શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મહર્ષિ શમિકા, પોતાના પુત્ર દ્વારા થયેલા પાપથી દુઃખી અને પશ્ચાત્તાપથી વ્યથિત થયા. રાજા પર પોતાની ઉપર થયેલા અપમાનને લઈને પણ, મહર્ષિએ એ વિષયમાં મન મૂક્યું નહોતું. કારણ કે, ધર્મનિષ્ઠ લોકો દુનિયામાં પરસ્પર વિરુદ્ધ પરિસ્થિતિઓમાં મૂકાતા હોવા છતાં, તેઓ દુઃખી કે આનંદિત થતા નથી—તેમનું આધાર તો પોતાના આત્માના ગુણો ઉપર જ હોય છે. આ સંજોગોમાં, શાસ્ત્રોએ જણાવેલ છે કે, કોઈએ પગ ધોઈયા વિના સુવું નહીં, ભીના પગે કે ભીના માથાથી સુવું નહીં, બીજાના હાથનું ભોજન ન લેવું, ઉઘાડા શરીરે કે ઉષા-સંધ્યા સમયે સુવું નહીં. હંમેશાં શુદ્ધ રહેવું, સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરવું, સર્વમંગલથી યુક્ત રહી, ગાય, બ્રાહ્મણ, શ્રી, અને અચ્યૂત ભગવાનની ઉપાસના, ભોજન પહેલાં કરવી જોઈએ. સ્ત્રીઓ અને પરાક્રમી પુરુષોએ પુષ્પમાળા, સુગંધ, અર્પણ અને આભૂષણથી પૂજા કરવી જોઈએ. સ્ત્રીએ પતિની પૂજા કરી, તેની સેવા કરવી અને પતિને પોતાના ગર્ભમાં રહેતા તરીકે ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ. જે સ્ત્રી પુંસવનનું અવિચલિત વર્તમાન એક વર્ષ સુધી પાળે છે, તેને એવો વિજયી પુત્ર ઉત્પન્ન થાય છે કે જે ઇન્દ્રને પણ હરાવી શકે. દિતિએ આ વ્રત સ્વીકારી, "તથાસ્તુ" કહી, મહર્ષિ કશ્યપ પાસેથી વિજનો ગ્રહણ કર્યો અને શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રત આરંભ્યું. ઇન્દ્ર, પોતાની માતુલાની ઈચ્છા જાણીને, દિતિની આશ્રમમાં સેવા કરવા લાગ્યા. તેઓ નિયમિત રીતે વનમાંથી ફૂલો, ફળો, પવિત્ર ઘાસ, કુશ, પાંદડા, કળીઓ, માટી અને પાણી યોગ્ય સમયે લાવતા. દિતિ વ્રત પાળતી રહી, ત્યારે હરિએ તેનું ભંગ કરવા ઇચ્છી, માયાવશ deer જેવો રૂપ લઈને સેવા કરી. છતાં, દિતિએ વ્રતમાં કોઈ ત્રુટિ થવા દીધી નહીં, જેના કારણે ઇન્દ્ર ચિંતામાં પડી ગયા—હવે પોતાનું ઉદ્દેશ્ય કેવી રીતે સિદ્ધ કરવું? એક સાંજે, વ્રતથી થાકી અને ભોજન કરીને, દિતિ પગ ધોઈયા વિના, જલથી શુદ્ધ થયા વિના, નિદ્રાવશ થઈ સુઈ ગઈ. એ અવસરે, યોગી ઇન્દ્ર યોગબળથી દિતિના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યા. તેમણે વજ્રથી સોનેરી ગર્ભને સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યો. દરેક ભાગ રડવા લાગ્યા, તો ઇન્દ્રે તેમને કહ્યું: "રડો નહીં." જ્યારે એમને વિભાજિત કરવામાં આવતાં, ત્યારે બધા ભાઈઓએ હાથ જોડીને પૂછ્યું: "ઇન્દ્ર, તમે અમને—તમારા ભાઈઓ, મારુતોને—મારી નાખવા કેમ માંગો છો?" ઇન્દ્રે કહ્યુ: "ડરો નહીં ભાઈઓ, તમે મને પ્રિય છો. તમે મારા સહાયક, મારુતગણ છો, અને મારો આશ્રય પામનાર છો." દિતિનો ગર્ભ શ્રીનિવાસના દયા વડે નાશ પામ્યો નહીં—જેમ તમે દ્રોણના અસ્ત્રથી બચ્યા હતા તેમ—even repeated strikes by the thunderbolt could not kill them. માત્ર એકવાર પણ જે પુરુષ પ્રાચીનપુરુષની પૂજા કરે છે, તે સમાનતા પ્રાપ્ત કરે છે; દિતિએ તો લગભગ આખું વર્ષ હરિની આરાધના કરી હતી. પછી ઇન્દ્ર સાથે એ પચાસ દેવતાઓ મારુત બની ગયા. માતાની દોષ દૂર કરીને, હરિએ તેમને સોમપાનનો અધિકાર આપ્યો. દિતિ જાગી અને જોયું કે તેના પુત્રો અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા, દેવી સાથે નિર્દોષ અને ઇન્દ્ર સાથે આનંદિત હતા. ત્યારે દિતિએ પુત્ર ઇન્દ્રને પૂછ્યું: "બાળક, મેં આ અત્યંત કઠિન વ્રત ધારણ કર્યું, જે આદિત્યોને પણ ભય પમાડે