શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તે સમયે એક અતિ દિવ્ય યુવાન મહાત્મા, શ્યામવર્ણ, હંમેશાં નવીન યુવાનીથી તેજસ્વી, અને અંગો પર શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, મોહક સ્મિત સાથે ઉપસ્થિત થયા. તેમના આકર્ષક રૂપે સ્ત્રીઓના મન હરી લીધાં હતાં. તેમ છતાં, તે મહાત્માનું મહાત્મ્ય છુપાયેલું હતું, એટલે કે જ્ઞાની ઋષિ-મુનિઓ પણ, તેમનો સાચો સ્વરૂપ જાણી, તેમનું સન્માન કરવા માટે ઉભા રહી ગયા. તે મહાન અતિથિનું આગમન થતાં, વિષ્ણુરાત પરિક્ષિતે નમ્રતાથી માથું ઝુકાવી અને પૂજાર્થ સમસ્તવિધિથી તેમનું સ્વાગત કર્યું. ત્યારબાદ, અજ્ઞાન સ્ત્રીઓ અને બાળકો દૂર ગયા, અને મહાન આસન ઉપર તે મહાત્માને સન્માનપૂર્વક બેસાડવામાં આવ્યા. આ પ્રસંગે આસપાસ અનેક મહાન બ્રહ્મર્ષિ, રાજર્ષિ અને દેવર્ષિ એકત્ર થયા હતા. એ મહાન ઋષિ એ સભામાં ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી જણાતા, જેમ ચંદ્ર આસપાસના ગ્રહ, તારાઓ અને નક્ષત્રોથી ઘેરાયેલો હોય તેમ. પછી પરિક્ષિત રાજા, જે ભગવાનના પરમ ભક્ત હતા, શાંતિથી બેઠેલા અને જ્ઞાનમાં અડગ એવા મહાત્મા પાસે ગયા. માથું ઝુકાવી, હાથ જોડીને નમ્રતાપૂર્વક તેમને પ્રણામ કર્યા અને સૌમ્ય વાણીથી પ્રશ્ન કર્યા. પરિક્ષિતે કહ્યુ: “હે બ્રાહ્મણ, આજે અમે ક્ષત્રિય લોકો ધન્ય થઈ ગયા, કેમ કે આપની કૃપાથી આપ અતિથિ બની પધાર્યા અને આપના પાવન ચરણોથી અમારું ભૂમિ પવિત્ર થઈ ગઈ. આપનું સ્મરણ કરવાથી જ મનુષ્યના ઘર તરત શુદ્ધ થઈ જાય છે, તો પછી આપને દર્શન કરવું, સ્પર્શ કરવું, પગ ધોવા, આસન અપાવવું વગેરે તો કેટલી મહાન પવિત્રતા આપે છે! હે મહાયોગી, આપની ઉપસ્થિતિથી તો લોકોના ઘોર પાપ તરત વિનાશ પામે છે, જેમ વિષ્ણુ દૈત્યોનો નાશ કરે છે. ભગવાન કૃષ્ણ, જે પાંડુપુત્રોને પ્રિય છે, તેઓ મારે પ્રત્યે પ્રસન્ન રહે, કેમ કે તેમણે પોતાના કુટુંબપ્રેમથી અમને સ્વીકાર્યા છે. નહીંતર, અમે નશ્વર મૃત્યુશાયી મનુષ્યોને, ખાસ કરીને મૃત્યુના કિનારે ઉભેલા, આપ જે અનાદિ પરમાત્મામાં સ્થિત અને વનવાસી મહાત્મા છો, આપનું દર્શન કેમ મળ્યું હોત? તેથી, હે યોગેશ્વરોના ગુરુ, હું પૂછું છું—મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે મનુષ્યે સર્વ રીતે શું