શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અરે, મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, પત્ની, નાના બાળકો—મારા વિના હવે તેઓ કેમ જીવશે? દુઃખે પીડાતા, સહાય વિના, દુર્બળ અને અસહાય બની ગયા છે. આવા ઘરના મોહમાં બંધાયેલું મન, સતત વિચારોમાં ગુંજતું, અસંતોષ અને મોહથી ભરેલું રહે છે. જ્યારે એવો મનુષ્ય મૃત્યુ પામે છે, ત્યારે તે ઘોર અંધકારમાં પ્રવેશ કરે છે. સૂતજી કહે છે: જે પંડિત, અશ્વત્થામાના અસ્રથી માતાના ગર્ભમાં હોવા છતાં ન મર્યા, તેમને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની અદભુત કૃપાએ રક્ષિત કર્યા. પછી, જ્યારે બ્રાહ્મણના ક્રોધથી જન્મેલા તક્ષકના પ્રહારે તેમનું જીવન સંકટમાં આવ્યું, ત્યારે પણ તેમના મનમાં મૃત્યુના દુઃખથી કોઈ ભ્રાંતિ ન આવી, કેમ કે તેમનું મન ભગવાનને અર્પિત હતું. વિદ્યાના ગુરુ વ્યાસના શિષ્ય પરિક્ષિતે સર્વ બંધનો ત્યજી, અજેય અવસ્થાનું જ્ઞાન પામી, ગંગાના તટે શરીર ત્યાગ્યું. જે લોકો ભગવાનના મહિમાના અમૃતરૂપ કથામાં આનંદ માણે છે, તેઓ મૃત્યુ સમયે પણ ભ્રમિત થતા નથી, કેમ કે તેઓ હંમેશા ભગવાનના કમળ જેવા ચરણોને સ્મરે છે. જ્યાં સુધી અભિમન્યુપુત્ર મહાન ભક્ત પરિક્ષિતે પૃથ્વી પર રાજ કર્યું, ત્યાં સુધી કલી, સર્વત્ર હાજર હોવા છતાં, ક્યારેય પ્રભુત્વ મેળવી શક્યો નહીં. અને જેમ ભગવાન પૃથ્વી પરથી વિદાય પામ્યા, એ જ ક્ષણે અને એ જ દિવસે અધર્મનું મૂળ કલી તુરંત આવી પહોંચ્યો. પરિક્ષિત મહારાજ કલીનો દ્વેષ નથી કરતા, જેમ મધમાખી ફૂલમાંથી રસ લે છે, તેમ તેઓ દરેકમાંથી શ્રેષ્ઠ લે છે; તેથી તેમને શુભ પરિણામો ઝડપથી મળે છે, બીજાને નહીં. કલી, જે દુર્બળ સામે ધૃષ્ટ થાય છે પણ શક્તિશાળી સામે ડરે છે, એવા જ્ઞાની અને નિર્ભય લોકોનું તે શું કરી શકે? જે અજાગૃત છે, તેમા કલી માનવીમાં વરુફ—as a wolf—વગેરે ફર્યા કરે છે. હવે હું તમને પરિક્ષિત મહારાજની પવિત્ર કથા વર્ણવી, જેમાં વાસુદેવની લીલાઓ ભરપૂર છે, જેમ તમે માંગ્યું હતું. ભગવાનના ગુણ અને કૃત્યો આધારિત જે પણ કથાઓ છે, તેમને જીવનની ઈચ્છા ધરાવનારા સર્વેને શ્રવણ કરવી જોઈએ. ઋષિઓએ કહ્યું: હે સૌમ્ય સૂતજી, તમે અમર યશ સાથે દીર્ઘાયુ રહો, કેમ કે તમે મરણશીલ મનુષ્યોને કૃષ્ણની લીલાનું અમૃત પાન કરાવો છો. આ સંશયમય જગતમાં, જ્યાં મનુષ્યનું મન મલિન છે, તમે અમને ગોવિંદના પદપદ્મનું મધુ પાન કરાવો છો. ભગવાનના ભક્તોની થોડી ક્ષણની સાનિધ્ય પણ અમે સ્વર્ગ કે મોક્ષ માટે આપવી નહીં—તો પછી અન્ય લોકિક લાભની તો વાત જ શું! જે પરમ આશ્રય છે, એવા ભગવાનની કથા સાંભળવાથી કોણ તૃપ્ત થઈ શકે? બ્રહ્માથી ઉત્પન્ન યોગેશ્વરો પણ, ગુણાતીત ભગવાનના ગુણોની પાર નથી પહોંચ્યા. હું વિનંતી કરું છું, હે શ્રેષ્ઠ ભક્ત, તમે અમને હરિના પાવન અને પુણ્યકર્તા કથાનો વર્ણન કરો, કેમ કે અમે સાંભળવા ઉત્સુક છીએ. પરિક્ષિત મહાન ભક્ત હતા, જેમનું અવિચલ બુદ્ધિ મોક્ષમાં સ્થિર હતી; તેમણે વ્યાસપુત્રના જ્ઞાનથી ગરુડધ્વજ ભગવાનના ચરણ કમળ પ્રાપ્ત કર્યા. અત્યારે તમે અમને એ સર્વોત્તમ, આશ્ચર્યજનક, યોગમય કથા કહો, જેમાં ભગવાનના અનંત કૃત્યો વર્ણવાયેલા છે અને જે પરિક્ષિત તથા ભક્તોને આનંદ આપે છે. સૂતજી કહે છે: આજ રોજ, અમે નીચ કુળમાં જન્મેલા હોવા છતાં, વડીલોના અનુસરણથી ધન્ય થઈ ગયા છીએ. મહાન આત્માઓના વચનોના સંગથી કુટુંબની અશુદ્ધિ અને માનસિક દુઃખ ઝડપથી દૂર થાય છે. તો પછી, જે ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે, જે મહાન આત્માઓના પણ પરમ આશ્રય છે, તેને કેટલું