શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

હું તમારા પ્રશ્ન અનુસાર પરિક્ષિતની પવિત્ર કથા, જે વસુદેવના ચમત્કારીક કાર્યો અને ગુણોથી ભરપૂર છે, વિગતવાર વર્ણવી છે. ભગવાનના જે પણ પ્રસંગો છે—તેમના ગુણ અને કૃત્યો આધારિત—તે દરેકને, જે સત્ય જીવન ઈચ્છે છે, શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવા અને ગ્રહણ કરવા યોગ્ય છે. ત્યારે ઋષિોએ સૌમ્ય સૂતજીને આશીર્વાદ આપતાં કહ્યું: “હે સૂત, તું દીર્ઘાયુ અને નિર્મળ કીર્તિવાળો થા, કેમ કે તું મનુષ્યોને કૃષ્ણના કાર્યોનું અમૃત પીવે છે.” આ સંસારમાં, જ્યાં મનુષ્યનું મન અસ્ફૂટ અને અશાંત છે, તું અમને ગોવિન્દના પદપંકજના મધમય રસ પીવે છે. ભગવાનના ભક્તોનું એક ક્ષણનું સંગ પણ અમે સ્વર્ગ કે મોક્ષ માટે આપવાનું પસંદ ન કરીએ—પછી અન્ય લૌકિક લાભોની તો વાત જ શું! ભગવાનની કથાના અમૃતથી કોણ તૃપ્ત થઈ શકે? બ્રહ્માથી જન્મેલા યોગેશ્વરો પણ, ગુણાતીત ભગવાનના ગુણોની પાર નથી પહોંચ્યા. અત: હે શ્રેષ્ઠ ભક્ત અને વિદ્વાન, કૃપા કરીને અમને હરિના પવિત્ર અને મહાન કાર્યો કહો; અમે શ્રવણ માટે આતુર છીએ. તે પરિક્ષિત મહાન ભક્ત હતા, જેમનું ચિત્ત મુક્તિમાં અડગ હતું; તેમણે વ્યાસપુત્ર દ્વારા કહેલ જ્ઞાનથી, ગરુડધ્વજ ભગવાનના ચરણ પ્રાપ્ત કર્યા. હું વિનંતી કરું છું—અમને એ અદભુત અને યોગમય કથા કહો, જેનું અર્થ સ્પષ્ટ છે, જે ભગવાનના અનંત કાર્યોથી ભરપૂર છે અને પરિક્ષિત તથા ભક્તોને આનંદ આપે છે. સૂતજી બોલ્યા: “આજે અમે, ભલે નીચ કુળમાં જન્મેલા હોઈએ, વડીલોની સેવા કરીને ધન્ય થઇ ગયા છીએ. મહાન આત્માઓના વચનોનો સંગત દુષ્ટ કુળ અને મનની કલમશ ઝડપથી દૂર કરે છે. તો પછી તે વ્યક્તિનું શું કહેવું, જે પરમાત્માની સ્તુતિ કરે છે—જે મહાન આત્માઓનો આશ્રય છે? અનંત શક્તિ ધરાવનારા ભગવાનને ‘અપરિમિત’ કહેવામાં આવે છે, કેમ કે તેમનાં ગુણ પણ અનંત છે. ભગવાનના ગુણોની મહિમા માટે તો આટલું જ ઉદાહરણ પૂરતું છે—જેનાં ચરણરજ માટે ત્યાગીજનો પણ તરસે છે, છતાં ભગવાન પોતે એ ઇચ્છતા નથી. બ્રહ્માજીએ પૂજન માટે પોતાના પગનાં નખમાંથી ઉત્પન્ન કરેલું પાણી આખી પૃથ્વીને પવિત્ર કરે છે; તો ભગવાનના ચરણકમળ ઈચ્છનાર કોણ મુકુંદથી પવિત્ર ન થાય? ત્યાં, ભક્તિ અને જ્ઞાન ધરાવનારા લોકો, તત્કાળ શરીર અને સંબંધોની આસક્તિ ત્યજી, હંસ સમાન મહાન ઋષિઓના પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે, જ્યાં અહિંસા, શાંતિ અને સ્વધર્મ વિરાજે છે. હે આર્યજનો, તમે મને જે પૂછ્યું છે, તે હું મારી સમજ પ્રમાણે સમજાવું છું. જેમ પંખીઓ પોતાના બળ પ્રમાણે આકાશમાં ઉડે છે, તેમ જ વિદ્વાનો પણ પોતાના જ્ઞાન મુજબ વિષ્ણુપદ પ્રાપ્ત કરે છે. એક વખત, રાજા પરિક્ષિત શિકાર માટે વનમાં ફરતા હતા. ધનુષ્ય તાણીને હરણનો પીછો કરતા કરતા તેઓ થાકી ગયા અને તેમને ભારે ભૂખ તથા તરસ લાગી. પાણીની શોધમાં તેઓ એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા અને ત્યાં એક ઋષિને શાંતિથી બેઠેલા, આંખો બંધ કરીને ધ્યાનમાં લીન જોયા. ઋષિએ ઇન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિને સંયમમાં રાખી, ત્રણ લોકોથી પરે, અવિચલ બ્રહ્મરૂપ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી હતી. તેઓ જટાવાળું વસ્ત્ર અને મૃગચર્મ ધારણ કરતા હતા. રાજા ગળા સુકાઈ ગયેલા, પાણી માગવા લાગ્યા. રાજાને