શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પવિત્ર શ્રાવણના આગમન સાથે, સુકાઈ ગયેલી નદીકાંઠાઓ ફરીથી વહેવા લાગી, જાણે સ્વતંત્ર મનુષ્યના ધન અને બળ વધે તેમ. ધરતી હરિયાળી ઘાસથી ઢંકાઈ ગઈ, લાલ ઇન્દ્રગોપા જીવ અને છાંયાવટવાળા ઢીંગલાંઓથી શોભાઈ, જાણે મનુષ્યોને સુખ પ્રાપ્ત થયું હોય. ખેતરો પાકથી ભરાઈ ગયા, ખેડુતો આનંદમાં ઝૂમી ઉઠ્યા, પરંતુ ગર્વીલા લોકો, જેઓ ભાગ્યને માનતા નથી, તેઓને એ જોઈ દુઃખ થયું. નવા વરસાદથી ભૂમિ અને જળમાં વસતા સર્વ જીવો તાજગી અને સુંદરતા પામ્યા—જેમ હરિની સેવા કરવાથી સૌ શોભાયમાન થાય છે. અનેક નદીઓના મીલનથી મુખ્ય નદી તરંગો અને પવનથી ઉછળતી, જાણે અજ્ઞાન યોગીના મન ગુણ અને કામથી ઉથલપાથલ થાય છે. પહાડો ઉપર વરસાદના ઝાપટા પડ્યા છતાં તેઓ અડગ રહ્યા—જેમ પરમાત્મા પર સ્થિર મન વાળા દુઃખમાં અચળ રહે છે. પગદંડીઓ ઘાસથી ઢંકાઈ, ઓળખી શકાય તેવી રહી નહીં—જેમ બ્રાહ્મણો દ્વારા અવગણવામાં આવેલા વેદો કલિ યુગમાં ઝઘડા વડે અસ્પષ્ટ થઈ જાય છે. લોકો વચ્ચેના બંધન વીજળીની જેમ ક્ષણભંગુર, અને સ્ત્રીઓનું પુરુષો પ્રત્યેનું સ્થાયી સ્નેહ પણ ટકી રહ્યું નહીં—even if men possessed many virtues. આકાશમાં ધૂંધળી ધનુષ્કામાન દેખાઈ, જે ગુણવિહિન હોવા છતાં ગુણયુક્ત દેખાય—as a qualityless person appears to have qualities when qualities are manifest. ચંદ્ર, વાદળોથી ઢંકાયેલો, પોતાનું તેજ નથી પ્રગટાવી શક્યો—જેમ અહંકારથી અંધ વ્યક્તિ પોતાનું સત્ય તેજ દેખાડી શકતો નથી. મોરો વાદળોના આગમનથી આનંદિત થયા, પરંતુ પોતાના ઘરનાં દુઃખ અને ઉકળાટમાં, તેઓ પ્રભુના દર્શન માટે આતુર રહ્યા—જેમ ભગવાનના ભક્તો હોય છે. વૃક્ષોએ મૂળથી પાણી પીધું, austerityથી સુકાઈ ગયેલા, હવે ફરી તાજા અને સ્વસ્થ થયા—જેમ ઇચ્છાઓના પીછા કરતાં થાકેલા મનુષ્યને આરામ મળે છે. કાંદાં અને તળાવોમાં શાંત પાણીમાં બગલા સ્થિર થયા—જેમ વ્યર્થ આશાવાળા લોકો ગૃહસ્થ જીવનના વ્યસ્ત કાર્યોમાં રહે છે. વરસાદના પ્રવાહે કાંઠા તૂટી ગયા, જેમ કલિ યુગમાં મિથ્યાવાદી લોકો વેદમાર્ગને તોડી નાખે છે. વાદળો પવનથી ચલિત થઈ, જીવ માટે અમૃતરૂપ પાણી વરસાવે—જેમ ધનના દેવતાઓ, દ્વિજોના આગ્રહે, યોગ્ય સમયે આશીર્વાદ આપે છે. એવી રીતે, શ્રી હરિ, પોતાના સાથીઓ અને ગૌઓ સાથે, રસાળ ખજૂર અને જાંબુના વૃક્ષોથી ભરેલા જંગલમાં પ્રવેશ્યા, આનંદ માણવા. ગાયો, દુધીના ભારથી ધીમે ચાલતી, પણ પ્રભુના બોલાવતાં જ ઉત્સાહથી આવી, તેમની દુધી પ્રેમથી ભીંજાઈ ગઈ. જંગલના નિવાસીઓએ આનંદપૂર્વક ઝાડની પંક્તિઓમાંથી ટપકતો મધ જોયો, પહાડની ગુફાઓમાં પાણી પડતાં ધ્વનિ સંભળાઈ. ક્યારેક, વરસાદ વૃક્ષની ખોખલીઓ કે ગુફામાં પડતો, ત્યારે પ્રભુ ત્યાં જઈને મૂળ, કંદ અને ફળો ખાઈ આનંદ પામતા. સંકર્ષણ અને ગોપાલક સાથે, પથ્થર પર બેસી, પાણીની