શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સૌ વિદ્વાન ઋષિગણોએ નક્કી કર્યું કે આપણે સૌ અહીં પરિક્ષિત રાજા પાસે ત્યાં જઇને, તેમનું દેહવિમોચન થાય ત્યાં સુધી, તેમના સંગમાં રહીશું. કારણ કે, ભગવાનના શ્રેષ્ઠ ભક્ત પરિક્ષિત પછી વૈરાગ્ય અને દુઃખથી રહિત પરમ પદને પ્રાપ્ત કરશે. આવી વાતો સાંભળીને, પરિક્ષિત રાજા પોતાના ગુરુ અને શ્રીમધુસૂદન સાથે, નિર્દોષભાવે, ત્યાં ઉપસ્થિત તમામ મહાનુભાવોને વંદન કરીને, ખૂબ ઉત્સાહપૂર્વક વિષ્ણુની કથાઓ સાંભળવા માટે તૈયાર થયા. એ સમારે, દરેક દિશાથી મહાન ઋષિગણ એકત્ર થયા હતા—જેમ ત્રણેય લોકમાં વેદોની વિભિન્ન રૂપે પ્રતીતિ થાય છે, તેમ અહીં પણ સર્વેનો એક જ હેતુ હતો: પરમ કલ્યાણ અને આત્મસ્વરૂપની શોધ. પરિક્ષિતે સૌ બ્રાહ્મણોને વિનંતી કરી: “હે મહર્ષિગણ, હું તમારી શરણે છું. મૃત્યુસમયે મનુષ્યનું શુદ્ધ કર્તવ્ય શું છે? તમે deliberation કરો અને અમને કહો.” એ વખતે, વેદવ્યાસના પુત્ર, મહાન અને venerable શુકદેવ, અચાનક ત્યાં આવી પહોંચ્યા. તેઓ નિરાશ્રિત, નિર્વાસી, નિરપેક્ષ, અને બાળકોની વચ્ચે, એક વિલક્ષણ વેશમાં, ફરતા હતા. તેઓ માત્ર સોળ વર્ષના હતા, તેમનાં પગ, હાથ, જાંઘ, ભુજા, ખભા, ગાલ—all કુમળા અને સુંદર હતા. તેમના હાથ-પગ-મુખ-કંઠમાં દિવ્ય લક્ષણો ઝળહળતા, આંખો વિશાળ અને લાંબી, કાન ઊંચા, ભવ્ય ભ્રૂ, તેજસ્વી ચહેરો અને શંખ જેવો ગળો. તેમના કાંધ છુપાયેલા, છાતી વિશાળ અને ઊંચી, નાભિ ઊંડી અને વક્ર, પેટ પર લકીરો, શરીર પર auspicious ચિહ્નો. કપડાં વિના, વાળ ચહેરા પર વિખરાયેલા, લાંબી ભુજાઓ, અને દેવતુલ્ય રૂપ. તેમનો કાળો વર્ણ, યુવાનીમાં તાજગી, charming સ્મિતથી સૌને મોહિત કરી લેતા. ઋષિગણ તેમના સાચા સ્વરૂપને જાણતા છતાં પણ, તેમનું મહાત્મ્ય છુપાયેલું હોવાથી, સૌ ઊભા રહીને તેમનું સન્માન કરવા લાગ્યા. પરિક્ષિતે નમ્રતાપૂર્વક, શુકદેવજીનું પુષ્પાદિથી પૂજન કર્યું. ત્યારબાદ, સ્ત્રીઓ અને બાળકો દૂર ગયા, અને મહાન આસન પર શુકદેવજીને બેસાડવામાં આવ્યા. આ મહાન સભામાં, બ્રહ્મર્ષિ, રાજર્ષિ અને દેવર્ષિઓની વચ્ચે, શુકદેવજી ચંદ્ર જેમ ગ્રહ-નક્ષત્રોથી ઘેરાયેલા હોય તેમ તેજસ્વી લાગતા. પરિક્ષિત રાજા, ભગવાનના ભક્ત, શાંત અને સ્થિર શુકદેવજી પાસે ગયા, નમ્રતાથી વંદન કરી, વિનયભરે પ્રશ્ન પુછ્યો: “હે મહર્ષિ, આજે અમને—ક્ષત્રિયને—તમારી કૃપાથી સેવા કરવાનો અવસર મળ્યો છે. તમે અમારા અતિથિ બનીને અમારું ભૂમિ પવિત્ર કરી છે.” “માત્ર તમારું સ્મરણ પણ મનુષ્યના ઘરને પવિત્ર કરી દે છે—તો પછી જોવું, સ્પર્શવું, પાદપ્રક્ષાળન કરવું, આસન આપવું—એ તો કઈ વાત છે?” “તમારા દર્શનથી, હે મહાયોગી, લોકોના મોટા પાપ પણ ક્ષણે ક્ષણે નાશ પામે છે, જેમ વિષ્ણુ દૈત્યનો નાશ કરે છે.” “મને આશા છે કે કૃષ્ણ, પાંડુપુત્રોને પ્રિય, મારા ઉપર પ્રસન્ન થાય—તેમણે પોતાના કુટુંબને સ્નેહથી સ્વીકાર્યા છે.” “નહીંતર, અમને જેમ મૃત્યુની નજીક આવેલા નર, તમને કેમ મળી શકીએ? તમે તો નિર્વિકાર, પરિપૂર્ણ અને વનવાસી છો.” “હે યોગેશ્વર, હું પૂછું છું—મૃત્યુના સમયે સર્વોત્તમ પુરુષાર્થ શું