શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રિય વાચક, હવે હું આપને ભગવાન્‌ના ભક્તિપૂર્વક, શ્રદ્ધાપૂર્વક અને શ્રદ્ધાસ્પદ રીતે ભગવત પુરાણના આ પવિત્ર શ્લોકોના આધાર પર એક સુગમ વાર્તા રૂપે કથા સંભળાવું છું: જ્યારે રાજા, જેને નરદેવ કહેવામાં આવે છે અને જે રથના ચક્રને પણ શસ્ત્રરૂપે વાપરે છે, તેની અવગણના થાય છે ત્યારે, હે પ્રિય, આખું જગત ચોરોથી ઘેરાઈ જાય છે. એ સમયે કોઈ રક્ષણ આપનાર ન રહે, તો જગત એક ક્ષણમાં જ નિષ્ફળ થઇ જાય છે—જેમ કોઈ ઘાસ ચરતી બકરાંઓને રાખવાલા ગોળિયા વિના તરત જ ભયગ્રસ્ત થઈ જાય છે. આજે તો પાપ સતત વધતું જાય છે, કારણ કે રક્ષક ગુમાવનાર લોકોની સંપત્તિ લૂંટાઈ રહી છે. લોકો એકબીજાને મારી નાખે છે, શાપ આપે છે, ચોરી કરે છે અને ગાય, સ્ત્રીઓ તથા ધન સંપત્તિ હડપ કરે છે. એ પછી, માનવમાં પવિત્ર ધર્મ પણ નષ્ટ થવા લાગે છે. વર્ણ અને આશ્રમની પરંપરા, જે ત્રણેય વેદોમાં મૂળભૂત છે, તે પણ ક્ષીણ થાય છે. ત્યારબાદ, ધન અને ભોગમાં મગ્ન થયેલા લોકો—કૂતરા અને વાંદરા જેવા—કુળની મર્યાદા ભંગ કરે છે. ધર્મના રક્ષક એવા રાજા, મહાન ચક્રવર્તી બૃહચ્છ્રવા હતા—તેઓ રાજર્ષિ, સચ્ચા ભક્ત અને અશ્વમેઘ યજ્ઞોના કર્તા હતા. એ નિર્દોષ રાજા વિરુદ્ધ એક બાળકે, જે અપરિપક્વ બુદ્ધિ ધરાવતો હતો, પાપ કર્યું. હવે ભગવાન, સર્વના આત્મા, એ અપરાધને ક્ષમા કરે એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. ભગવાનના ભક્તો—even insulted, deceived, cursed, abused, or even killed—ક્યારેય બદલો લેતા નથી, જો કે તેઓ પાસે શક્તિ હોય તો પણ નહિ. એ રીતે, પોતાના પુત્રના દોષથી મહાન ઋષિ દુ:ખી થયા; પોતે રાજા દ્વારા અપમાન પામ્યા હોવા છતાં, તેમણે એ અપરાધને મનમાં રાખ્યો નહિ. આ જગતમાં સાધુઓને બીજા લોકો દ્વારા સુખ-દુ:ખના સંજોગોમાં મૂકવામાં આવે છે, છતાં તેઓ ન તો શોક કરે છે, ન આનંદ—they rest only on their true self. પછી, જીવનની નિયમિતતાઓ પણ વર્ણવાય છે—પગ ધોઈ વિના ક્યારેય સૂવું નહિ, ભીના પગે કે ભીના માથાથી સૂવું નહિ; બીજાના આપેલા ભોજનનું સેવન નહિ કરવું, નગ્ન સૂવું નહિ, ભોર કે સાંજના સમયે સૂવું નહિ. સदैવ શુદ્ધ રહેવું, સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવા, સૌભાગ્યથી યુક્ત રહેવું અને સવારે ઉપવાસ પૂર્વે ગાય, બ્રાહ્મણ, લક્ષ્મી અને અચ્યૂત ભગવાનની પૂજા કરવી. સ્ત્રીઓ અને પરાક્રમી