત, ઋષિ, દેવ, શાસ્ત્ર, તીર્થ—પવિત્ર આનંદમાં એકત્ર થયા.