શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માતાજી, હું બાળક અને નીચ છું, તેથી કૃપા કરીને મારા આ મોટાં અપમાનને માફ કરો. સદભાગ્યે, તમારા ગર્ભમાં ફરીથી જીવન આવ્યું છે. જ્યારે માતાએ માફી આપી, ઈન્દ્ર અને મારુતગણ, હૃદયથી સંતોષ પામીને, શુક્રવૃત્તિને વંદન કરી સ્વર્ગે પરત ગયા. શુકદેવજી કહે છે: તમે જે પૂછ્યું, મારુતગણના શુભ જન્મ વિશે, બધું કહું છું. હવે શું કહું? સૂતજી કહે છે: રાજા પરિક્ષિત, આ દુષ્કર્મ—જે તેમણે પોતે કર્યું નહોતું—વિશે ખૂબ ચિંતિત થઈ ગયા. તેમણે વિચાર્યું: “હાય, મેં નિર્દોષ અને ગુપ્તશક્તિવાળાં બ્રાહ્મણ સામે, અયોગ્ય રીતે, દુષ્કર્મ કર્યું છે. એમાં કોઈ સંશય નથી કે દેવતુલ્ય બ્રાહ્મણનો અપમાન કરવાથી, બહુ મોટી અને દુર્લભ દુર્ઘટના જલદી જ મારા પર આવી પડશે. એ દુ:ખ આવવા દો, એ મારા પાપની પ્રાયશ્ચિત્ત રૂપે આવે, જેથી હું ફરી ક્યારેય એવું કૃત્ય ન કરું.” “આજે, ક્રોધિત બ્રાહ્મણના શાપથી જે અગ્નિ જલાઈ છે, તે મારા રાજ્ય, શક્તિ અને ખજાનાંને ભસ્મ કરી દે, જેથી હું, દુર્ભાગ્યશાળી, ફરી ક્યારેય બ્રાહ્મણ, દેવતા કે ગાય સામે દુષ્ટ વિચાર ન લાવું.” આ રીતે વિચારતા, રાજાએ સાંભળ્યું કે ઋષિના પુત્રે, ટક્ષક નામના સર્પ દ્વારા, મૃત્યુનો શાપ આપ્યો છે. રાજાએ એ સ્વીકાર્યું, કારણ કે ટક્ષકથી તેમને વૈરાગ્ય મળશે. ત્યારબાદ, પરલોક અને ઇહલોકના મૂલ્યને જાણીને, રાજાએ બંનેનો ત્યાગ કર્યો અને કૃષ્ણના પદની સેવા કરવાનો નિશ્ચય કરી, અમર નદીના કિનારે ઉપવાસ પર બેઠા. એ નદી, જેમાં કૃષ્ણના પગની ધૂળ મિશ્રિત છે, ગંગાથી પણ વધુ પવિત્ર છે, અને સમગ્ર જગત તથા તેના શાસકને પવિત્ર કરે છે—મૃત્યુનો સામનો કરતા કોણ એ નદીની સેવા ન કરે? પાંડુપુત્ર, નિશ્ચય કરીને, પૂર્વ કિનારે, ઉત્તર દિશા તરફ મુખ કરીને, મુનિની જેમ, મુક્ત મનથી, મુકુંદના પદમાં મન લગાવી, કૂશના શયન પર ઉપવાસ પર બેઠા. એ સમયે, વિશ્વને પવિત્ર કરતા, મહાન અને વિભૂતિવાળાં ઋષિઓ પોતાના શિષ્યો સાથે ત્યાં આવ્યા; તેઓ તીર્થયાત્રાના બહાને આવ્યા, પણ તેમના આગમનથી તીર્થો પવિત્ર થાય છે. અત્રિ, વસિષ્ઠ, ચ્યવન, શરદ્વાન, અરીષ્ટનેમી, ભૃગુ, અંગિરા, પરાશર, ગાધિપુત્ર, રામ, ઉતથ્ય, ઇન્દ્રપ્રમદ, એધ્મવાહ, મેધાતિથિ, દેવલ, આર્ષ્ટિષેણ, ભારદ્વાજ, ગૌતમ, પિપ્પલાદ, મૈત્રેય, ઔર્વ, કવષ, કુંભયોની, દ્વૈપાયન (વ્યાસ), અને venerable નારદ—આ બધા ઋષિઓ આવ્યા. અને અન્ય દેવ-ઋષિ, બ્રહ્મ-ઋષિ, રાજ-ઋષિ, અરુણ અને તેમના સંગી પણ આવ્યા. રાજાએ, આ મહાન ઋષિ-વંશજોને, શ્રદ્ધાથી, વંદન કર્યું. તેઓ આરામથી બેઠા, ત્યારે રાજાએ, મન નિશ્ચિત કરીને, હાથ જોડીને, તેમના સમક્ષ જઈ, વિનયપૂર્વક બોલ્યા: “હાય, રાજાઓમાં, અમે સૌથી ભાગ્યશાળી છીએ, કેમકે મહાન વ્યક્તિઓએ અમને કૃપા કરીને, પવિત્ર બનાવ્યા છે. રાજાઓની વંશ, બ્રાહ્મણના પદ neglect કરવાથી, દૂર ફેંકાઈ ગઈ છે—હાય, આવા દુષ્કર્મ!” “મારા માટે, સર્વેશ્વર ભગવાને, repeatedly મારા મનને ગૃહકૃત્યમાં લગાવતું જોઈ, બ્રાહ્મણોના વચનથી વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન કર્યું છે, જ્યાં આસક્તિથી તરત ભય આવે છે.” “હે બ્રાહ્મણો, તમે મારા સાથે રહો, અને ગંગા દેવી પણ, મારા મન ભગવાનમાં સ્થિર છે. બ્રાહ્મણના શાપથી કે ટક્ષકના દંશથી, જે થાય તે થાય; એ દરમ્યાન, તમે વિષ્ણુના ગુણગાન કરો.” “ફરીથી, અનંત ભગવાન અને તેમના શરણાગત ભક્તોમાં, ભક્તિ અને આસક્તિ રહે; જ્યાં પણ જન્મ લઉં, સદાચારીઓમાં, સદાય મિત્રતા રહે, અને હું સર્વત્ર બ્રાહ્મણોને વંદન કરું.” આ રીતે નિશ્ચય કરી, રાજાએ પૂર્વ કિનારે, ઉત્તર દિશા તરફ, કૂશના શયન પર, પત્ની અને પુત્રની જવાબદારી સમુદ્રકন্যાને સોંપી, સ્થિર મનથી ઉપવાસ પર બેઠા. જ્યારે રાજા ઉપવાસ પર બેઠા, સ્વર્ગના દેવતાઓએ તેમને પ્રશંસા કરી; તેઓ આનંદથી ફૂલો વરસાવ્યા, અને વાદ્ય વગાડ્યા. મહાન ઋષિઓએ, જે ત્યાં એકત્ર થયા હતા, રાજાની પ્રશંસા કરી, અને કહ્યું: “તેમનું વર્તન લોકહિત માટે છે, અને ભગવાનના ગુણોથી અલંકૃત છે, જે સર્વોચ્ચે પ્રસંશિત છે.” “હે રાજ-ઋષિ, એ આશ્ચર્યની વાત નથી કે, કૃષ્ણભક્તોમાં, જે રાજસિંહાસન અને મુકુટ ધારણ કરતા હતા, તેઓ તરત જ ત્યાગ કરી, માત્ર ભગવાનના દર્શન માટે.” “અમે બધા અહીં રહીશું, જ્યાં સુધી તેઓ શરીર ત્યાગે; પછી, ભગવાનના શ્રેષ્ઠ ભક્ત, વૈરાગ્ય અને દુ:ખથી મુક્ત, પરમ પદને પામશે.” ઋષિઓના વચન સાંભળીને, પરિક્ષિત, પોતાના ગુરુ મધુચ્યુદ સાથે, નિર્દોષ, ઉપસ્થિત ઋષિઓનું વંદન કરી, વિષ્ણુના કાર્યો સાંભળવા ઉત્સુક થયા. “આજે, બધા દિશાઓમાંથી અહીં એકત્ર થયા છે, જેમ કે વેદ ત્રણ લોકમાં પ્રગટ થાય છે; અહીં કે અન્યત્ર, સર્વોચ્ચ કલ્યાણ અને આત્માના સ્વરૂપ સિવાય બીજું કોઈ હેતુ નથી.” “તેથી, હું પૂછું છું, હે બ્રાહ્મણો, શું કરવું જોઈએ, તમારું માર્ગદર્શન માનું