શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વર્ષાની ગર્જનાથી, જે રીતે વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી બ્રાહ્મણો ફરીથી મંત્રોચ્ચાર કરે છે, એ રીતે લાંબા સમયથી મૌન રહેલા દેડકા પણ ટરટર કરવા લાગ્યા. સૂકાઈ ગયેલી અને માર્ગભ્રષ્ટ થયેલી નદીઓ, હવે ફરીથી વહેવા લાગી—as if a free man regains his ધન અને દેહબળ. ધરતી પર લીલીછમ ઘાસ ઉગી આવ્યું અને એ પર ઇન્દ્રગોપ નામના લાલ રંગના જીવ દેખાવા લાગ્યા, મશરૂમોની છાયામાં ધરતી શોભી ઉઠી—જેમ મનુષ્યના જીવનમાં શુભ લક્ષ્મી આવે. ખેતરો પાકથી ભરાઈ ગયા, ખેડૂત આનંદિત થયા, પણ જે ઘમંડી છે અને ભાગ્યના મહત્ત્વને નહીં જાણતા, તેઓ દુઃખી થયા. જમીન અને પાણીમાં વસતા બધા જ જીવ, તાજી વરસાદથી તાજગી પામ્યા—જેમ ભગવાન હરિની સેવા કરવાથી સૌ સુંદર થઈ જાય છે. નદી, ઘણી નાની નદીઓથી જોડાઈ, પવનથી ઉદ્ભવતા તરંગોથી ઉંચી ઉંચી લહેરો કરતી વહેવા લાગી—જેમ કાચા યોગીનું મન રાગદ્વેષથી ઉથલપાથલ થાય છે. પર્વતો ઉપર વરસાદના ઝાપટા પડ્યા, છતાં તેઓ અડગ રહ્યા—જેમ જેમના મન પરમાત્મામાં સ્થિર છે, તેઓ સંકટોમાં અચળ રહે છે. રસ્તાઓ ઘાસથી ઢંકાઈ ગયા અને ઓળખી શકાયા નહીં—જેમ બ્રાહ્મણો દ્વારા વેદોનું પઠન છૂટી જાય ત્યારે વેદો અસ્પષ્ટ થઈ જાય છે. મનુષ્ય વચ્ચેના સંબંધો વીજળી જેવી ક્ષણિક છે; એ રીતે સ્ત્રીઓનું પુરૂષો પ્રત્યેનું સ્નેહ પણ સ્થિર રહ્યું નહીં—even if the men had many ગુણો. આકાશમાં ધૂંધળી રીતમાં ધનુષ્ય દેખાયું, જે ગુણ વિનાની છતાં ગુણ ધરાવતી જણાય—as if a guṇatita person appears to have qualities when acting. ચંદ્ર, પોતાના પ્રકાશથી ઝગમગતા વાદળોથી ઢંકાઈ ગયો, એટલે પોતાનું સાચું તેજ દેખાડ્યું નહીં—જેમ અહંકારથી અંધ મનુષ્ય પોતાનો સાચો તેજ બતાવી શકતો નથી. મોરો, વાદળ આવતાં આનંદમાં આવી ગયા, પણ પોતાનું ઘર છોડીને, તપેલી અને દુઃખી બની, ભગવાનના આગમનની રાહ જોવા લાગ્યા—જેમ ભગવાનના ભક્તો કરે છે. વૃક્ષોએ પોતાની મૂળથી પાણી પીધું અને ફરીથી તાજા થયા; અગાઉ તપથી સુકાઈ ગયા હતા—જેમ ઇચ્છાઓ પાછળ દોડવાથી મનુષ્ય થાકી જાય છે. બગલાઓ શાંત સરોવર અને જળાશયોમાં વસવા લાગ્યા—જેમ વ્યર્થ આશાવાળા લોકો કપરાં ઘરકામમાં જીવન વિતાવે છે. વરસાદના ધોધથી કાંઠા તૂટી ગયા—જેમ કલિયુગમાં મિથ્યા વાદીઓના શબ્દોથી વેદમાર્ગ તૂટી જાય છે. વાદળો પવનથી ચલાવી, જીવો માટે અમૃત સમું પાણી વરસાવ્યા—જેમ ધનના સ્વામી, દ્વિજોના પ્રેરણાથી, યોગ્ય સમયે આશીર્વાદ આપે છે. આ રીતે, ભગવાન હરિ, પોતાના મિત્રો, ગૌઓ અને ગોપાળઓ સાથે, ખજૂર અને જાંબુના વૃક્ષોથી ભરેલા વનમાં વિહાર કરવા પ્રવેશ્યા. ગૌઓ, દૂધથી ભરેલા સ્તનોના ભારથી ધીમી ચાલતી, પણ ભગવાનના બોલાવતાં જ પ્રેમથી ભીની થઈ, દોડતી આવી. વનવાસીઓ આનંદિત થયા, કારણ કે વૃક્ષોની પાંખીઓ મધથી ટપકતી હતી અને પર્વતોની નજીકની