નજીક, દહીં-ભાત વહેંચીને ભોજન કરતા. ઘાસ પર બેઠેલા, ગાય-વાછરા-બળદ આંખ મીંચીને તૃપ્ત થયા, દુધીના ભારથી થાકેલા, પણ સંતોષ પામ્યા. પ્રભુએ વરસાદી ઋતુની મહિમા નિહાળી, જે સર્વ જીવોને આનંદ આપે છે અને જે તેમના જ તેજથી વધુ સુંદર બનેલી હતી, અને તેનું પૂજન કર્યું. આમ, રામ અને કેશવ વૃજમાં નિવાસ કરતાં, શરદ ઋતુ આવી—આકાશ નિર્મળ, જળ શુદ્ધ અને પવન શીતળ. શરદમાં કમળ ખીલી ઉઠ્યા, જળ સ્વભાવિક સ્થિતી પામ્યું—જેમ પતિત મનુષ્ય યોગાભ્યાસથી સ્વસ્થ થાય છે. આ ઋતુએ વાદળો, પૃથ્વીનો મલિનપણો અને જળની ગંદકી દૂર કરી—જેમ કૃષ્ણભક્તિ તપસ્વીઓના અંતઃકરણને શુદ્ધ કરે છે. બધું ત્યજી, સર્વે શુદ્ધ તેજથી તેજસ્વી થયા—જેમ સંસારમાંથી નિર્વૃત્ત થયેલા મુનિઓ નિઃશંક અને પાપમુક્ત થાય છે. પહાડોએ ક્યારેક પાણી છોડ્યું, ક્યારેક નથી, જેમ વિદ્વાન યોગ્ય સમયે જ જ્ઞાન આપતા હોય છે. જળમાં વસતા પ્રાણી ઓછી થતી જળરાશિ સમજ્યા નહીં—જેમ અજ્ઞાન ગૃહસ્થો પોતાનું જીવન ઓછું થતું નથી સમજતા. તેઓએ શરદીના તડકાથી દુઃખ અનુભવ્યું નહીં—જેમ ઇન્દ્રિયવિષયમાં લિપ્ત ગૃહસ્થો પોતાના દુઃખને નથી જાણતા. વૃક્ષો ધીરે ધીરે કાદવ અને સૂકાઈ ગયેલપણું છોડતા ગયા—જેમ વિદ્વાન પોતાનું અને મમત્વનું અભિમાન ત્યજી દે છે. શરદના આગમનથી સમુદ્ર શાંત અને નિઃશબ્દ થયો—જેમ યોગી સર્વ ચળપળથી મુક્ત થઈ આત્મામાં લીન થાય છે. ખેડૂતો મજબૂત કાંઠા વાળા ખેતરોમાંથી પાણી ખેંચતા—જેમ યોગી પ્રાણવાયુથી જ્ઞાનપ્રવાહને રોકે છે. ચંદ્રે શરદના તડકાથી થતો તાપ દૂર કર્યો—જેમ મુકુંદે વ્રજની સ્ત્રીઓનું દેહાભિમાનથી જન્મેલું દુઃખ દૂર કર્યું. આકાશ શુદ્ધ અને તારાઓથી ઝગમગતું હતું—જેમ સત્વગુણવાળા મન બ્રહ્મનાદના અર્થને ગ્રહણ કરે છે. ચંદ્ર, તારાઓથી ઘેરાયેલો, પૂર્ણકલામાં આકાશમાં તેજસ્વી હતો—જેમ કૃષ્ણ, વ્રુષ્ણિવંશીઓથી ઘેરાયેલા, ધરતી પર તેજસ્વી. ફૂલોના સુગંધથી ભરેલી, ક્યારેક ઠંડી-ક્યારેક ગરમ પવનથી લોકોનું દુઃખ ઓગળી ગયું, પણ ગોપીઓ, જેમના હૃદય કૃષ્ણે ચોરી લીધા હતા, તેમનું દુઃખ ઓછું થયું નહીં. ગાય, હરણ, પક્ષીઓ, સ્ત્રીઓ અને ફૂલો શરદમાં પોષાયાં, પોતપોતાના પુરુષ દ્વારા સંલગ્ન થયા, જેમ ફળ ભગવાનના કર્મથી ફૂટી નીકળે છે. કમળ સૂર્યોદયે આનંદિત થયા, પણ રાત્રિ-ખિલી નલિનીઓ નહીં—જેમ લોકો રાજાના હોવા પર નિર્ભય, પણ ચોરની હાજરીમાં નહીં. ગામડાં અને શહેરોમાં ઉત્સવો, ઇન્દ્રિય આનંદ અને ભરપૂર પાકથી ધરતી ઝગમગતી હતી—વિશેષ કરીને હરિના વિદ્યા અને કળાથી. વેપારીઓ, ઋષિઓ અને રાજાઓ સ્નાન કરી પોતાના કાર્ય માટે નીકળી પડ્યા—જેમ સિદ્ધપુરુષો યોગ્ય સમયે, વરસાદે રોક્યા પછી, પોતાના શરીર માટે પ્રયત્ન કરે છે. આ રીતે, પ્રકૃતિના અદભુત રૂપ અને પ્રભુના લીલા સાથે, ઋતુઓની અવધિ અને જીવનના વિવિધ ભાવ-અનુભવો શ્રીમદ્ ભાગવતના આ પ્રસંગમાં સુંદર રીતે વર્ણવાયા.