છું; મૃત્યુ પામતા લોકો માટે શુદ્ધ કૃત્ય શું છે, અને એમાં જોડાયેલા લોકો વિચાર કરે.” ત્યારે, વ્યાસપુત્ર, venerable શુકદેવજી, અચાનક ત્યાં આવ્યા, ભૂમિ પર નિરાશ્રય, કોઈ અપેક્ષા વગર ફરતા; તેમના લક્ષણો અજ્ઞાત, સંતોષથી, બાળકોથી ઘેરાયેલા, mocking (અવિનય) વસ્ત્ર પહેર્યા. શુકદેવજી, સોળમા વર્ષમાં, કોમળ પગ, હાથ, જાંઘ, ભુજાઓ, ખભા, ગાલ; સુંદર અંગ, વિશાળ અને લાંબી આંખો, સમાન કાન, ઉંચા નાસિકા, સુંદર ભ્રૂ, તેજસ્વી મુખ, શંખ જેવો ગળો. કંઠની હાડીઓ છુપાયેલી, પહોળું અને ઉંચું છાતી, ઊંડું અને વલયવાળું નાભિ, પેટ પર રેખાઓ, કોમળ અને ગોળ; નિર્વસ્ત્ર, વાળ ચહેરા પર, લાંબી ભુજાઓ, દેવતુલ્ય. કાળી કાંતિ, યુવાનતા સદા તાજી, અંગ પર શુભ ચિન્હ, મોહક સ્મિતથી સ્ત્રીઓનું મન આકર્ષે; ઋષિઓ, તેમનું સાચું સ્વરૂપ જાણતા હોવા છતાં, તેમના મહાનત્વને છુપાવી, બેઠકમાંથી ઊભા થયા. વિષ્ણુરાત પરિક્ષિતે, વડા અતિથિ શુકદેવજીને, મસ્તક ઝુકાવી, પૂજન કર્યું; પછી, અવિનયવાળા સ્ત્રી-બાળકો દૂર થયા, અને શુકદેવજીને મહાન આસન પર બેસાડવામાં આવ્યા. ત્યાં, બ્રહ્મ-ઋષિ, રાજ-ઋષિ, દેવ-ઋષિ અને મહાન લોકોની વચ્ચે, તેજસ્વી શુકદેવજી ચાંદની જેવો ઝળકે, જેમ ચાંદ્રમા ગ્રહ, તારાઓ, નક્ષત્રો વચ્ચે ઝળકે. પરિક્ષિત, ભગવાનના ભક્ત, શાંતિથી બેઠેલા શુકદેવજી પાસે, મસ્તક ઝુકાવી, હાથ જોડીને, વિનયપૂર્વક, કોમળ વાણીમાં પૂછ્યા: “હે બ્રાહ્મણ, આજે અમે ક્ષત્રિય, સેવા માટે પાત્ર બન્યા છીએ, કેમકે તમારી કૃપાથી તમે અતિથિ બની, અમારું ભુમી પવિત્ર કરી.” “તમને સ્મરણ કરતાં જ, માનવોના ઘર તરત પવિત્ર થાય છે—તો પછી, જોવું, સ્પર્શવું, પગ ધોવું, આસન આપવું વગેરે તો ઘણું વિશેષ છે.” “તમારી ઉપસ્થિતિથી, હે મહાન યોગી, લોકના સૌથી મોટા પાપ પણ તરત નાશ પામે છે, જેમ વિષ્ણુ દૈત્યોને નાશ કરે છે.” “કૃષ્ણ ભગવાન, પાંડુપુત્રોના પ્રિય, મારા પર પ્રસન્ન થાય, કેમકે તેમણે પોતાના કુટુંબના સંબંધીઓને, સ्नेહથી, સ્વીકાર્યા છે.” “અન્યથા, અમે મરણ પામનારા, સામાન્ય મનુષ્યો, કેવી રીતે તમારી હાજરી પામીએ, તમે જેણે મન અપ્રગટમાં સ્થિર કર્યું છે, પરિપૂર્ણ છો અને વનમાં વસો છો?” “તેથી, હું પૂછું છું, હે યોગીઓના શ્રેષ્ઠ ગુરુ, સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ વિષે: મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે, મનુષ્યે કયા કૃત્ય કરવું જોઈએ?