શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

માણવ જીવનમાં ધન પ્રાપ્ત થાય—ક્યારેક સંયોગથી, ક્યારેક પરિશ્રમપૂર્વક અને ઇમાનદારીથી, પણ એ ધન ક્યારેય અન્યાયથી મેળવવું નહીં જોઈએ. એ ધનથી પોતાના આધારિત લોકોનું પાલન કરવું અને યજ્ઞાદિ પુણ્યકર્મો નિષ્ઠાપૂર્વક કરવા જોઈએ—હમેશાં યોગ્ય માર્ગે. પરંતુ ઘરગૃહસ્થ જીવનમાં રહીને પણ કોઈકને કુટુંબ પ્રત્યે અતિઆસક્ત થવું નહીં જોઈએ, કે સ્વધર્મમાં અશ્રદ્ધાળુ થવું નહીં. બુદ્ધિમાન વ્યક્તિ તો નાશવાન વસ્તુઓને—even જો તે સામે દેખાતી નથી—પહેલેથી જ વિલય પામેલી સમજે છે. પુત્ર, પત્ની અને સ્નેહીજનોનો મેળાપ યાત્રિકોનું મળવું છે—જેમ યાત્રિકો એકઠા થાય અને પછી વિખૂટા પડે, તેમ આ સંબંધો પણ અંતે સ્વપ્ન જેવું વિલય પામે છે. જે મુક્ત છે, તે આ રીતે વિચાર કરીને ઘરગૃહસ્થ જીવનમાં પણ મહેમાનની જેમ રહે છે—કોઈ આસક્તિ કે અહંકાર વિના, બંધનોથી મુક્ત. જે વ્યક્તિ ભક્તિપૂર્વક, મારા માટે જ, ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરે છે, તે ઘરે રહે, વનમાં જાય, અથવા સંતાન થતા સંસાર ત્યાગી ભિક્ષુ બની જાય—બધું શક્ય છે. પણ જેનું મન ઘર પ્રત્યે આસક્ત છે, સંતાન અને સંપત્તિની ઇચ્છાથી પીડાય છે, સ્ત્રીમાં મોહગ્રસ્ત છે, ‘મારું’ અને ‘હું’માં બંધાયેલો છે—તે દયનીય છે. એવો માણસ હંમેશાં વિચારે છે: “અરે! મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, પત્ની, નાના પુત્ર-પુત્રી—મારા વિના તો એ બધા કાંઈક કરી શકશે નહીં, દુઃખી થશે; એ કેવી રીતે જીવશે?” આવું ઘર પ્રત્યેનું મોહ મનને બાંધે છે, અને એ માણસ મૃત્યુ સમયે પણ અસંતોષ અને વિચારોમાં જ ડૂબેલો રહે છે—અને અંતે ઘોર અંધકારમાં જઈ પડે છે. આમ, સુતજી કહે છે: એ પુરુષ, જે અશ્વત્થામાના અસ્ત્રથી પણ માતાના ગર્ભમાં જીવતો રહ્યો અને ભગવાન કૃષ્ણની કૃપાથી બચી ગયો, એ પારીક્ષિત. જ્યારે તક્ષક નામના સાપ દ્વારા પણ તેની જીવનલિલા સંકટમાં આવી, ત્યારે પણ એ દુઃખથી વિમૂઢ ન થયો, કારણ કે તેનું મન તો ભગવાનને સમર્પિત હતું. એણે બધા બંધનો ત્યજી, અજેય અવસ્થાનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને, વ્યાસમુનિના શિષ્ય તરીકે ગંગાજળમાં શરીર ત્યજ્યું. જેમને ભગવાનની કથામાં આનંદ આવે છે, તેમને મૃત્યુ સમયે પણ કોઈ ભ્રાંતિ રહેતી નથી—કારણ કે તેઓ ભગવાનના કમળચરણોને સ્મરે