શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ સંસારમાં, જ્યાં લોકોના મન અવિશ્વાસ અને મૂંઝવણથી ઘેરાયેલા છે, તમે અમને ગોવિંદના કમળ જેવા પગરખાંના મધુર રસ પીવડાવો છો. એવા ભગવાનના ભક્તો સાથે એક ક્ષણનો સાથ પણ અમે સ્વર્ગ કે મોક્ષ માટે આપવાનો વિચાર પણ કરી શકતા નથી—તો પછી અન્ય કોઈ પણ નश्वर લાભની તો વાત જ શું? મહાન આત્માઓના આશ્રય સ્વરૂપ એવા ભગવાનની કથાઓ સાંભળવામાં કોણ સંતોષ પામે? બ્રહ્માજીથી ઉત્પન્ન થયેલા મહાન યોગીઓ પણ, જે ગુણાતીત છે, એવા ભગવાનના ગુણોના અંત સુધી પહોંચી શક્યા નથી. આથી, હે વિદ્વાન અને પરમભક્ત, કૃપા કરીને અમને હરિના પવિત્ર અને કલ્યાણકારી કાર્યોની કથા કહો; અમે શ્રવણ કરવા આતુર છીએ. મહાન પરિક્ષિતે, જેમની બુદ્ધિ મુક્તિમાં સ્થિર હતી, વ્યાસપુત્રે કહેલી જ્ઞાન દ્વારા, ગરુડધ્વજ ભગવાનના ચરણો પ્રાપ્ત કર્યા. તેથી, કૃપા કરીને અમને એ અદભુત, યોગમય અને શુભ કથા કહો, જેનું અર્થ છુપાયેલું નથી, જે ભગવાનના અનંત કૃત્યોથી ભરપૂર છે અને પરિક્ષિત તથા ભક્તોને આનંદ આપી છે. સૂતજી કહે છે: આજે, અમે તો નીચ કુળમાં જન્મેલા હોઈને પણ, વડીલોના અનુસરણથી ધન્ય થઈ ગયા છીએ. મહાન આત્માઓના વચનનો સંગ company, કુટુંબની અશુદ્ધિ અને મનની કલમશને ઝડપથી દૂર કરે છે. તો પછી, જે ભગવાનની મહિમાનું ગાન કરે છે, એના માટે તો કેટલો વધુ કલ્યાણ! અનંત શક્તિવાળા શ્રીહરિ, અનંત ગુણોથી યુક્ત હોવાથી, તેમને અનંત કહેવામાં આવે છે. ભગવાનના ગુણોની મહિમા તો એટલી વિશાળ છે કે, જેમના પગરખાંની ધૂળ માટે પણ મહામુનિ ત્યાગી લોકો લલચાય છે, છતાં ભગવાન પોતે એવો આદર ઈચ્છતા નથી. બ્રહ્માજીએ ભગવાનના પગનાં નખમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું જે જળ અર્પણ કર્યું, તે સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે; તો પછી, ભગવાન મુકુન્દના ચરણોમાં આશ્રય લેવાના ઇચ્છુક લોકો કેમ પવિત્ર ના થાય? ત્યાં, જે ભક્તજનો છે, તેઓ જ્ઞાનવાન છે, અને એ લોકો હઠાત્ જ શરીર અને સંબંધોની આસક્તિ ત્યજીને, હંસ જેવા મહાન ઋષિઓની પરમ અવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે, જ્યાં અહિંસા, શાંતિ અને સ્વધર્મ વિરાજે છે. હે આર્યમાનો, તમે મને જે પ્રશ્ન પૂછ્યો છે, તે હું મારી સમજ મુજબ સમજાવું છું. જેમ પક્ષીઓ આકાશમાં પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ઊડે છે, તેમ જ વિદ્વાનો પણ પોતાના જ્ઞાન પ્રમાણે વિષ્ણુપદે પહોંચે છે. એક વખત, રાજા શિકાર માટે વનમાં ફરતા હતા. ધનુષ્ય તણાવીને એક હરણનો પીછો કરતાં, તેઓ ખૂબ થાકી ગયા, તેમને ભારે ભૂખ અને તરસ લાગી. પાણીની શોધમાં તેઓ એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા, ત્યાં એક ઋષિ શાંતિથી બેઠેલા હતા, આંખો બંધ. એ ઋષિએ ઇન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિને સંયમમાં રાખીને, ત્રણ લોકોથી પર, બ્રહ્મમાં સ્થિત થઈ ગયા હતા—અપરિવર્તનશીલ. મુંછેલા વાળ અને મૃગચર્મ ધારણ કરેલા એ ઋષિ પાસે, પોતાનું કંટાળેલું કંઠ લઈને, રાજાએ પાણી માટે વિનંતી કરી. પરંતુ તેમને ઘાસ, જમીન કે અન્ય અર્પણો, કે પરંપરાગત પાણી કે સ્નેહી વચન—કંઈ મળ્યું નહીં; એમ લાગ્યું કે ઋષિએ તેમને અવગણ્યા છે, એટલે રાજાને ક્રોધ આવ્યો. ક્યારેય તેમને આવી ભૂખ અને તરસ ન લાગી હતી; બ્રાહ્મણ પ્રત્યે ઈર્ષા અને ગુસ્સો પેદા થયો. ક્રોધાવેશમાં, રાજાએ એક મૃત સર્પ લઈને એ ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધો અને આશ્રમ છોડીને પોતાના શહેર તરફ ચાલ્યા ગયા. રાજાના મનમાં વિચાર આવ્યો—'આ, જેઓ ઇન્દ્રિય સંયમ અને આંખો બંધ રાખે છે, એ ખરેખર ધ્યાનમાં લીન છે કે માત્ર દેખાડો કરે છે? ક્ષત્રિય વર્ગના લોકોનું શું કહેવાય?' એ સમયે, એ ઋષિનો પુત્ર, જે તેજસ્વી અને વિદ્વાન હતો, બાળકો સાથે રમતો હતો. તેને જ્યારે ખબર પડી કે રાજાએ તેના પિતાને અપમાનિત કર્યા છે, ત્યારે તે તત્કાળ બોલી ઉઠ્યો: 'અરે, રાજાઓનું મોટું અન્યાય છે! જેમ ભોગી લોકો યજ્ઞના અર્પણો ખાઈ જાય છે, તેમ સેવકો પોતાના સ્વામી સામે અપમાન કરે છે, એ તો દરવાજા પરના રક્ષકો કે કૂતરાઓ સ્વામી સામે બગાવટ કરે, એમ છે.' 'જ્યારે ક્ષત્રિય જન્મથી છે, પણ બ્રાહ્મણોએ તેને ઘરના રક્ષક તરીકે નિયુક્ત કર્યો છે, તો એવો દ્વારપાલ ઘરના અન્નનો અધિકારદાર કેમ બની શકે?' 'શ્રીકૃષ્ણ, જે માર્ગભ્રષ્ટોને માર્ગ બતાવે છે, તેઓ વિદાય પામ્યા છે; હવે હું, જેમણે ધર્મનો પુલ તોડી નાખ્યો છે, એમને દંડ આપું છું—મારો શક્તિ જુઓ!' આ રીતે બોલીને, ગુસ્સામાં આંખે લાલ થઈ, એ બાળ ઋષિએ, પોતાના મિત્રો વચ્ચે, કૌશિકી નદીમાં સ્નાન કરીને, શબ્દોના ગુરુત્વાકર્ષણથી શ્રાપ આપ્યો: 'જે રાજાએ Maryaada ઉલ્લંઘન કરી છે, તેને મારા પ્રેરણે તક્ષક સર્પ સાતમા દિવસે ડંખ મારશે.' પછી એ બાળક આશ્રમમાં ગયો અને પિતાને, જેમના