શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇન્દ્ર સાથે મળીને, પચાસ દેવતાઓ મારુત બની ગયા; તેમણે પોતાની માતા દિતીની દોષને દૂર કર્યો અને હરિ કૃપાથી તેઓ સૌમપાન માટે યોગ્ય બન્યા. દિતિએ ઊઠીને જોયું કે તેના પુત્રો અગ્નિ સમાન તેજસ્વી છે, અને દેવી સાથે, નિર્દોષ અને આનંદિત થઈને, ઇન્દ્ર સાથે આનંદ કરી રહ્યા છે. ત્યારે દિતીએ ઇન્દ્રને કહ્યું: "મારા બાળક, મેં આ અતિ કઠિન વ્રત કર્યું હતું, જે આદિત્યોને પણ ડરાવે છે, એક પુત્ર મેળવવાની ઈચ્છાથી." પછી તેણે પુછ્યું: "એક પુત્ર માટે સંકલ્પ કર્યો હતો, પણ હવે સાત પુત્રો સાતગણા થઈ ગયા છે—આ કેવી રીતે? જો તને ખબર હોય, તો સાચું કહેજે, મને છલ ન કરજે." ઇન્દ્રએ વિનમ્રતાપૂર્વક ઉત્તર આપ્યો: "માતા, તારી ઈચ્છા સમજીને હું તારા નજીક આવ્યો હતો. અવસર જોઈને મેં તારો ગર્ભ વિભાજિત કર્યો, પણ એ સમયે મારો ધ્યાન ધર્મમાં નહોતો, પણ મારા પોતાના ઉદ્દેશમાં હતો." "મારા દ્વારા તારો ગર્ભ સાત ભાગમાં વિભાજિત થયો, અને એમાંથી સાત પુત્રો ઉત્પન્ન થયા. પછી દરેક પુત્રને ફરી સાત ભાગમાં વિભાજિત કરતા પણ કોઈ નાશ પામ્યો નહીં." "પછી, મારા દ્વારા સર્જાયેલા આ અદ્ભુત પરિણામને જોઈને મને સમજાયું કે એ સર્વોપરી પુરુષની ઉપાસનાનું ફળ છે, જે સર્વ સફળતા આપે છે." "જે લોકો ભગવાનની નિષ્ઠાપૂર્વક ઉપાસના કરે છે અને કશું ઇચ્છતા નથી, તેઓ સાચા જ્ઞાની કહેવાય છે—even જો તેઓ વધુ કંઈ માંગતા નથી; પણ જે માત્ર પોતાના ફાયદા માટે કરે છે, તેઓ એવા નથી." "કોણ જ્ઞાની માણસ ભૌતિક ગુણોમાં જોડાવું પસંદ કરશે, જે નરક સુધી લઈ જાય છે, જ્યારે ભગવાનની ઉપાસના કરી શકાય છે, જે આત્માને આપે છે, જગતના અને પોતાના પણ સ્વામી છે?" "માતા, તેથી મારા આ મોટા અપરાધને માફ કરજો, હું તો બાળપણ અને ઓછા ગુણવાળો છું. સદભાગ્યે, તારો ગર્ભ મૃત્યુમાંથી ફરી ઊભો થયો છે." શ્રી શુકદેવજી કહે છે: દિતિએ તેને માફ કરી દીધો, અને સંતોષ પામી. ઇન્દ્રે મારુતો સાથે માતાને નમન કર્યું અને સ્વર્ગ પરત ગયો. "હવે, જે તું પૂછ્યું હતું તે સૌ કહ્યુ—મારુતોના શુભ જન્મની વાત. હવે તને બીજું શું કહું?" સૂતજી કહે છે: રાજા, ખૂબ જ દુઃખી અને વ્યાકુળ મનથી, એ દોષપૂર્ણ કર્મનો વિચાર કરવા લાગ્યા, જે તેમણે પોતે કર્યું નહોતું: "હાય, મેં નિર્દોષ, ગુપ્ત શક્તિવાળા બ્રાહ્મણ સામે અયોગ્ય રીતે વર્તન કર્યું." "નિશ્ચિતપણે, દેવતુલ્ય લોકો પ્રત્યેના મારા આદરના અભાવથી, મોટું અને દુર્લભ દુઃખ મારી ઉપર આવનાર છે. આવવા દેજે, એ મારા પાપ માટે પ્રાયશ્ચિત રૂપે આવે, જેથી હું ફરી કદી આવું ના કરું." "આજે, એ ક્રોધિત બ્રાહ્મણના