છે, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે. હું તો એક પુત્ર ઈચ્છતી હતી, પણ હવે સાત પુત્રો સાતગણી થયા—આ કેમ? જો જાણતો હોય તો સાચું કહેજે, મને છેતરશો નહીં." ઇન્દ્રે નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું: "માતા, તમારી ઈચ્છા જાણી, હું નજીક આવ્યો. અવસર જોઈને, મેં ગર્ભને વિભાજિત કર્યો; મારું મન ધર્મમાં નહીં, પણ મારા ઉદ્દેશ્યમાં હતું. તમારા ગર્ભને મેં સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યો, અને તેમાંથી સાત પુત્રો થયા. જ્યારે દરેકને વધુ વિભાજિત કર્યાં, છતાં પણ કોઈ નાશ પામ્યો નહીં." "પછી, આ અદ્ભુત પરિણામ જોઈને સમજાયું કે, એ તો પરમપુરુષની આરાધનાથી થયું—જે સર્વસિદ્ધિ આપે છે. જે ભગવાનની નિષ્કામ ભક્તિ કરે છે, તેઓ સાચા જ્ઞાની કહેવાય છે—even if they desire nothing further; but those who worship only for personal gain are not so." "કોણ જ્ઞાની માણસ, ભૌતિક ગુણોના સંપર્કને પસંદ કરશે—જે નરક સુધી લઈ જાય છે—જ્યારે ભગવાનની ભક્તિ કરી શકાય છે, જે આત્મા, જગતના સ્વામી અને આપણી આત્મા છે?" "આથી, મા, હું અપરાધી અને બાળબુદ્ધિ છું—મારો આ મોટો દોષ માફ કરો. શુભકર્મથી તમારો ગર્ભ પુનઃ જીવન પામ્યો છે." શ્રી શુકદેવે કહ્યું: દિતિએ અનુમતિ આપી, તો પવિત્રહૃદય અને તૃપ્ત ઇન્દ્રે, મારુતો સાથે માતાને પ્રણામ કરીને, સ્વર્ગ પરત ગયા. "હવે, તમે જે પૂછ્યું હતું—મારુતોના શુભ જન્મ વિશે—તે બધું મેં કહ્યું. હવે બીજું શું કહું?" બીજી બાજુ, સુતજીએ કહ્યું: રાજા પરિક્ષિત, અત્યંત દુઃખી, પોતાના ઉપર થયેલા પાપ વિશે વિચારતા હતા—જોકે એ પાપ પોતે કર્યો નહોતો—'હાય, મેં નિર્દોષ, ગુપ્ત બળ ધરાવતા બ્રાહ્મણ સામે, અયોગ્ય વર્તન કર્યું.' એમ મનમાં વિચારતા. "નિશ્ચિતપણે, દેવસદૃશ લોકો પ્રત્યે અપમાનથી, મારા પર મોટું, દુર્ઘટનાપૂર્ણ દુઃખ આવવાનું છે. તે આવવા દો, મારા પાપનો પ્રાયશ્ચિત્તરૂપે, જેથી ફરી ક્યારેય આવું દોષ ન થાય." "આજે, બ્રાહ્મણપુત્રના ક્રોધથી પ્રગટ થયેલી અગ્નિ—ટક્ષક નામક સાપ દ્વારા—મારો રાજ્ય, સમૃદ્ધિ અને ખજાનો ભસ્મ કરી નાખે. હું દુર્ભાગી, ફરી ક્યારેય બ્રાહ્મણ, દેવ કે ગાય પ્રત્યે દુર્ભાવ ન રાખું." આ રીતે વિચારતા, તેમણે સાંભળ્યું કે ઋષિપુત્રે મૃત્યુનું શાપ આપ્યું છે—ટક્ષક દ્વારા. તેમને એ સારું લાગ્યું, કારણ કે ટક્ષક જલ્દી જ તેમને વૈરાગ્ય આપશે. પછી, તેમણે આ લોક અને પરલોક બંનેનો ત્યાગ કર્યો, તેમની વ્યર્થતા પર વિચાર કર્યો, અને શ્રીકૃષ્ણના ચરણસેવનમાં મન મૂકીને, અમર નદીના તટે ઉપવાસ આરંભ્યો. એ નદી—જેના જળ કૃષ્ણના ચરણરજથી મિશ્રિત છે અને ગંગાથી પણ વધુ પાવન છે—જગત અને તેના શાસકોને પવિત્ર કરે છે. મૃત્યુના સામનો કરતા કોણ એવો છે કે જે તેની સેવા ન કરે? આ રીતે, પાંડુપુત્ર પરિક્ષિતે નિશ્ચયપૂર્વક વિષ્ણુપદના કાંઠે ઉપવાસવ્રત આરંભ્યું, મન માત્ર મુકુન્દના ચરણોમાં સ્થિર કર્યું, ઋષિ જેવો નિશ્ચય રાખી, સર્વ આસક્તિથી મુક્ત થયો. ત્યાં, જગતને પાવન કરતા, મહાન મહર્ષિ અને તેમના શિષ્યો આવ્યા; મોટાભાગે તેઓ તીર્થયાત્રાના બહાને આવ્યા, કારણ કે સાધુઓ પોતે તીર્થને પવિત્ર કરે છે. આ મહર્ષિઓમાં અત્રિ, વશિષ્ઠ, ચ્યવન, શરદ્વાન, અરીષ્ટનેમી, ભૃગુ, અંગિરા, પરાશર, ગાધિપુત્ર, રામ, ઉતથ્ય, ઇન્દ્રપ્રમદ, એધ્મવાહ, મેધાતિથી, દેવલ, આર્ષ્ટિષેણ, ભારદ્વાજ, ગૌતમ, પિપ્પલાદ, મૈત્રેય, ઔર્વ, કવષ, કુંભયોની, દ્વૈપાયન અને પુજ્ય નારદ પણ પધાર્યા.