ગળે મૃત સર્પ લપેટાયેલો હતો, જોઈને દુઃખથી રડી પડ્યો. ઋષિએ પુત્રના રોદન સાંભળીને ધીમે ધીમે આંખો ખોલી અને ખભા પરના મૃત સર્પને જોઈને, તેને દૂર ફેંકી દીધો. પુત્રને પૂછ્યું: 'બાળક, કેમ રડી રહ્યો છે? તને કોણે દુઃખ આપ્યું?' પુત્રે બધું વિગતે કહ્યું. જ્યારે બ્રાહ્મણે સાંભળ્યું કે રાજાને અયોગ્ય રીતે શ્રાપ મળ્યો છે, ત્યારે તેને પુત્રની પ્રશંસા ન થઈ; તેણે કહ્યું: 'અરે, આજે તું મોટું અનર્થ કરી બેઠો છે. ગુનો તો નાનો છે, પણ દંડ બહુ મોટો છે.' 'રાજાને તું દંડ આપવાનો અધિકારદાર નથી, હે અપરિપક્વ બુદ્ધિવાળા! રાજાની અજેય શક્તિથી જ લોકો四દિશામાં સુખ અને સુરક્ષા મેળવે છે.' 'જ્યારે રાજા, જે નરદેવ કહેવાય છે અને રથના ચક્રનો ધારક છે, તેની અવગણના થાય છે, ત્યારે જગત ચોરોથી ઘેરાઈ જાય છે અને રક્ષાવિહોણું થઈને ક્ષણમાં નાશ પામે છે—જેમ રખડાયેલા ઘેટાં.' 'આજે, રક્ષક ગુમાવનારાઓનું ધન લોકો લૂંટે છે, પાપ સતત વધી રહ્યું છે; લોકો એકબીજાને મારી નાખે છે, શાપ આપે છે, ચોરી કરે છે, ગાય-સ્ત્રીઓ-ધન છીનું કરે છે.' 'પછી મનુષ્યમાં પવિત્ર ધર્મ નષ્ટ થઈ જાય છે, વર્ણ અને આશ્રમ વ્યવસ્થાના આચાર પણ લુપ્ત થઈ જાય છે, અને પછી ધન અને ભોગમાં લીન લોકો, કૂતરા અને વાંદરા જેવી વર્તનથી, જાતિઓનું મિશ્રણ કરે છે.' 'રાજા, ધર્મના રક્ષક, મહાન ચક્રવર્તી, બૃહચ્છ્રવા છે, જે રાજર્ષિ અને પરમભક્ત છે, જેમણે અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા છે.' 'નિર્દોષ રાજા સામે અપરિપક્વ બુદ્ધિ ધરાવતાં બાળક દ્વારા પાપ થયું છે; પ્રભુ, સર્વાત્મા, એ અપરાધને માફ કરે.' 'ભગવાનના ભક્તો—even insulted, deceived, cursed, abused, or killed—પછી પણ પ્રતિશોધ લેતા નથી, ભલે તેઓ પાસે શક્તિ હોય.' 'પુત્રના અપરાધથી મહાન ઋષિ દુઃખી થયા; પોતે રાજા દ્વારા અપમાનિત થયા છતાં, તેમણે એ અપરાધનું મનમાં ધ્યાન રાખ્યું નહીં.' 'સામાન્ય રીતે, સદ્ગુણવાળા લોકો, બીજા દ્વારા આ દુયલિત પરિસ્થિતિમાં મૂકાય છે; છતાં તેઓ ન તો દુઃખી થાય છે, ન તો આનંદિત, કેમ કે તેમનું આધાર તો આત્માના ગુણોમાં છે.' 'પગ ધોઈએ વિના સુવું નહીં, ભીંજાયેલા પગથી કે ભીંજાયેલા માથાથી સુવું નહીં; બીજાઓએ આપેલું અન્ન ન ખાવું, નગ્ન સૂવું નહીં, તથા પ્રભાત કે સંધ્યાકાળે સૂવું નહીં.' આ રીતે, મહાન ઋષિએ પોતાના પુત્રને સમજાવ્યું અને રાજા પરિક્ષિતની અદભુત કથા શરૂ થઈ.