ત્યાં ઘાસ, માટી, પાણી કે મીઠા વચનો પણ મળ્યા નહીં; તેમને લાગ્યું કે ઋષિએ અવગણના કરી છે, તેથી તેઓ ક્રોધિત થયા. જીવનમાં ક્યારેય આવી તીવ્ર ભૂખ-તરસ તેમને લાગી નહોતી; અને બ્રાહ્મણ પ્રત્યે ઈર્ષ્યા તથા ક્રોધ ઊભા થયા. ક્રોધાવશ, રાજાએ મૃત સાપને ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધો અને આશ્રમ છોડીને પોતાના શહેર તરફ પાછા ફર્યા. રાજાએ મનમાં વિચાર્યું: શું આ ઋષિ ખરેખર ધ્યાનમાં લીન છે કે માત્ર દેખાડો કરે છે? ક્ષત્રિય વર્ગના લોકોનું શું કહેવાય? એ સમયે, ઋષિનો તેજસ્વી પુત્ર અન્ય બાળકો સાથે રમતો હતો; જ્યારે તેને ખબર પડી કે રાજાએ તેના પિતાના અપમાન કર્યું છે, ત્યારે તેણે તરત જ કહ્યું: “અરે, શાસકોનું કેટલું અન્યાય! સેવકોના ગુનાહિત વર્તનથી સ્વામીનું અપમાન થાય છે, જેમ દરવાજાની રક્ષા કરતા કે કૂતરા પોતાના માલિક સામે ઉગ્ર થાય.” “જ્યારે ક્ષત્રિય જન્મથી છે, પણ બ્રાહ્મણોએ તેમને ઘરની રક્ષા માટે નિયુક્ત કર્યા છે, તો એવો દ્વારપાલ ઘરના અધિકારનો હકદાર કેમ બની શકે?” “હવે કૃષ્ણ ભગવાન, માર્ગભ્રષ્ટોને માર્ગદર્શક, વિદાય થઈ ગયા છે—હું એ ધર્મના પુલ તોડનારા રાજાને દંડ આપું છું; જુઓ મારી શક્તિ!” આ રીતે બોલીને, આંખે ક્રોધથી લાલ થઈ, યુવાન ઋષિએ કૌશિકી નદીમાં સ્વશુદ્ધિ કરી, પોતાના મિત્રોની હાજરીમાં શાપરૂપ વચન ઉચ્ચાર્યા: “હવે, મારી today શાપથી, તક્ષક નામનો સાપ সপ্তમ દિવસે આ રાજાને દંશન કરશે.” પછી, બાળક આશ્રમ તરફ દોડ્યો અને પિતા પાસે પહોંચીને, તેમના ગળા પર સાપની મૃતદેહ જોઈ, દુઃખથી ચીસો પાડી. આંગિરસ વંશીય બ્રાહ્મણે પુત્રનો રડવાનો અવાજ સાંભળી, ધીમે ધીમે આંખો ખોલી, ખભા પર મૃત સાપ જોયો. તેણે સાપને દૂર ફેંકી પુત્રને પૂછ્યું: “બાળક, કેમ રડે છે? કોણે તને દુઃખ આપ્યું?” પુત્રએ સમગ્ર ઘટના કહી સંભળાવી. જ્યારે તેમને ખબર પડી કે રાજાને અયોગ્ય રીતે શાપ મળ્યો છે, બ્રાહ્મણ ખુશ થયા નહીં; તેમણે કહ્યું: “અરે, આજે તું ઘણું મોટું દુઃખ સર્જી દીધું છે. ગુનો નાનો છે, પણ દંડ બહુ મોટો છે.” “હે અપરિપક્વ બુદ્ધિવાળા, તારે રાજાને દોષી માનવો નહીં જોઈએ; તેની અજેય શક્તિથી જ પ્રજાને સર્વત્ર સુખ-શાંતિ મળે છે. જયારે રાજા, જે નરદેવ છે અને રથના ચક્રધારી છે, અવગણના પામે છે, ત્યારે જગતમાં ચોરો ફાટી પડે છે અને રક્ષા વગરની પ્રજા ક્ષણમાં નાશ પામે છે, જેમ કે ગાડરાં બગર વિના.” “આજે, રક્ષણ વગરના લોકોની સંપત્તિ લૂંટાઈ રહી છે, લોકો એકબીજાને મારી રહ્યા છે, શાપ આપી રહ્યા છે, ગાય, સ્ત્રીઓ અને ધન સંપત્તિ છીનવી રહ્યા છે. ધર્મ નાશ પામે છે, વર્ણ અને આશ્રમની પરંપરા, જે ત્રણેય વેદોમાં સ્થાપિત છે, પણ ક્ષીણ થાય છે; પછી ધન અને ભોગમાં લિપ્ત લોકો જાતિના ભેદ ભુલાવી, કુતરા અને વાંદરા સમાન વર્તે છે.” “રાજા, ધર્મના રક્ષક, મહાન ચક્રવર્તી, બૃહચ્છ્રવ નામે, રાજર્ષિ અને સત્ય ભક્ત છે, જેમણે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા છે. નિર્દોષ રાજા સામે અપરિપક્વ બાળકે પાપ કર્યું છે; ભગવાન, સર્વના આત્મા, આ અપવાદ ક્ષમા કરે.” “ભગવાનના ભક્તો—even insulted, deceived, cursed, abused, or killed—પછી પણ કોઈ પ્રતિશોધ લેતા નથી, ભલે તેઓ પાસે શક્તિ હોય.” આ રીતે, પરમ પવિત્ર પરિક્ષિતની કથા અને તેમાં રહેલા ભગવાનના ગુણકર્મોની મહિમા, ઋષિ અને ભક્તોના હૃદયમાં સદાય પ્રેરણા આપે છે.