શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ત્યાર પછી, વંદનીય વ્યાસપુત્ર, શ્રીષુકદેવજી, અચાનક ત્યાં આવી પહોંચ્યા. તેઓ ધરી પર નિરાશ્રય ભટકતા, કશાની અપેક્ષા વિના, પોતાના પ્રાપ્યમાં તૃપ્ત, બાળકોની મંડળીમાં ઘેરાયેલા, અને ઉપહાસક જેવા વસ્ત્ર ધારણ કર્યા હતા—એમના લક્ષણો સામાન્ય આંખે ઓળખી શકાય એવા નહોતા. શુકદેવજી તદ્દન યુવાન, સોળમા વર્ષમાં, નરમ પગ, હાથ, જાંઘ, ભુજાઓ, ખભા અને ગાલ સાથે, સૌંદર્યથી ભરપૂર અવયવો ધરાવતા, વિશાળ અને લાંબા નેત્રો, ઊંચા નાક સાથે સરખા કાન, સુંદર ભ્રૂ, તેજસ્વી ચહેરો અને શંખ જેવી ગળા ધરાવતા હતાં. તેમના કાંધ હાડકાં છુપાયેલા, છાતી પહોળી અને ઊંચી, ગભા ઊંડી અને વળાંકવાળી, પેટ પર રેખાઓ સાથે નરમ અને ગોળ, કપડાં વિના, વાળ ચહેરા પર વિખેરાયેલા, લાંબી લટકતી ભુજાઓ સાથે—દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેખાતા હતાં. તેમનો વર્ણ ઘાટો, યુવાની હંમેશા તાજી, અવયવો પર શુભલક્ષણો, મોહક સ્મિતથી સ્ત્રીઓના મનને આકર્ષતા. ઋષિઓ પણ, તેમનું તત્ત્વ જાણતાં હોવા છતાં, તેમનો મહિમા છુપાયેલો હોવાથી, સન્માનમાં ઊભા રહી ગયા. વિષ્ણુરાત, એટલે કે પરિક્ષિત રાજા, આ મહાન અતિથિનું નમ્રતાપૂર્વક વંદન કરી, જ્યારે અજ્ઞાન સ્ત્રીઓ અને બાળકો દૂર ગયા, ત્યારે તેમને મહાસન પર બેસાડ્યા. તે સમયે, બ્રહ્મર્ષિ, રાજર્ષિ અને દેવર્ષિ જેવી મહાન સભાઓથી ઘેરાયેલા, તે તેજસ્વી મુનિ ચંદ્રમાસારખા તેજથી ઝગમગતા જણાતાં હતાં—જેમ ચાંદ્રમા ગ્રહ, તારાઓ અને નક્ષત્રો વચ્ચે ઝગમગે છે. પછી ભગવાનના ભક્ત એવા રાજા પરિક્ષિત શાંતપણે બેઠેલા, અખંડ જ્ઞાન ધરાવતા ઋષિ પાસે ગયા. નમ્રતાથી માથું નમાવી, હાથ જોડીને, વિનમ્ર શબ્દોમાં પૂછ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, આજે આપના દર્શનથી અમને, સામાન્ય ક્ષત્રિયોને પણ, સેવા કરવાનો અવસર મળ્યો—આપની કૃપાથી આપ અતિથિ બની પધાર્યા અને અમારું ક્ષેત્ર પવિત્ર કર્યું. માત્ર આપનું સ્મરણ કરવાથી જ મનુષ્યના ઘરો પવિત્ર થાય છે—તો પછી આપના દર્શન, સ્પર્શ, પાદપ્રક્ષાલન કે આસનાદિથી તો કેટલું મહાપવિત્રતા મળે! હે મહાયોગી, આપના આવથી તો લોકોના ઘોર પાપ પણ ક્ષણમાં નષ્ટ થઈ જાય