શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મંદબુદ્ધિ વ્યક્તિને સંબોધીને કહેવામાં આવ્યું, “રાજાને નિંદા કરવી યોગ્ય નથી, કારણ કે તેની અજેય શક્તિથી પ્રજાજન સૌપ્રકારની સમૃદ્ધિ અને સર્વત્ર સુરક્ષા મેળવે છે. જયારે નારદેવ નામે રાજાને અવગણવામાં આવે છે, ત્યારે સમગ્ર જગત ચોરોથી ઘેરાઈ જાય છે અને રક્ષક વિના ઘાસચરવા ગયેલી ઘેટાંની જેમ ક્ષણે ભસ્મ થઈ જાય છે. આજે, જ્યારે રક્ષક ગુમાવી બેઠેલા લોકોની સંપત્તિ લૂંટાઈ રહી છે, પાપ સતત વધી રહ્યું છે; લોકો એકબીજાની હત્યા કરે છે, શાપ આપે છે, ચોરી કરે છે અને ગાય-સ્ત્રીઓ તથા સંપત્તિ પર કબ્જો કરે છે. ત્યારબાદ, ધર્મ પણ લુપ્ત થઈ જાય છે અને varn અને ashramની વિધિઓ, જે ત્રણ વેદોમાં આધારિત છે, તે પણ નષ્ટ થઈ જાય છે. પછી તો ધન અને ભોગમાં મગ્ન, કૂતરા અને વાંદરના સમાન મનુષ્યો varn-ભ્રંશ પેદા કરે છે. રાજા, ધર્મના રક્ષક, મહાન ચક્રવર્તી બૃહચ્છ્રવા છે, જે રાજર્ષિ અને ભગવાનના પરમ ભક્ત છે અને જેમણે અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા છે. નિર્દોષ રાજા સામે એક બાળકની અપરિપક્વ બુદ્ધિએ પાપ કર્યું છે; પ્રભુ, સર્વના આત્મા, એ અપરાધને માફ કરે એવી પ્રાર્થના છે. ભગવાનના ભક્તો—even insulted, deceived, cursed, abused or killed—ક્યારેય બદલો લેતા નથી, ભલે તેઓ પાસે શક્તિ હોય. તેથી, પુત્રના અપરાધથી મહર્ષિ દુઃખી થયા, છતાં પોતે રાજા દ્વારા થયેલા અપમાનને મનમાં રાખ્યું નહીં. સામાન્ય રીતે, જગતમાં સજ્જનોને અન્ય લોકો દ્વારાં દ્વંદ્વમાં મૂકવામાં આવે છે, છતાં તેઓ શોક કે આનંદ કરતા નથી, કારણ કે તેઓ આત્માના ગુણોમાં સ્થિર હોય છે. જીવનની નિયમિતતાઓ પણ જણાવી: માણસે પગ ધોઈએ વિના સુવું નહીં, ભીના પગ કે ભીનું માથું રાખી સુવું નહીં; બીજાના હાથે આપેલું ભોજન ન ખાવું, નંગા ન સુવું, અને પ્રભાત કે સાંજના સમયે પણ નહીં. હંમેશાં શુદ્ધ, સ્વચ્છ વસ્ત્રોમાં, તમામ શુભતાઓથી યુક્ત રહી, ગાય, બ્રાહ્મણ, શ્રીલક્ષ્મી અને અચ્યૂત ભગવાનની ઉપાસના કરવી જોઈએ, ખાસ કરીને ઉપવાસ પૂર્વે. સ્ત્રીઓ અને પરાક્રમી લોકોએ પુષ્પ, સુગંધ, નૈવેદ્ય અને આભૂષણોથી પૂજન કરવું. સ્ત્રીએ પોતાના પતિનું પૂજન કરી, તેની સેવા કરી અને પતિને પોતાના ગર્ભસ્થ તરીકે ધ્યાનમાં ધરે. જો એક વર્ષ સુધી આ અખંડિત પુંસવન વ્રત પાળશો, તો તમને ઈન્દ્રને પણ જીતે એવો પુત્ર જન્મશે. દિતિએ, ‘તથાસ્તુ’ કહી, મહાન નિશ્ચયથી કશ્યપજી પાસેથી બીજ ગ્રહણ કર્યું અને વ્રત પાળવા લાગી. ઈન્દ્રે, પોતાની માતુલાની ઈચ્છા જાણી, દિતિની સેવા કરવી શરૂ કરી. તે નિયમિત રીતે વનમાંથી પુષ્પ, ફળ, કુશ, પવિત્ર પાંદડા, અંકુર, માટી અને પાણી યોગ્ય સમયે લાવતો. હરિએ, દિતિનું વ્રત તૂટી જાય એ માટે, હરણના રૂપમાં, વાંકડી સેવા કરી. છતાં, દિતિએ વ્રતમાં ક્યારેય ભૂલ નહીં કરી, તેથી ઈન્દ્ર અત્યંત ચિંતામાં પડી ગયો—હવે હું મારી ઈચ્છા કેવી રીતે પૂર્ણ કરું? એક સાંજે, વ્રતથી થાકી, ભોજન કર્યા પછી, દિતિ પગ ધોઈએ વિના અને શરીર શુદ્ધ કર્યા વિના, ભાગ્યના પ્રભાવથી ઊંઘી ગઈ. એ અવસરનો લાભ લઈ, યોગશક્તિવાળા ઈન્દ્રે, દિતિ ઊંઘતી હતી ત્યારે, તેના ગર્ભમાં પ્રવેશ કર્યો. તેણે વજ્રથી ગોલ્ડન રંગના ગર્ભને સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યો. દરેક ભાગ રડવા લાગ્યા, તો ઈન્દ્રે વારંવાર કહ્યું, ‘રડો નહીં.’ જ્યારે તે બધા વિભાજિત થયા, ત્યારે હાથ જોડીને પૂછ્યું, ‘ઈન્દ્ર, તમે અમને—તમારા ભાઈ, મારુતો—મારવા કેમ ઈચ્છો છો?’ ઈન્દ્રે કહ્યું, ‘ભય ન રાખો, ભાઈઓ; તમે મને પ્રિય છો. તમે મારાં સહાયકો, મારુતો છો, માત્ર મારાં અનુયાયી છો.’ દિતિનો ગર્ભ શ્રીનિવાસના દયા વડે નષ્ટ ન થયો, ભલે વજ્રથી વારંવાર ઘાયલ થયો, જેમ તમે દ્રોણના શસ્ત્રથી બચ્યા. માત્ર એકવાર પણ પુરુષોત્તમ ભગવાનની આરાધના કરવાથી મનુષ્ય સમતામાં સ્થિર થઈ જાય છે; દિતિએ લગભગ એક વર્ષ સુધી હરિની આરાધના કરી હતી. ઈન્દ્ર સાથે પચાસ દેવતાઓએ પણ મારુત સ્વરૂપ ધારણ કર્યું; માતાના દોષને દૂર કરીને, હરિએ તેમને સોમપાનનો અધિકાર આપ્યો. દિતિએ ઉઠીને પોતાના દીકરાઓને અગ્નિસમાન તેજસ્વી જોયા અને દેવી સાથે, નિર્દોષ અને આનંદિત ઈન્દ્રને જોઈને પ્રસન્ન થઈ. ત્યારે દિતિએ ઈન્દ્રને કહ્યું, ‘મારા પુત્ર, મેં આ અતિ દુષ્કર વ્રત લીધું, જે આદિત્યોને પણ ડરાવે છે, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે. મને એક પુત્ર ઈચ્છેલો, પણ હવે સાતે સાત થઈ ગયા—આ કેવી રીતે થયું? જો તને ખબર હોય તો સાચું કહેજે, મને છલ ન કરજે.’ ઈન્દ્રે કહ્યું, ‘માતાજી, તમારી ઈચ્છા જાણી, હું નજીક આવ્યો. અવસર જોઈ, ગર્ભને વિભાજિત કર્યો; મારું મન ધ્યેયમાં હતું, ધર્મમાં નહીં. તમારા ગર્ભને મેં સાત ભાગમાં વિભાજિત કર્યો, અને દરેકમાંથી સાત પુત્રો થયા; દરેકને ફરી વિભાજિત કર્યા છતાં, કોઈ પણ મર્યા નહીં.’ ‘પછી, મારા દ્વારા સર્જાયેલી આ અદ્ભુત ઘટના જોઈ, હું સમજ્યો કે એ સર્વ પુરુષોત્તમની આરાધનાનું પરિણામ છે, જે સર્વ સિદ્ધિ આપે છે. જે લોકો ભગવાનની નિઃસ્વાર્થ આરાધના કરે છે, તેઓ જ સાચા વિદ્વાન છે—even if they ask for nothing—પણ માત્ર પોતાના લાભ માટે આરાધના કરનારા એવા નથી.’ ‘કોણ વિદ્વાન માણસ છે કે, જ્યારે પોતાના આત્માના સ્વામી અને જગતના સ્વામી ભગવાનની આરાધના કરી શકાય, ત્યારે ભૌતિક ગુણોમાં જ ફસાઈને નરકમાં જશે? એટલે, માતાજી, તમે મારા આ મોટા અપરાધને ક્ષમા કરો; હું તો બાળક અને તુચ્છ છું. સદભાગ્યે તમારો ગર્ભ પુનઃ જીવિત થયો છે.’ શ્રી શુકદેવજી કહે છે: આમ, દિતિએ અનુમતિ આપી, તો નિર્મળહૃદય અને સંતોષી ઈન્દ્રે, મારુતો સાથે માતાને વંદન કરી, સ્વર્ગ પરત ફર્યા. ‘જે બધું તમે પૂછ્યું તે મેં કહ્યું—મારુતોના શુભ જન્મની કથા. હવે બીજું શું કહું?’ સૂતજી કહે છે: એ સમયે રાજા પારિક્ષિત, ખૂબ જ દુઃખી થઈને, પોતાના હાથથી ન થયેલા, પણ પોતાના નામે લાગેલા પાપ વિશે વિચારવા લાગ્યા: ‘હાય! મેં નિર્દોષ અને ગુપ્ત શક્તિવાળા બ્રાહ્મણ પ્રત્યે, અનાધિકારીની જેમ, પાપ કર્યું.’ ‘નિશ્ચિત જ, દેવતુલ્ય બ્રાહ્મણ પ્રત્યે的不ાદરથી, મારા પર કોઈ મોટું, દુર્લઘ્ય દુઃખ આવનાર છે. તે આવે તો સારું, એ પાપના પ્રાયશ્ચિત્ત રૂપે— જેથી હું ફરી ક્યારેય આવું દુષ્કર્મ ન કરું.’ ‘આજે, તે ક્રોધાગ્નિ, જે ક્રોધિત બ્રાહ્મણ દ્વારા પ્રજ્વલિત થઈ છે, મારા રાજ્ય, શક્તિ અને ભંડારને ભસ્મ કરી નાખે—એટલે કે, હું, દુર્ભાગી, ફરી ક્યારેય બ્રાહ્મણ, દેવતા કે ગાય પ્રત્યે દુર્વિચાર ન કરું.