પુરુષોએ પુષ્પ, સુગંધ, અર્પણ અને આભૂષણોથી પૂજા કરવી; સ્ત્રીએ પોતાના પતિની આરાધના કરી, પતિને પોતાના ગર્ભમાં વસતા ભગવાન રૂપે ધ્યાન કરવું. જો તમે વર્ષભર આ પુંસવન વ્રત અખંડિતપણે પાળશો, તો તમને એવો પુત્ર થશે જે ઇન્દ્રને પણ હરાવી શકે. આ રીતે, દીતિએ "તથાસ્તુ" કહી, મહાન સંકલ્પથી કશ્યપ મુનિના વીર્યને ગ્રહણ કર્યું અને વ્રતનું પાલન શરૂ કર્યું. ઇન્દ્રે, પોતાની માતૃમામાની ઈચ્છા જાણી, દીતિની સેવા કરવાનું શરૂ કર્યું. તે regularly જંગલમાંથી ફૂલ, ફળ, પવિત્ર દર્ભ, કુશ, પાંદડા, કળીઓ, માટી અને પાણી યોગ્ય સમયે લાવતો. હરિ (ઇન્દ્ર), દીતિનું વ્રત તૂટી જાય એવી આશાએ, છલથી, મૃગના સ્વરૂપે તેની સેવા કરતા, પણ દીતિએ વ્રતમાં કદી ત્રુટિ કરી નહિ. ઇન્દ્ર ખૂબ ચિંતામાં પડી ગયો કે હવે શું કરવું? એક સાંજ, વ્રતથી થાકી, દીતિ ભોજન કર્યા પછી પગ ધોઈયા વગર, પાણીથી શુદ્ધ થયા વગર, ભ્રમિત મનથી સૂઈ ગઈ. એ અવસરનો લાભ લઈ, યોગી ઇન્દ્ર યોગબળથી દીતિના ગર્ભમાં પ્રવેશી ગયો. પછી તેણે વજ્રથી દીતિના સુવર્ણવર્ણી ગર્ભને સાત ભાગમાં વિભાજિત કરી દીધો; દરેક ભાગ રડવા લાગ્યો, તો ઇન્દ્રે કહ્યું: "રડો નહિ." જ્યારે તેઓ વિભાજીત થતા, દરેકે જોડેલા હાથથી ઇન્દ્રને પૂછ્યું: "હે ઇન્દ્ર, તમે અમારો વિનાશ કેમ ઇચ્છો છો? અમે તો તમારા ભાઈ, મારુત છીએ!" કૌશિકે જવાબ આપ્યો: "ડરશો નહિ, ભાઈઓ! તમે મારા માટે પ્રિય છો. તમે મારું સેવકગણ, મારુત સમૂહ છો, જે મારા પર નિષ્ઠાવાન છો." દીતિનો ગર્ભ શ્રીનિવાસ ભગવાનની કૃપાથી મૃત્યુ પામ્યો નહિ; વજ્રથી વારંવાર પ્રહાર છતાં, જેમ તમે દ્રોણના અસ્ત્રથી બચ્યા, તેમ એ બચી ગયા. મૂળ પુરુષની એકવાર પણ આરાધના કરવાથી મનુષ્ય સમાનતા પામે છે; અહીં તો દીતિએ લગભગ એક વર્ષ સુધી હરિનું પૂજન કર્યું હતું. ઇન્દ્ર સાથે બીજા પચાસ દેવતાઓ પણ મારુત બની ગયા; માતાની ભૂલ દૂર કરીને, તેમને હરિએ સોમપાનનો અધિકાર આપ્યો. દીતિ જાગી અને જોયું કે તેના પુત્રો અગ્નિસમાન તેજસ્વી છે અને દેવી સાથે નિર્દોષપણે, ઇન્દ્ર સાથે આનંદથી વિહાર કરે છે. ત્યારે દીતિએ ઇન્દ્રને કહ્યું: "પુત્ર, મેં આ અતિ કઠિન વ્રત ધારણ કર્યું, જે આદિત્યોને પણ ભય પેદા કરે છે, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે." "મારે તો એક પુત્રની ઈચ્છા હતી, પણ હવે સાતે સાત ગુણિત થઈ ગયા—આ કેવી રીતે થયું? જો જાણતા હોવ, તો સત્ય કહો, મને ભ્રમિત નહિ કરો." ઇન્દ્રે કહ્યું: "માતા, તમારી ઈચ્છા સમજીને હું નજીક આવ્યો. અવસર જોઈને, મેં ગર્ભને વિભાજિત કર્યો, પણ એ સમયે ધર્મનું ધ્યાન નહોતું રાખ્યું." "તમારો ગર્ભ મેં સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યો, અને એમાંથી સાત પુત્રો જન્મ્યા. પછી દરેકને ફરી સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યો, પણ કોઈનું મૃત્યુ થયું નહિ." "પછી, મારા દ્વારા સર્જાયેલી આ અદ્ભુત ઘટનાને જોઈને સમજાયું કે એ સર્વે ભગવાનના પૂજનનું ફળ છે, જે એવો સફળ પરિણામ આપે છે." "જે લોકો ભગવાનની નિષ્ઠાપૂર્વક આરાધના કરે છે અને કંઈ ઈચ્છતા નથી, તેઓ સાચા જ્ઞાની કહેવાય છે—even if they desire nothing more; પણ પોતાના હિત માટે જ ઇચ્છા રાખનાર એવા નથી." "કોણ જ્ઞાની મનુષ્ય, જયારે ભગવાન જે આત્મા અને જગતના સ્વામી છે અને આત્મા આપે છે, તેમની આરાધના કરી શકે છે, ત્યારે ભૌતિક ગુણોના સ્પર્શને પસંદ કરશે, જે તો નરક તરફ લઈ જાય છે?" "માતાજી, હવે તમે મારા આ મહાપાપને ક્ષમા કરો—હું તો બાળમન અને તુચ્છ છું. સદભાગ્યે તમારો ગર્ભ ફરીથી જીવિત થયો છે." શ્રી શુકદેવે કહ્યું: આમ, દીતિએ અનુમતિ આપી, શુદ્ધહૃદય અને સંતોષ પામેલા ઇન્દ્રે, મારુતો સાથે માતાને વંદન કરી સ્વર્ગમાં પાછા ગયા. "હવે, જે જે તમે પૂછ્યું તે બધું મેં કહ્યું—મારુતોના પવિત્ર અવતરણની કથા. હવે બીજું શું કહું?" સૂતજી કહે છે: રાજા (પરિક્ષિત) ખૂબ જ દુ:ખી થતાં, પોતાના હાથથી ન કરાયેલ પણ પોતાને લાગતા પાપકર્મ વિષે વિચારી રહ્યા: "હાય! મેં નિર્દોષ, ગુપ્ત શક્તિવાળા બ્રાહ્મણ સામે અયોગ્ય વર્તન કર્યું!" "નિશ્ચિત છે કે, દેવસદૃશ લોકો પ્રત્યે અપમાનથી, મારા પર મોટું, દુર્ઘટનાપૂર્વક દુર્જય દુ:ખ આવનાર છે. તે આવે તો સારું, એ મારા પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત થશે, જેથી ફરી કદી આવું ન કરું." "આજે, ક્રોધિત બ્રાહ્મણના શાપરૂપે જે અગ્નિ પ્રગટ્યો છે, તે મારા રાજ્ય, શક્તિ અને ધનને ભસ્મ કરે—એમ હું ઈચ્છું છું, જેથી હું કદી બ્રાહ્મણ, દેવતા કે ગાય સામે દુર્વિચાર ન લાવું." આ રીતે વિચારતા, રાજાએ સાંભળ્યું કે ઋષિપુત્રે (શૃંગીએ) તક્ષક નામના સર્પ દ્વારા મૃત્યુનો શાપ આપ્યો છે. રાજાએ એને શુભ માન્યું, કારણ કે એ તક્ષક જલ્દી જ તેને વૈરાગ્ય તરફ લઈ જશે. આવી રીતે, આ પવિત્ર કથા શાસ્ત્રોક્ત રીતે, શ્રદ્ધાપૂર્વક અહીં પૂર્ણ થાય છે.