ગુફાઓમાં પાણી પડતું હતું. ક્યારેક વરસાદ વૃક્ષના ખોખા કે ગુફામાં પડતો, ત્યારે ભગવાન ત્યાં જઈને આનંદ કરતા અને મૂળ, કંદ અને ફળો ભોજનરૂપે ગ્રહણ કરતા. સંકર્ષણ અને ગોપાળો સાથે, પાણી પાસે પથ્થર પર બેઠા રહી, દહીં-ભાતનું ભોજન વહેંચતા. ગૌ, વાછરા અને બળદ, ઘાસ પર બેઠા, આંખો મીંચી સંતોષ અનુભવતા—સ્તનોના ભારથી થાકી ગયા હતા, પણ તૃપ્ત હતા. પ્રભુએ વર્ષા ઋતુની મહિમા જોયી, જે સર્વ જીવોને આનંદ આપે છે અને પોતાનું તેજ પણ વધારી આપે છે, અને તેનું પૂજન કર્યું. આમ, રામ અને કેશવ વ્રજમાં નિવાસ કરતા, શરદ ઋતુ આવી—with clear skies, pure waters, and gentle winds. શરદ ઋતુમાં કમળો ખીલી ઉઠ્યા, જળ સ્વાભાવિક સ્વરૂપે ફરી આવ્યો—જેમ પતિત મનુષ્યનું મન યોગાભ્યાસથી શુદ્ધ થાય છે. આ ઋતુએ આકાશમાંથી વાદળો, ધરતીમાંથી કલ્મષ અને જળમાંથી ગંદકી દૂર કરી—જેમ કૃષ્ણભક્તિ તપસ્વીઓના મનમાંથી કલ્મષ દૂર કરે છે. જીવો પોતાના સર્વ સાધનો છોડી, શુદ્ધ તેજથી ઝગમગ થયા—જેમ સર્વ કામનાઓ ત્યજી દેવાથી ઋષિઓ પાપમુક્ત અને શાંત થાય છે. પર્વતો ક્યારેક પાણી છોડે, ક્યારેક નહીં—જેમ જ્ઞાની યોગ્ય સમયે જ જ્ઞાન આપી શકે છે. ઊંડા જળમાં રહેલા જીવોને પાણી ઘટતું જણાયું નહીં—જેમ અજ્ઞાની ગૃહસ્થો પોતાનું આયુષ્ય ઘટતું નથી સમજતા. ઊંડા જળના જીવોને શરદના તપ્ત સૂર્યથી તાપ લાગ્યો નહીં—જેમ દુઃખી, ઇન્દ્રિયવિષયોમાં ફસાયેલા ગૃહસ્થો દુઃખને ઓળખી શકતા નથી. વનસ્પતિઓ ધીરે ધીરે કાદવ અને સૂકાઈ ગયેલી અવસ્થાને છોડે છે—જેમ વિવેકી મનુષ્ય 'હું' અને 'મારું' જેવા અભિમાન ત્યજી દે છે. શરદ ઋતુ આવતાં દરિયો શાંત અને નિર્વિકાર બની ગયો—જેમ યોગી સર્વ ચળપળ બંધ થતાં આત્મામાં લીન થઈ જાય છે. ખેડૂતોએ મજબૂત કાંઠાવાળા ખેતરોથી પાણી ખેંચ્યું—જેમ યોગી પ્રાણવાયુથી જ્ઞાનપ્રવાહ નિયંત્રિત કરે છે. ચંદ્રે શરદના તપ્ત રશ્મિઓથી થયેલું તાપ દૂર કર્યું—જેમ મુકુંદે વ્રજની સ્ત્રીઓના દેહાભિમાનથી થયેલું દુઃખ દૂર કર્યું. આકાશ શુદ્ધ અને તારાઓથી ઝગમગતું હતું—જેમ સત્વગુણયુક્ત મન બ્રહ્મનાદનું તત્વ સમજવા સમર્થ બને છે. ચંદ્ર, તારાઓથી ઘેરાઈ, પૂર્ણકલા સાથે આકાશમાં ઝગમગતો હતો—જેમ કૃષ્ણ, વૃષ્ણિ વંશીઓથી ઘેરાઈ, ધરતી પર તેજસ્વી બન્યા. વનપવન, જે ઠંડું અને ગરમ બંને હતું, અને પુષ્પસુગંધથી ભરેલું હતું, લોકોના દુઃખ દૂર કરી દીધા, પણ કૃષ્ણપ્રેમમાં લીન ગોપીઓનું દુઃખ દૂર થયું નહીં. શરદ ઋતુમાં ગાય, હરણ, પક્ષીઓ, સ્ત્રીઓ અને છોડ—all flourished, each sought by their own males, just as the Lord's actions produce fruits. કમળો સૂર્યોદયે આનંદિત થયા, પણ રાત્રિમાં ખીલનારા કુમુદો નહીં—જેમ રાજા પાસે લોકો નિર્ભય થાય છે, પણ ચોરોની હાજરીમાં નહીં. ગામ અને શહેરોમાં ઉત્સવો અને આનંદથી, ધરતી લહેરાઈ ઉઠી; પાક પકવાઈ ગયા, અને હરીના વિદ્યા-કલાઓથી વિશેષ તેજ પામ્યું.