વધુ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય! અનંત શક્તિ ધરાવનારા પરમેશ્વરને 'અપાર' કહેવામાં આવે છે, કેમ કે તેમા સર્વોત્તમ ગુણો છે. અસલમાં, જે વર્ણન થયું છે, તે જ ભગવાનના અસમાન્ય અને અપ્રતિમ ગુણ દર્શાવવા પૂરતું છે, જેમના ચરણરજને સર્વ ત્યાગી પણ મેળવવા ઈચ્છે છે, જ્યારે ભગવાન પોતે તેને ઇચ્છતા નથી. બ્રહ્માએ ભગવાનના પદનખમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું જળ પૂજન માટે અર્પણ કર્યું, તે જળ સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે; તો પછી, ભગવાન મુકુન્દના ચરણો ઇચ્છનારા કોણ શુદ્ધ ન થાય? ત્યાં, ભક્તિમાં સ્થિર, જ્ઞાનીજન, શરીર અને સંબંધોના મોહને ત્યજી, હંસ જેવા મહાત્માઓની પરમ અવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે, જ્યાં અહિંસા, શાંતિ અને સ્વધર્મનું પાલન થાય છે. હે આર્યજન, તમે જે પ્રશ્ન કર્યા છે, તેનું મેં મારા જ્ઞાન અનુસાર વર્ણન કર્યું. જેમ પંખીઓ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આકાશમાં ઊડે છે, તેમ જ જ્ઞાનીજનો પણ પોતાના બોધ પ્રમાણે વિષ્ણુપદ પ્રાપ્ત કરે છે. એક વખત, રાજા પરિક્ષિત શિકાર માટે વનમાં ભટકી રહ્યા હતા. ધનુષ ઉપાડીને હરણના પીછેહઠમાં, તેઓ થાકી ગયા, ખૂબ ભૂખ્યા અને તરસ્યા. તેઓ પાણીની શોધમાં એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા અને ત્યાં એક ઋષિને શાંતિથી બેઠેલા, આંખો બંધ કરી ધ્યાનમાં લીન જોયા. ઋષિએ ઈન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિને સંયમમાં રાખી, ત્રણ લોકથી પર, બ્રહ્મમાં સ્થિર અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી હતી. જટાવાળું વસ્ત્ર અને મૃગચર્મ ધારણ કરનાર, ગળે તરસથી પીડાતા રાજાએ તેમને પાણી માટે વિનંતી કરી. ત્યાં તેમને ઘાસ, માટી અને અન્ય અર્પણ, કે તો પાણી કે મધુર વચન પણ મળ્યાં નહિ. એમ લાગ્યું કે ઋષિએ તેમને અવગણ્યા છે, તેથી રાજાને ગુસ્સો આવ્યો. ક્યારેય તેમને આવી ભૂખ અને તરસથી પીડા નહોતી થઈ; બ્રાહ્મણ પ્રત્યે ઈર્ષા અને ક્રોધ ઉપજ્યો. ગુસ્સામાં તેમણે એક મરેલો સાપ ઋષિના ખભા પર મૂકી દીધો અને આશ્રમ છોડીને પોતાના શહેર તરફ ચાલ્યા ગયા. મનમાં વિચાર આવ્યો: શું આ ઋષિ, જેણે ઈન્દ્રિયો સંયમમાં રાખી, આંખો બંધ કરી છે, સાચે જ ધ્યાનમાં લીન છે કે માત્ર દેખાવ છે? ક્ષત્રિય વર્ગના લોકોમાં શું આવી બાબતો શક્ય છે? એ સમયે ઋષિનો પુત્ર, તેજસ્વી બાળક, અન્ય બાળકો સાથે રમતો હતો; જ્યારે તેણે સાંભળ્યું કે રાજાએ તેના પિતાને અપમાનિત કર્યા છે, ત્યારે એ સ્થળે જ એ બોલી ઉઠ્યો: અરે, શાસકોનું આ કેટલું અણ્યાય છે! જેમ ભોજનનો લોભ રાખનાર યજ્ઞનો ભાગ ખાય છે, તેમ સેવકો દ્વારા ગુરુને અપમાન કરવું એ દ્વારપાળ અથવા કૂતરાઓએ પોતાના સ્વામી સામે દુશ્મનાવટ કરવી જેવું છે. ક્ષત્રિય જન્મથી છે, પણ બ્રાહ્મણોએ તેને ઘરનો રક્ષક નિયુક્ત કર્યો છે; તો એવો દ્વારપાળ ઘરનાં ભોજનમાં કઈ રીતે ભાગીદાર બની શકે? કૃષ્ણ ભગવાન, જે પથભ્રષ્ટોને માર્ગ બતાવતા હતા, હવે વિદાય પામ્યા છે—હવે હું, જેમણે ધર્મના પુલને તોડ્યો છે, તેમને દંડ આપું છું; જુઓ મારા શક્તિનો પ્રભાવ. આવું કહી, ગુસ્સાથી આંખે લાલ થઈ, યુવાન મુનિએ પોતાના મિત્રો સાથે, કૌશિકી નદીમાં શૌચ કરીને, શબ્દોના વજ્ર પ્રહાર કર્યા: "હવે, મારા ઉદ્દીપનથી, તક્ષક નામનો સાપ આ વંશના વિનાશક પરિક્ષિતને સાતમા દિવસે દંશન કરશે." પછી, એ બાળક આશ્રમ તરફ દોડ્યું અને પોતાના પિતાને ગળે સાપ લપેટાયેલો જોઈ, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, જોરે રડવા લાગ્યું.