શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એ સ્થળે, જ્યાં ભક્તિ અને જ્ઞાનથી યુક્ત મહાન આત્માઓ વસે છે, ત્યાં સાધકોએ અચાનક જ શરીર તથા તેના સંબંધોમાંથી મોહ છોડી દે છે અને હંસ જેવી શ્રેષ્ઠ અવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે, જ્યાં અહિંસા, શાંતિ અને સ્વધર્મનું પાલન થાય છે. હવે, આર્યમનો, તમે મને જે પ્રશ્નો પૂછ્યા છે, તેનું હું મારા અનુભવ અનુસાર સમજાવું છું. જેમ પંખીઓ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આકાશમાં ઉડે છે, તેમ જ વિદ્વાનો પણ પોતાના સમજ પ્રમાણે વિષ્ણુના માર્ગને પામે છે. એક વખત એવું બન્યું કે એક રાજા શિકાર માટે વનમાં ફરતો હતો. ધનુષ્ય હાથમાં લઈને તે હરણના પીછે દોડતો દોડતો ખૂબ થાકી ગયો અને તેને ભારે ભૂખ તથા તરસ લાગી. પાણીની શોધમાં તે એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં તેણે એક ઋષિને શાંતિથી બેઠેલા અને આંખો બંધ કરેલા જોયા. ઋષિએ પોતાની ઇન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિને સંયમમાં રાખીને ત્રણ લોકોથી પરે, અચલ બ્રહ્મમાં એકરૂપતા પામી હતી. મુઠ્ઠી વાળેલા વાળ અને મૃગચર્મ ધારણ કરનાર એ ઋષિ પાસે રાજા, પોતાનું ગળું તરસથી સુકાઈ ગયું હતું, તે સ્થિતિમાં પાણી માગવા ગયો. ત્યાં રાજાને ઘાસ, માટી કે અન્ય ભેટો, તેમજ પરંપરાગત પાણી કે મીઠા વચનો કંઈ મળ્યા નહીં. તેને લાગ્યું કે તેની અવગણના થઈ છે અને તેથી તેને ક્રોધ આવ્યો. આવી ભૂખ અને તરસે ક્યારેય રાજાનેPreviously afflicted નહોતો. બ્રાહ્મણ પ્રત્યે તેને ઈર્ષ્યા અને ક્રોધ ઉદ્ભવ્યો. ક્રોધમાં આવીને તેણે એક મૃત સાપ લઈ ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધો અને આશ્રમ છોડીને પોતાની નગરી તરફ પાછો ફર્યો. ચાલતાં-ચાલતાં રાજા વિચારતો રહ્યો—'આ સાધુ, જે તમામ ઇન્દ્રિયો ખેંચી, આંખો બંધ કરીને બેઠો છે, ખરેખર ધ્યાનમાં લીન છે કે માત્ર દેખાડો છે? ક્ષત્રિય વર્ગમાં આવું શું શક્ય છે?' એ સમયે ઋષિનો પુત્ર, જે ખૂબ તેજસ્વી હતો, અન્ય બાળકો સાથે રમતો હતો. જ્યારે તેને જાણ્યું કે રાજાએ તેના પિતાની અવમાનના કરી છે, ત્યારે તે તરત જ બોલ્યો: 'હાય! શાસકોનું આ કેટલું અણ્યાય છે, જેમ ભોજનમાં લોભી લોકો યજ્ઞના ભાગને ખાઈ જાય છે! સેવકો દ્વારા સ્વામી પર થયેલું અપમાન એવુ છે, જેમ દરવાજાના રક્ષકો કે કૂતરા પોતાના માલિક સામે ઉભા થાય.' 'જેમ કે ક્ષત્રિય જન્મથી છે, પણ બ્રાહ્મણોએ તેને ઘરનો રક્ષક બનાવ્યો છે; તો એવો દરવાજાનો રક્ષક ઘરનાં ભોજનમાં કેમ ભાગીદાર બને?' 'કૃષ્ણ ભગવાન, જે ભટકેલા માટે માર્ગદર્શક હતા, તેઓ હવે નથી; તેથી, હવે હું ધર્મના પુલને તોડી નાખનારાઓને દંડ આપું છું—મારો પરાક્રમ જુઓ.' આ રીતે બોલીને, આંખોમાં ક્રોધથી લાલાશ છવાઈ ગઈ અને મિત્રો વચ્ચે, કૌશિકી નદીમાં સ્નાન કરીને, તે યુવાન ઋષિએ શબ્દોના વજ્ર છોડ્યા: 'આ રીતે સીમા લાંઘી છે; તેથી, મારા પ્રેરણે તક્ષક નામનો સાપ સાતમો દિવસે આ વંશના વિનાશક રાજાને ડંખ મારશે.' પછી એ બાળક આશ્રમમાં ગયો અને પિતાના ખભા પર મૃત સાપ જોઈ દુઃખથી બૂમો પાડવા લાગ્યો. આંગિરસ વંશના બ્રાહ્મણએ પુત્રનો રડો સાંભળીને ધીમે ધીમે આંખો ખોલી, ખભા પર મૃત સાપ જોયો. સાપને દૂર ફેંકી પુત્રને પૂછ્યું: 'બાળક, તું કેમ રડી રહ્યો છે? કોણે તને દુઃખ આપ્યું?' ત્યારે પુત્રએ બધું વિગતે કહી દીધું. જ્યારે બ્રાહ્મણે સાંભળ્યું કે રાજાને અયોગ્ય રીતે શાપ આપવામાં આવ્યો છે, ત્યારે તેને પુત્ર પર આનંદ થયો નહીં; તેણે કહ્યું: 'હાય! આજે તું મોટું દુઃખ સર્જ્યું છે, તારી ભૂલ નાની છે પણ દંડ ભારે છે.' 'રાજાને તું દોષી ઠેરવી શકતો નથી, હે કુમતિવાળા! તેની અપરાજિત શક્તિથી જ પ્રજાને સર્વદિકે સુખ-શાંતિ મળે છે.' 'રાજા, જેને નરદેવ કહે છે અને જે રથના ચક્રધારી છે, તેની અવગણના થાય ત્યારે, હે પ્રિય, સમગ્ર જગત ચોરોથી ભરાઈ જાય છે અને રક્ષક વિનાનું ભેંસના ઝુંડ જેવું ક્ષણમાં નાશ પામે છે.' 'આજે પાપ સતત આપણા પર આવે છે, કારણ કે રક્ષક ગુમાવનારાઓના ધનને લોકો લૂંટે છે; પરસ્પર હત્યા, શાપ, ચોરી, ગાય, સ્ત્રીઓ અને સંપત્તિની લૂંટ થાય છે.' 'પછી પુણ્ય ધર્મ, વર્ણ અને આશ્રમની વિધિઓ, જે ત્રણ વેદોમાં આધારિત છે, માનવોમાં નાશ પામે છે. ત્યારબાદ, ધન અને ભોગમાં લિપ્ત લોકો, કૂતરા અને વાંદરા જેવાં વર્તન કરે છે અને જાતિ-વિમિશ્રણ થાય છે.' 'આ રાજા, ધર્મનો રક્ષક, મહાન સમ્રાટ બ્રિહચ્છ્રવ છે, રાજર્ષિ અને પરમ ભક્ત છે, જેમણે અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા છે.' 'નિર્દોષ રાજા સામે બાળકના અજાણપણે પાપ થયું છે; સર્વાત્મા ભગવાન એ અપરાધને માફ કરે.' 'ભગવાનના ભક્તો—even insulted, deceived, cursed, abused, or killed—ક્યારેય બદલો લેતા નથી, ભલે તેઓ પાસે શક્તિ હોય.' 'પુત્રના અપરાધથી મહાન ઋષિ દુઃખી થયો; રાજા તરફથી થયેલા અપમાનને તેણે મનમાં રાખ્યું નહીં.' 'આ જગતમાં સદ્ગુણીઓ અન્ય લોકો દ્વારા દ્વંદ્વમાં મૂકાય છે; છતાં તેઓ દુઃખી કે આનંદિત થતા નથી, કારણ કે તેઓ આત્માના ગુણોમાં સ્થિત રહે છે.' 'ક્યારેય પગ ધોઈએ વિના સૂવું નહીં, ભીના પગે, ભીના માથે કે ભોજન લીધા પછી પણ નહીં; અન્યના ભોજનનું સેવન ન કરવું, નગ્ન ન સૂવું, કે સવારે કે સાંજે સૂવું નહીં.' 'હંમેશા શુદ્ધ, સ્વચ્છ વસ્ત્રોમાં, સર્વમંગલયુક્ત રહી, ગાય, બ્રાહ્મણ, શ્રી અને અચ્યુત ભગવાનનું નિત્યપૂર્વે પૂજન કરવું.' 'સ્ત્રીઓ અને વીર પુરુષોએ પુષ્પ, સુગંધ, અર્પણ અને આભૂષણથી પૂજા કરવી; પત્નીએ પતિની પૂજા કરી, તેને પોતાના ગર્ભમાં વાસ કરતો માની ધ્યાન કરવું.' 'જો તમે એક વર્ષ સુધી પુમ્સવનનું અખંડ વ્રત પાળશો, તો તમને એવો પુત્ર થશે જે ઇન્દ્રને પણ જીતશે.' 'દિતિએ "તથાસ્તુ" કહી, કશ્યપ મુનિ પાસેથી સંકલ્પ લીધો અને શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રતનું પાલન શરૂ કર્યું.' 'ઇન્દ્રે, જે દિતિનો ભાણેજ હતો, તેની મનશા જાણી, દિતિનું આશ્રમમાં સેવા કરવી શરૂ કરી.' 'તે નિયમિત રીતે વનમાંથી પુષ્પો, ફળો, પવિત્ર ઘાસ, કુશ, પાંદડા, અંકુર, માટી અને યોગ્ય સમયે પાણી લાવતો.' 'આ રીતે દિતિ વ્રત પાળતી હતી, ત્યારે હરિ (ઇન્દ્ર) તેને તોડી પાડવા ઈચ્છતો હતો અને હરણના રૂપમાં, વાંકું વર્તન કરીને સેવા કરતો.' 'પરંતુ દિતિ વ્રતમાં નિષ્ઠાવાન રહી, એટલે ઇન્દ્રને કોઈ ત્રુટિ મળી નહીં; તેથી તે ચિંતામાં પડી ગયો કે હવે હું શું કરું?' 'એક સાંજ, વ્રતથી થાકી અને ભોજન કર્યા પછી, પગ ધોઈયા વિના તથા શરીર શુદ્ધ કર્યા વિના, દિતિ ભાગ્યના પ્રભાવથી ઊંઘી ગઈ.' 'એ સમયે, યોગમાં પારંગત ઇન્દ્રે, તેની ઊંઘની અવસ્થામાં, યોગબળથી દિતિના ગર્ભમાં પ્રવેશ કર્યો.