છે—જેમ વિષ્ણુ દાનવોને નષ્ટ કરે છે. મારા પર શ્રીકૃષ્ણ પ્રસન્ન રહે—પાંડુપુત્રોને પ્રિય એવા શ્રીકૃષ્ણે તેમના કુટુંબજનોને પોતાના કુળપ્રેમથી સ્વીકાર્યા. નહીંતર, અમે મરણશૈયા પર બેઠેલા નરમણુષ્યોને, જેઓ અનિર્દિષ્ટમાં સ્થિત, સિદ્ધ અને વનવાસી એવા આપના દર્શન કેવી રીતે મળે? અત્યારે હું આપને, યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પુછું છું—મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે મનુષ્યે સર્વ રીતે શું કરવું? શું સાંભળવું, શું પઠન કરવું, શું કરવું, શું સ્મરણ કરવું, કે કયું આરાધન કરવું? અથવા આથી વિરુદ્ધ કશું હોય તો કહો. નિશ્ચિતપણે, હે બ્રાહ્મણ, ગૃહસ્થોના ઘરમાં ભગવાનના પ્રત્યક્ષ દર્શન થતા નથી—even ગાય દોહવાતી વખતે પણ નહીં." સૂતજી કહે છે: રાજાએ આવા વિનમ્ર શબ્દોમાં પુછ્યા ત્યારે, વિદ્વાન, બાધરાયણપુત્રે, બુદ્ધિપૂર્વક ઉત્તર આપ્યો: "શ્રીના ગુણો સ્વતંત્રતા અને અન્ય છે; સુખ એ સુખ-દુઃખનો અંત છે. દુઃખ એ ઇચ્છાથી આવે છે. જ્ઞાની બંધન અને મુક્તિ જાણે છે. મૂઢ માણસ શરીર વગેરેને પોતાનું માને છે; મારું માર્ગ એટલે વેદ. મનની ચંચળતા ખોટો માર્ગ છે; સત્ત્વગુણ ઉદયે સ્વર્ગ છે. નરક એ અંધકાર અને અભિમાન છે; મિત્ર, ગુરુ અને આત્મા એક છે. ઘર એ શરીર છે; ગુણોમાં ધન મનુષ્ય છે; સાચો ધનવાન એ છે. જે સંતોષી નથી એ ગરીબ છે; જે ઇન્દ્રિયજિત નથી એ દયનીય છે. જેનું મન ગુણોમાં આસક્ત નથી એ સ્વામી છે; આસક્તિ એ વિપરીત છે. હે ઉદ્ધવ, તમારા બધાં પ્રશ્નો યોગ્ય રીતે ઉકેલાયા છે. હવે પુણ્ય-પાપના લક્ષણોમાં વધુ શું કહું? પુણ્યમાં પાપ જોવું એ પાપ છે; પણ જે પુણ્ય બંનેથી રહિત છે એ સાચું છે." પછી શુકદેવજી કહે છે: ગોપાલકોએ સ્ત્રીઓને કૃષ્ણ અને રામના અદ્ભુત પરાક્રમો કહ્યા—કેવી રીતે વનદાહ બુઝાવ્યો અને પ્રલંભાસુરનો સંહાર કર્યો. આ સાંભળીને વૃજના વૃદ્ધ ગોપાલકો અને સ્ત્રીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા અને કૃષ્ણ-રામને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ માનવા લાગ્યા. પછી વરસાદી ઋતુ આવી, સર્વ જીવોમાં પ્રસન્નતા લાવી, દિશાઓ વીજળીથી ઝગમગતી, આકાશ-પૃથ્વી ગર્જનથી ગુંજી ઉઠ્યા. આકાશ ઘાટા વાદળોથી ઢંકાયેલું, વીજળી અને ગર્જના સાથે ઝાંખું, જાણે ગુણવાળું બ્રહ્મ ઢંકાયું હોય તેમ. સમય આવતાં વાદળોએ પોતાના બળથી, પૃથ્વીમાંથી આઠ માસથી ખેંચેલું પાણી વરસાવવાનું શરૂ કર્યું. મહાવાદળો વીજળી સાથે, પ્રચંડ પવનથી કંપાતા, જીવનદાયી વરસાદ વરસાવતાં, જાણે દયા વરસે. સૂર્યથી સુકાઈ ગયેલી, દહન પામેલી ધરા વરસાદથી ભીંજાઈ, જેમ તપથી ક્ષીણ શરીર ઇચ્છિત ફળથી પુનઃ તંદુરસ્ત થાય. રાત્રિની શરૂઆતમાં અંધકારમાં ફક્ત જ્યોતિષ્માન જળબિન્દુઓ જ ચમકતા, ગ્રહો નહીં—જેમ કલિયુગમાં પાપના કારણે વેદ નાસ્તિકોમાં પ્રકાશિત નથી. વાદળોની ગર્જના સાંભળીને, ઘણા સમયથી મૌન રહેલા દેડકા ટરટર કરવા લાગ્યા—જેમ બ્રાહ્મણો વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી પાઠ કરે. સૂકાઈ ગયેલી નદીઓ ફરી વહેવા લાગી—જેમ સ્વતંત્ર પુરુષનું ધન અને બળ પુનઃ પ્રાપ્ત થાય. પૃથ્વી લીલા ઘાસથી, લાલ ઇન્દ્રગોપા જીવથી, અને છાયા આપતા છાતાંથી શોભી ઉઠી—જેમ પુરૂષને લાભ મળે. પાકથી ભરપૂર ખેતરો ખેડુતોને આનંદ આપતા, પણ અભિમાની, નિમિત્તજ્ઞાન ન ધરાવનારા માટે દુઃખ આપતા. સ્થળ અને જળના સર્વ જીવ વરસાદથી પ્રસન્ન થઈ, સુંદર દેખાવ પામ્યા—જેમ હરિની સેવા કરવાથી સૌનું કલ્યાણ થાય. પવનથી ઉછળતા તરંગોથી ભરેલી નદી, અનેક નદીઓથી જોડાઈ, વહેવા લાગી—જેમ કાચા યોગીની ચંચળ મન ગુણ-વાસનાથી ડોલે છે. પર્વતો ભારે વરસાદથી અડગ રહ્યા—જેમ પરમાત્મામાં સ્થિર મનવાળા આપત્તિમાં અચલ રહે છે. માર્ગો ઘાસથી છુપાઈ, અજ્ઞાત બની ગયા—જેમ વેદ બ્રાહ્મણોની અવગણનાથી ઝાંખા થાય છે. માણસો વચ્ચેના સંબંધો વીજળી જેવી ક્ષણિક, વાદળોમાં ઝલકે છે તેમ; સ્ત્રીઓનું પુરૂષ પ્રત્યેનું સ્થાયિત્વ—even ગુણવાન પુરૂષ પ્રત્યે, ટક્યું નહીં. આકાશમાં ધનુષ્ય ગુણરહિત જણાય છતાં ગુણ દર્શાવે છે—જેમ ગુણ દેખાય ત્યારે નિર્ગુણ પુરુષ પણ ગુણવાન લાગે. ચાંદ્રમા વાદળોથી ઢંકાઈ, પોતાના પ્રકાશથી તેજમાન વાદળ વચ્ચે છુપાઈ ગયો—જેમ અભિમાનથી અંધ થયેલો મનુષ્ય પોતાના સાચા તેજથી પ્રકાશિત થતો નથી. આ રીતે એ પ્રસંગે મહાન શુકદેવજીનું આગમન, રાજા પરિક્ષિતનું નમ્ર પ્રશ્નોત્તર, અને પછી વૃજમાં વરસાદી ઋતુનું આગમન—all શાસ્ત્રોક્ત રીતે વર્ણવાયું.