શ્રાપથી પ્રગટ થયેલી અગ્નિ, મારા રાજ્ય, શક્તિ અને ધનને ભસ્મ કરી નાખે—હું તો દુર્ભાગી, ફરી કદી બ્રાહ્મણ, દેવતા કે ગાય પ્રત્યે દુર્વિચાર ન લઉં." આ રીતે વિચારતા, રાજાએ સાંભળ્યું કે ઋષિપુત્રે તેમને મૃત્યુનો શ્રાપ આપ્યો છે—તક્ષક નામના સાપથી. તેમણે તેને શુભ માન્યું, કારણ કે તક્ષક જેવા સાપથી જ તેમણે આ સંસાર પ્રત્યે વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત થશે. પછી, તેમણે આ લોક અને પરલોક બંનેનો ત્યાગ કરીને, તેમનાં મૂલ્યને તોલીને, કૃષ્ણના ચરણોમાં શરણાગતિ લેવાનો નિશ્ચય કર્યો અને અમર નદીના કિનારે ઉપવાસ પર બેસી ગયા. એ નદી, જેનું જળ કૃષ્ણના પદધૂળીથી પવિત્ર થયું છે અને ગંગા કરતા પણ વધુ શુદ્ધ છે, સમગ્ર જગત અને દેવતાઓને પવિત્ર કરે છે—મરણ પામનાર કોણ એનું સેવન ન કરશે? પાંડુપુત્રે, મનમાં મૂક્તિનો નિશ્ચય કરી, વિષ્ણુપદ નદીના કિનારે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, મુક્ત ચિત્તે, મુકુન્દના ચરણોમાં મન સ્થિર કરી, કૂશના આસન પર ઉપવાસ આરંભ્યો. ત્યાં, જગતને પવિત્ર કરનારા મહાન ઋષિ અને તેમના શિષ્યો આવ્યા; મોટાભાગે તેઓ તીર્થયાત્રાના બહાને આવ્યા, કારણ કે સજ્જન પોતે તીર્થને પવિત્ર કરે છે. અત્રિ, વસિષ્ઠ, ચ્યવન, શરદ્વાન, અરીષ્ટનેમિ, ભૃગુ, અંગિરા; પરાશર, ગાધિના પુત્ર, પછી રામ, ઉતથ્ય, ઇન્દ્રપ્રમદ, એધ્મવાહ; મેધાતિથિ, દેવલ, આર્ષ્ટિષેણ, ભારદ્વાજ, ગૌતમ, પિપ્પલાદ; મૈત્રેય, ઔર્વ, કવષ, કુંભયોની, દ્વૈપાયન અને venerable નારદ—આ બધા આવ્યા. અને બીજા પણ, દેવર્ષિ, બ્રહ્મર્ષિ અને રાજર્ષિ, અરુણ અને તેમના સાથીઓ સાથે આવ્યા; રાજાએ, એ મહાન ઋષિપુત્રોને પધાર્યા, અને નમ્રતાથી મસ્તક ઝૂકાવ્યું. જ્યારે બધા આરામથી બેઠા, રાજાએ તેમની પૂજા કરી, સ્વચ્છ મનથી અને ધ્યેયને ધ્યાનમાં રાખીને, જોડેલા હાથથી તેમની સામે ઊભા રહીને કહ્યું: "હાય, રાજાઓમાં અમને સૌથી વધુ ભાગ્ય મળ્યું છે, કારણ કે મહાન લોકો આજે અમારે પર કૃપા કરી છે. રાજવંશ, બ્રાહ્મણોના ચરણોની સેવા ન કરવા જેવી અપવિત્રતાથી, દૂર ફેંકાઈ ગયો છે—હાય, આવા અપવિત્ર કર્મ!" "મારો મન વારંવાર ગૃહકર્મમાં જોડાય છે, એ જોઈને પરમેશ્વરે, દ્વિજોના વચન દ્વારા, મને વૈરાગ્યનો અનુભવ કરાવ્યો છે, જ્યાં આસક્તિ જલ્દીથી ભય લાવે છે." "હે બ્રાહ્મણો, તમે મારા પાસે રહો, જેમ હું તમારી પાસે આવ્યો છું, અને માતા ગંગા પણ, જ્યારે મારો મન ભગવાનમાં સ્થિર છે. બ્રાહ્મણના શ્રાપથી કે તક્ષકના દંશથી—જે થાય તે થાય; ત્યાં સુધી, તમે વિષ્ણુની કથા ગાઓ." "મને ફરીથી અનંત ભગવાન પ્રત્યે અને તેમને શરણાગત થયેલા ભક્તો પ્રત્યે ભક્તિ અને મૈત્રી મળે; જ્યાં જ્યાં જન્મું, સજ્જનોમાં સદા મિત્રતા રહે અને સર્વત્ર બ્રાહ્મણોને નમન કરું." આ રીતે રાજાએ નિશ્ચયપૂર્વક પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, કુશના શયન પર બેસી, પોતાની પત્ની અને પુત્રનો ભાર પણ ગંગા માતાને સોંપી, સ્થિરતાથી ઉપવાસ શરૂ કર્યો. જેમ રાજા ઉપવાસે બેસ્યા, દેવતાઓએ સ્વર્ગમાં તેમનું સ્તવન કર્યું; તેઓએ ફૂલવર્ષા કરી, અને ડફલાં અને વાદ્યો ગુંજ્યા. મહાન ઋષિઓએ, જે ત્યાં એકત્ર થયા હતા, તેમનું પ્રશંસા કરી અને તેમના કાર્યને માન્યતા આપી: "તેમનું વર્તન લોકોના કલ્યાણ માટે છે અને ભગવાનના ગુણોથી શોભાયમાન છે, જે સર્વોચ્ચ દ્વારા પણ વખાણાય છે." "આ આશ્ચર્યની વાત નથી, હે રાજર્ષિ, કૃષ્ણભક્તોમાં, કે તેઓ, જેઓ ક્યારેક રાજમુકુટથી શોભાયમાન ગાદી પર હતા, તરત જ ત્યાગી દે છે, માત્ર ભગવાનના દર્શન માટે." "અમે બધા અહીં રહેશું, જ્યાં સુધી તેઓ શરીર છોડે; પછી ભગવાનના આ શ્રેષ્ઠ ભક્ત પરમ પદને પામશે, કામના અને દુઃખથી મુક્ત." આપણા મહાન ઋષિઓના વચન સાંભળી, પરિક્ષિતે, પોતાના ગુરુ અને મધુસૂદન સાથે, નિર્દોષપણે, હાજર સૌને નમસ્કાર કરી, વિષ્ણુના કાર્યો સાંભળવા આતુરતાથી કહ્યું: "બધા દિશાઓમાંથી તમે અહીં એકત્ર થયા છો, જેમ ત્રણેય લોકમાં વેદો પ્રગટ થાય છે; અહીં કે અન્યત્ર, સર્વોત્તમ કલ્યાણ અને આત્મતત્વ સિવાય બીજું કોઈ હેતુ નથી." "હું તમને પૂછું છું, હે બ્રાહ્મણો, શું કરવું એ તમે કહો—મરણ પામનાર માટે શુદ્ધ કર્તવ્ય શું છે, એ પર વિચાર કરો." એ સમયે, વ્યાસપુત્ર, મહાન અને venerable, અચાનક ત્યાં આવી પહોંચ્યા; તેઓ નિરાશ્રિત ભ્રમણ કરતા, લક્ષણોથી અજ્ઞાત, પોતાના પ્રાપ્તિમાં સંતોષી, બાળકોથી ઘેરાયેલા અને અવધૂતવેશમાં હતા. તેઓ માત્ર સોળ વર્ષના, નરમ પગ, હાથ, જાંઘ, બાહુ, ખભા અને ગાલવાળા; અંગો સુંદર, આંખો વિશાળ અને લાંબી, કાન ઊંચા નાસિકા સાથે સમાન, ભ્રૂ રેખા સુંદર, ચહેરો તેજસ્વી, ગળું શંખ સમાન. કંઠ હાડકાં છુપાયેલા, છાતી વિશાળ અને ઊંચી, નાભિ ઊંડી અને વલયાકાર, પેટ રેખાવાળું અને નરમ, દાઢી વિના, વાળ ચહેરા પર છવાયેલા, હાથ લાંબા અને લટકતા, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ જેવા. કુદરતી કાળી કાંતિ, યુવાન સૌંદર્ય સદા તાજું, અંગો પર શુભ લક્ષણો, મોહક સ્મિતથી સ્ત્રીઓના મન હરી લેતા. મહાન ઋષિઓ, તેમનું તત્વ જાણતાં છતાં, તેમની મહાનતાને છુપાવી, તેમનું સન્માન કરવા માટે બેઠા સ્થાનેથી ઊભા થયા. આ રીતે, ભગવાનની કૃપાથી, પરમ ભક્ત રાજા પરિક્ષિતના અંતિમ ક્ષણે, વિષ્ણુકથા માટે સર્વ મહાન ઋષિઓ અને શ્રેષ્ઠ શુકદેવજી એકત્ર થયા.