છે? શું કરવું, શું સાંભળવું, શું સ્મરણ કરવું, શું આરાધના કરવી, શું ટાળવું?” “મને કહો, શું શ્રવણ, કિર્તન, સ્મરણ, પૂજન સિવાય બીજું કંઈ કરવું જોઈએ?” “હકીકતમાં, ભગવાનનું પ્રત્યક્ષ ઘરગૃહસ્થોમાં—even દૂધ દોહવામાં પણ—દુરલભ છે.” આ રીતે રાજાએ નમ્રતાથી પુછ્યું. પછી, બદારાયણપુત્ર વિદ્વાન શુકદેવજીએ ઉત્તર આપ્યો: “શ્રીના ગુણો—સ્વતંત્રતા વગેરે છે; સુખ એ દુઃખનું અંત છે. દુઃખ ઇચ્છાથી આવે છે. જ્ઞાની બંધન અને મુક્તિને ઓળખે છે.” “મૂઢ મનુષ્ય પોતાને શરીર સાથે ઓળખે છે; મારું માર્ગ વેદ છે. મનની ચંચળતા દુર્માર્ગ છે; સ્વર્ગ એટલે સત્વગુણનો વિકાસ.” “નર્ક એ અંધકાર અને અભિમાન છે; મિત્ર, ગુરુ અને આત્મા એક છે. ઘર એટલે શરીર; ગુણોમાં ધન, અને સાચો ધનવાન એ છે.” “જે સંતોષી નથી તે ગરીબ છે; જે ઇન્દ્રિયજિત નથી એ દયનીય છે. જે ગુણોથી અસ્પૃશ્ય છે એ સ્વામી છે; લગ્નતા વિપરીત છે.” “હે ઉદ્ધવ, તારા બધા પ્રશ્નોનું યોગ્ય ઉત્તર મળી ગયું છે. ગુણ અને દોષનું વિશ્લેષણ વધારે શું કરવું? ગુણમાં દોષ જોવું એ પણ દોષ છે; ગુણ એ છે જે બંનેથી મુક્ત છે.” પછી, શુકદેવજીએ કૃષ્ણ-બાલરામના વિહારો વર્ણવે છે: ગ્વાળાઓએ ગોપીઓ પાસે તેઓએ જંગલની અગ્નિ બુઝાવી અને પ્રલંબાસુરનો નાશ કર્યો તે વાતો કહી. આ સાંભળીને, વૃજની વૃદ્ધ ગોપ અને ગોપીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા—કૃષ્ણ-રામને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ માની લીધા. આ રીતે, વરસાદનો ઋતુ શરૂ થયો. સર્વ જીવોમાં હરખ, આકાશ-પૃથ્વી વીજળી અને ગર્જનથી ધ્વનિત થયા. ઘેરા વાદળો વીજળી અને ગર્જન સાથે આકાશમાં છવાઈ ગયા—જેમ ગુણવાળું બ્રહ્મ છવાય છે. સમય આવતાં, વાદળોએ પૃથ્વીમાંથી આઠ મહિના સુધી ખેંચેલું પાણી વરસાવવાનું શરૂ કર્યું. મહાવાદળો વીજળી અને વાવાઝોડા સાથે જીવનદાયી વરસાદ વરસાવ્યા—જેમ દયા વરસે છે. સૂર્યથી સુકાઈ ગયેલી ધરા વરસાદથી તરબતર થઈ ગઈ—જેમ તપથી ક્ષીણ શરીર ઇચ્છિત ફળથી પુનઃ તાજું બને છે. રાત્રિપ્રારંભે ફક્ત જ્વલંત જ્યોતિઓ (જગમગાટ) દેખાતી—નક્ષત્રો નહીં—જેમ કલીયુગમાં પાપથી વેદો પ્રકાશિત થતાં નથી. વાદળોની ગર્જના સાંભળીને, લાંબા સમયથી મૌન બેસેલા દેડકા ટરટરાવા લાગ્યા—જેમ બ્રાહ્મણો વ્રત પૂર્ણ થયા પછી પાઠ કરે છે. નાનાં નદીઓ, સુકાઈને માર્ગભ્રષ્ટ થઈ ગયેલી, ફરી વહેવા લાગી—જેમ સ્વતંત્ર મનુષ્યનું ધન અને બળ પાછું આવે છે. ધરતી લીલા ઘાસ, લાલ ઇન્દ્રગોપા કીટ અને છાયાવાળાં છાતાંથી શોભી—જેમ મનુષ્યને લક્ષ્મી પ્રાપ્ત થાય. ખેતરો પાકથી ખુશ, ખેડૂત આનંદિત, પણ અભિમાની, ભાગ્યને ન માનનારા, દુઃખી થયા. જમીન અને જળના સર્વ પ્રાણીઓ વરસાદથી હરખી ઉઠ્યા—જેમ હરિની સેવા થકી સૌ શોભાયમાન થાય છે. નદીઓ અનેક નાળાઓથી જોડાઈ, પવનથી તરંગિત થઈ, વહેવા લાગી—જેમ કાચા યોગીનું મન ગુણ-વિકારથી ચંચળ થાય છે. પર્વતો, વરસાદના પ્રવાહોથી પણ અડગ રહ્યા—જેમ પરમાત્મામાં સ્થિત મનુષ્ય વિકટ પરિસ્થિતિમાં પણ અડગ રહે છે. આ રીતે, પરમ સત્સંગથી, ભગવાનના ભક્તો, ઋષિગણ, અને કુદરતી સંકેતો—all જ્ઞાન અને ભક્તિના માર્ગે આગળ વધ્યા.