કરવું? શું સાંભળવું, શું બોલવું, શું કરવું, શું સ્મરણ કરવું, કે કોની પૂજા કરવી? અથવા, જો આથી વિપરીત કંઈ હોય, તો તે પણ કહો. નિશ્ચિતપણે, હે બ્રાહ્મણ, ગૃહસ્થના ઘરમાં ભગવાનની ઉપસ્થિતિ અનુભવાતી નથી—even ગાય દૂધ આપતી વખતે પણ નહીં.” સૂતજી કહે છે: રાજાએ આ રીતે નમ્રતાથી પૂછતાં, વિદ્વાન અને જ્ઞાની બાદરાયણપુત્રે ઉત્તર આપ્યો. “શ્રીના ગુણ સ્વતંત્રતા વગેરે છે; સુખ એ દુ:ખ અને આનંદનો અંત છે. દુ:ખ ઈચ્છાથી આવે છે. જ્ઞાની બંધન અને મુક્તિને ઓળખે છે. મૂર્ખ શરીર વગેરેને પોતાનું માને છે; મારું માર્ગ વેદ છે. મનની ચંચળતા એ ખોટો માર્ગ છે; સ્વર્ગ એ સત્વગુણની વૃદ્ધિ છે. નરક એ અંધકાર અને અહંકાર છે; મિત્ર, ગુરુ અને આત્મા એક જ છે. ઘર એ શરીર છે; ગુણમાં ધનિક એ માનવ છે, અને સાચો ધનિક એ છે જે ગુણમાં સમૃદ્ધ છે. જે સંતોષી નથી, એ ગરીબ છે; જે ઇન્દ્રિયજયી નથી, એ દયનીય છે. જે ગુણોમાં આસક્ત નથી, એ સ્વામી છે; અને ગુણોમાં આસક્તિ એ વિપરીત છે. હે ઉદ્ધવ, તારા બધા પ્રશ્નોનું યોગ્ય ઉત્તર આપી દીધું છે. હવે પુણ્ય અને પાપના લક્ષણોમાં વધુ શું કહું? પુણ્યમાં પાપ જોવું એ જ પાપ છે; અને સાચું પુણ્ય એ છે જેમાં પાપ અને પુણ્ય બંનેથી મુક્તિ છે.” બીજી તરફ, શુકદેવજી કહે છે: ગોપાલકોએ ગોપીઓ પાસે કૃષ્ણ અને રામના અદ્ભુત કાર્યો કહ્યા—કેવી રીતે તેમણે વનાગ્નિ બુઝાવી અને પ્રલંબાસુરનો સંહાર કર્યો. આ સાંભળીને વૃજના વડીલ ગોપાલકો અને ગોપીઓ આશ્ચર્યચકિત થયા અને કૃષ્ણ-રામને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ માનવા લાગ્યા. આ રીતે વરસાદનો ઋતુ શરૂ થયો. સર્વ જીવોમાં ચેતનતા ફરી આવી; આકાશ અને પૃથ્વી વીજળીના ઝાંઝવાત અને ગર્જનાથી ગુંજી ઉઠ્યા. આકાશ ઘના કાળા વાદળોથી ઢંકાઈ ગયો, વીજળી અને ગર્જના સાથે ઝાંખું લાગતું—જેમ ગુણયુક્ત બ્રહ્મને આવરણ મળે છે. પછી વાદળોએ, પૃથ્વીમાંથી આઠ માસ સુધી ખેંચેલા પાણીને પોતાની શક્તિથી વરસાવવાનું શરૂ કર્યું. વીજળી સાથેના મોટા વાદળો, પ્રચંડ પવનથી ધકેલાઈ, જીવનદાતા વરસાદ વરસાવ્યા—જેમ દયા વરસે તેમ. સૂર્યથી તપાઈ અને બળી ગયેલી ધરા વરસાદથી ભીંજાઈ ગઈ—જેમ તપથી દુર્બળ થયેલો શરીર ઇચ્છિત ફળ મળવાથી પુનઃ તંદુરસ્ત થાય છે. રાત પડતાં શરૂઆતમાં ફક્ત જ્યોત્સ્ના જ ઝળહળી; ગ્રહો-તારાઓ ઝાંખા—જેમ કલિયુગમાં પાપથી વેદો અવરોધાય છે અને નાસ્તિકોમાં તેજ નથી. વાદળોની ગર્જનાથી, લાંબા સમયથી મૌન રહેલા દેડકા ટરટર કરવા લાગ્યા—જેમ બ્રાહ્મણો વ્રત પૂર્ણ થયા પછી પાઠ શરૂ કરે છે. લઘુ નદીઓ, જે સૂકી પડી અને માર્ગભ્રષ્ટ થઈ ગઈ હતી, ફરી વહેવા લાગી—જેમ સ્વતંત્ર પુરુષનું ધન અને બળ પુનઃ પ્રાપ્ત થાય. પૃથ્વી લીલા ઘાસથી, લાલ ઇન્દ્રગોપા જીવ અને છાંયાવાળાં છત્રીઓથી શોભાયમાન થઈ—જેમ પુરૂષને લક્ષ્મી મળે. ખેતરો પાકથી ભરાઈ, ખેડૂતને આનંદ થયો, પણ અહંકારથી ભરેલા, જે ભાગ્યને માનતા નથી, તેમને દુ:ખ થયું. સ્થળ અને જળના સર્વ પ્રાણી વરસાદથી તાજગી પામી સુંદર દેખાવા લાગ્યા—જેમ હરિની સેવા કરવાથી સૌનું રૂપ તેજસ્વી બને છે. નદી, અનેક નાળાઓથી જોડાઈ, પવનથી ઊંચી લહેરો સાથે વહેવા લાગી—જેમ અભ્યાસી યોગીની મન ગુણ અને કામનાથી ચંચળ બને છે. પર્વતો, વરસાદની ધારોને સહન કરી, અડગ રહ્યા—જેમ પરમાત્મામાં સ્થિત મનુષ્ય દુ:ખથી અચળ રહે છે. માર્ગો ઘાસથી ઢંકાઈ, ઓળખાય નહીં—જેમ વેદો બ્રાહ્મણો દ્વારા અવગણવામાં આવે અને કલિથી ઢંકાઈ જાય છે. જેમ વાદળોમાં વીજળી ક્ષણભંગુર છે, તેમ સ્ત્રીઓનો પુરુષ પ્રત્યેનો પ્રેમ પણ સ્થિર રહ્યો નહીં—even ગુણવાન પુરુષ પ્રત્યે પણ. આકાશમાં ધનુષ્ય (ઇન્દ્રધનુષ્ય) ગુણરહિત જણાઈ, છતાં ગુણધારી લાગ્યું—જેમ ગુણ પ્રગટ થતાં નિર્ગુણ વ્યક્તિ પણ ગુણવંત લાગે. ચંદ્ર, પોતાના પ્રકાશથી તેજસ્વી વાદળોથી ઢંકાઈ, ઝળહળી શક્યો નહીં—જેમ અહંકારથી અંધ મનુષ્ય પોતાનું સાચું તેજ બતાવી શકતો નથી. મોરો, વાદળોની આગમનથી આનંદિત થઈ, નાચવા લાગ્યા; પણ પોતાના ઘર માં, તપેલા અને નિરાશ, તેઓ પ્રભુની રાહ જોતા—જેમ ભક્તો પ્રભુના દર્શન માટે તરસે છે. વૃક્ષોએ મૂળથી પાણી પીધું અને પોતાનું સ્વરૂપ પાછું મેળવી લીધું—જેમ ઇચ્છાઓથી તપાયેલા, ફળ મળતાં પુનઃ તંદુરસ્ત થાય છે. બગલાઓ શાંત સરોવર અને તળાવમાં વસવા લાગ્યા—જેમ વ્યર્થ આશાવાળા લોકો ગૃહસ્થાશ્રમમાં ચંચળ કર્મોથી ભરેલા રહે છે. આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણ અને રામના આશ્ચર્યજનક કાર્યો, ઋતુઓના પરિવર્તન અને પ્રકૃતિના વિવિધ દૃશ્યો સાથે, સર્વે જગતમાં આનંદ અને શાંતિનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું.