શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

હરિનું નામ જેઓના મોઢેથી સતત ઉચ્ચારાય છે અને જેઓ તેને જ એકમાત્ર આશ્રય માનતા હોય છે, એવા ભક્તોને સમય દ્વારા નિર્ધારિત વૃદ્ધાવસ્થા ક્યારેય કષ્ટ આપતી નથી. આવા મહાન ભક્તોના એક ફક્ત ભ્રુકુટિ વળાવવાથી જ, હરિના દ્વારપાલકોએ એક વખત તરત જ તેમના પગ પર પતિત થઈ ગયા હતા; અને તેમના દયાથી, એ દ્વારપાલકો ફરીથી હરિના શહેરમાં પાછા ફર્યા. નારદજી, હું યોગના પુણ્યથી આજે તમને અહીં દર્શન કરી રહ્યો છું; તમે દયાળુ છો, તેથી મને, જે નિરાધાર છું, કૃપા કરવી જોઈએ. જે નિરાકાર વાણી દ્વારા પહેલાં કહાયું હતું—તેનું સાધન શું છે? કૃપા કરીને તેનો વિધાન અને સાધન વિગતે સમજાવો. ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત લોકોને સુખ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે? અને તે સુખ બધાં વર્ગોમાં, પ્રેમ અને પ્રયત્નથી, કેવી રીતે સ્થિર થાય છે? કુમારો કહે છે: દ્વિજ, ચિંતિત ન થાઓ; તમારા હૃદયમાં આનંદ લાવો. એ સાધન, સરળતાથી સિદ્ધ થતું, અહીં હાજર છે. અહા, નારદ, તમે ધન્ય છો—વૈરાગ્યમાં શ્રેષ્ઠ, શ્રી કૃષ્ણના સેવકોમાં અગ્રગણ્ય, યોગીઓમાં સૂર્ય સમાન. તમારે, જે હંમેશા ભક્તિના માર્ગે ચાલો છો, કૃષ્ણના સેવક માટે ભક્તિની સ્થાપના સતત થતી રહે છે, એ આશ્ચર્યની વાત નથી. વિશ્વના અનેક ઋષિઓએ વિવિધ માર્ગો બતાવ્યા છે, જે બધા જ કઠિન છે અને મહેનતથી પ્રાપ્ત થાય છે, અને મોટાભાગે એ સ્વર્ગનું ફળ આપે છે. પરંતુ વૈકુંઠ તરફ જતો માર્ગ તો ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યો છે; તેનો ગુરુ દુર્લભ છે, અને મોટાભાગે એ સારા ભાગ્યથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. જે પુન્ય કાર્ય પહેલાં તમારે આકાશમાંથી વાણી દ્વારા સૂચવાયું હતું—હવે અમે એ સમજાવશું; આજે સ્થિર મન અને શુદ્ધ બુદ્ધિથી સાંભળો. કેટલાક યજ્ઞ દ્વારા, કેટલાક તપ દ્વારા, કેટલાક યોગ દ્વારા, અને કેટલાક પઠન અને જ્ઞાન દ્વારા ઉપાસના કરે છે; આ બધાં કર્મ છે. એમાં જ્ઞાનયજ્ઞને જ બુદ્ધિમાન લોકો ઉત્તમ કાર્ય માને છે; શ્રીમદ ભાગવતના વિધાનને સુકદેવાદિ મુનિઓ ગાય છે. તેના પ્રસારથી ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય માટે મહાસત્તા પ્રગટે છે; બંને પ્રકારના દુઃખ દૂર થાય છે અને ભક્તને સુખ પ્રાપ્ત થાય છે. ખરેખર, શ્રીમદ ભાગવતના માર્ગના ધ્વનિથી કલિદોષો બધાં સિંહના દહાડથી ઓલાદ જેવી રીતે નષ્ટ થઈ જાય છે. ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય સાથે પ્રેમની રસવાળું ભક્તિ, ઘર-ઘર, વ્યક્તિ-વ્યક્તિમાં રમશે. નારદ કહે છે: જ્યારે, વેદ અને વેદાંતના પ્રચાર હોવા છતાં, અને ગીતા પઠન છતાં, ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની ત્રિધા ઊભી ન થાય—ત્યારે શ્રીમદ ભાગવતના પઠનથી એ વિષયની સમજ ઊભી થાય છે; તેની કથામાં, વેદનો અર્થ દરેક શ્લોક, દરેક શબ્દમાં રહેલો છે. અહા, whose vision is unfailing, please remove my શંકા; અહીં વિલંબ ન થવો જોઈએ, કેમ કે તમે આશ્રય લીધેલા પર દયાળુ છો. કુમારો કહે છે: વેદ અને ઉપનિષદના રસમાંથી ભાગવત કથા પ્રગટ થઈ છે; તેથી, એ અનન્ય છે, અને પોતે જ શ્રેષ્ઠ ફળ રૂપે પ્રકાશિત થાય છે. જેવી રીતે મૂળથી ટોચ સુધીની રસ, અલગ કર્યા વિના, માણી શકાતી નથી, એવી જ રીતે ભાગવત કથા when completely distinct, સર્વેને આનંદ આપે છે. દૂધમાં ઘી રહેલું હોય છે, પણ જુદું પાડ્યા પછી જ એ રસ માણી શકાય છે; અને એ ગાયની ઉત્પન્ન વસ્તુ દેવોને વધુ આનંદ આપે છે. શેરડીમાં મધ્યથી અંત સુધી શુગર રહેલું છે, પણ જુદું પાડ્યા પછી જ એ મીઠું લાગે છે; એવી જ રીતે ભાગવત કથા છે. આ ભાગવત પુરાણ, જે વિદ્વानों દ્વારા પૂજનીય છે, એ ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપના માટે પ્રગટ થયું છે. વેદ, વેદાંતમાં સ્નાન કરેલો, ગીતા રચયિતા પણ, જ્યારે દુઃખથી પીડિત થયો, ત્યારે વ્યાસદેવ પોતે અજ્ઞાનના સમુદ્રમાં ગૂંચવાઈ ગયા હતા. પછી, તમારા દ્વારા, એ ચાર શ્લોકોમાં પહેલાં કહાયું હતું; એ સાંભળતાં જ બાદરાયણ (વ્યાસદેવ) તરત જ દુઃખમાંથી મુક્ત થઈ ગયા. તેથી, તમે જે પ્રશ્ન પૂછો છો, એમાં આશ્ચર્ય શું છે? શ્રીમદ ભાગવત સાંભળવું જોઈએ, કેમ કે એ દુઃખ અને શોકનો નાશ કરે છે. નારદ કહે છે: એ દર્શન, જે તરત જ અશુભતા નાશ કરે છે અને, દુઃખથી પીડિત લોકોને, શ્રેષ્ઠ સુખ આપે છે—શુદ્ધ લોકો દ્વારા ગાયેલી કથાના અમૃતમાં જ મગ્ન રહી, પ્રેમ પ્રગટ કરવા માટે, મેં એમાં આશ્રય લીધો છે. જ્યારે, અનેક જન્મોના પુણ્યના ઉદયે, વ્યક્તિને સજ્જન સંગ મળે છે, ત્યારે વિવેક પ્રગટે છે, અને અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન મોહ અને અહંકારનો અંધકાર દૂર થાય છે. અહીંથી શ્રીમદ ભાગવતની મહિમા—તૃતીય અધ્યાય શરૂ થાય છે. જ્યારે સંકાદિક કુમારોના મુખે ભાગવત સાંભળવામાં આવે છે, ત્યારે ભક્તને તૃપ્તિ મળે છે, અને જ્ઞાન તથા વૈરાગ્ય પોષાય છે. નારદ કહે છે: હું જ્ઞાનયજ્ઞ કરું છું, જે સુકદેવના ઉપદેશોથી તેજસ્વી છે, અને ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની સ્થાપના માટે earnest છે. એ યજ્ઞ કયા સ્થાન પર કરવું? કૃપા કરીને અહીં સ્થાન જણાવો. સુકદેવના શાસ્ત્રની મહિમા, જે વેદમાં પારંગત હોય તેવા લોકો દ્વારા કહાય, એ હોવી જોઈએ. શ્રીમદ ભાગવતની કથા કેટલા દિવસોમાં સાંભળવી? ત્યાં કઈ રીતિ અનુસરી જોઈએ? કૃપા કરીને એ જણાવો. કુમારો કહે છે: સાંભળો, નારદ, અમે તમને કહીએ છીએ, તમે વિનમ્ર અને વિવેકવંત છો: ગંગાના તટ પર ‘આનંદ’ નામનું એક સ્થાન છે. એ સ્થળે વિવિધ ઋષિગણો આવે છે, દેવો અને સિદ્ધો પણ હાજર રહે છે, વિવિધ વૃક્ષો અને વેલીઓથી શોભાયમાન છે, અને તાજી, નરમ રેતીથી ઢંકાયેલું છે. એ સુંદર, એકાંત અને સુગંધિત સ્થાને, સુવર્ણ કમળોથી મહેકતું છે, જ્યાં આસપાસના જીવોમાં વૈરભાવ નથી. વૃદ્ધ, દુર્બળ શરીર તમારી સામે રાખીને, અને બંનેની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ત્યાં ભક્તિ આવશે. જ્યાં ભાગવતની કથા ચાલે છે, ત્યાં ભક્તિ અને તેના સંગીગણ આગળ વધે છે; કથાના શબ્દ સાંભળતાં, એ ત્રિધા પુનઃ યુવાન બની જાય છે. સૂત કહે છે: આ રીતે વાત કરતાં, કુમારો અને નારદજી, ઝડપથી ગંગાના તટ પર આવી પહોંચ્યા, ભાગવત કથા પીવા. તેઓ ગંગા તટ પર પહોંચ્યા ત્યારે, માનવ જગતમાં, દેવલોકમાં અને બ્રહ્મલોકમાં પણ, એક ઉલાહમચું મચી ગયું.