છે. જ્યાં સુધી મહાન ભક્ત પારીક્ષિત, અભિમન્યુપુત્ર, ધરતી પર રાજ કરે છે, ત્યાં સુધી કલીયુગ—even જો સર્વત્ર હાજર હોય—ક્યારેય પ્રભુત્વ પામતો નથી. ભગવાન જ્યારે પૃથ્વી પરથી વિદાય લીધા, એ જ ક્ષણે કલીયુગ, જે અધર્મનું મૂળ છે, પ્રવેશી ગયો. પારીક્ષિત રાજા કલીયુગથી દ્વેષ કરતા નથી—જેમ મધમાખી ફૂલોમાંથી માત્ર રસ લે છે, તેમ તેઓ દરેકમાંથી શુભ ફળ મેળવે છે, જે બીજાને મળતું નથી. કલીયુગ તો નબળા સામે ધીંગાણું કરે છે, પણ બુદ્ધિશાળી અને નિર્ભય લોકો સામે કશું કરી શકતો નથી; એ અવિચારી લોકોમાં વાંદરો જેવી રીતે ફરતો રહે છે. હું, સુતજી, તમને પારીક્ષિત મહારાજની પાવન વાર્તા કહી, જેમાં વાસુદેવના પ્રસંગો ભરપૂર છે. ભગવાનની મહિમા અને કૃત્યોથી ભરેલી જે કથાઓ છે, તેને જે સાચા જીવનની ઇચ્છા ધરાવે છે, એ સર્વેને શ્રવણ કરવી જોઈએ. મુનિઓ કહે છે: સુતજી, તમે અમને કૃષ્ણલિલા અમૃત પીવડાવી, અમર યશ પ્રાપ્ત કરો. આ અનિશ્ચિત દુનિયામાં, જ્યાં મનુષ્યનું મન મલિન છે, તમે અમને ગોવિંદના પાદપદ્મના મધરૂપ અમૃતથી પવિત્ર કરો છો. ભગવાનના ભક્તો સાથે એક ક્ષણની સંગતિ માટે પણ અમે સ્વર્ગ કે મોક્ષ પણ આપવી પસંદ ન કરીએ—પછી તો અન્ય કોઈ માનવલક્ષી ફળની તો વાત જ શું? સ્વયં બ્રહ્માથી જન્મેલા મહા યોગીઓ પણ, ગુણાતીત, અનંત ગુણવાળા ભગવાનની કથાઓ સાંભળવામાં ક્યારેય તૃપ્ત થતા નથી. તેથી, હે વિદ્વાન સુતજી, કૃપા કરીને અમને હરિના પાવન અને પુણ્યકર્મોની વાર્તા કહો—અમને શ્રવણ કરવા આતુર છે. એ મહાન ભક્ત પારીક્ષિત, જેનું મન મુક્તિમાં સ્થિર હતું, એ વ્યાસપુત્રના જ્ઞાનથી, ગરુડધ્વજ ભગવાનના ચરણોમાં સ્થાન પામ્યો. તેથી, કૃપા કરીને અમને એ અદ્ભુત, યોગયુક્ત, દિવ્ય કથા સંભળાવો, જેમાં ભગવાનના અનંત લીલા વર્ણવાય છે, જે પારીક્ષિત અને ભક્તોને આનંદ આપે છે. સુતજી કહે છે: આજે તો અમે—even નીચી જાતિમાં જન્મેલા—પવિત્ર થઈ ગયા, કારણ કે વડીલોના પગલાંએ ચાલ્યા. મહાન આત્માઓના વચનોમાં સંગતિ કરવાથી જાતિના દોષ અને મનના દુઃખ તરત દૂર થાય છે. તો પછી, જે પરમાત્મા—મહાન આત્માઓના આશ્રય—તેની સ્તુતિ કરનારને તો કેટલું કલ્યાણ થાય! ભગવાન અનંત છે, કારણ કે તેમના ગુણો અનંત છે. જેનું મહિમા વર્ણવાયું છે, એ જ દર્શાવે છે કે ભગવાનની સમકક્ષ અને શ્રેષ્ઠ કોઈ નથી—even જેમના ચરણરજને બધા ત્યાગી લોકો તરસે છે, પણ ભગવાન પોતે તો એનું ઇચ્છક નથી. બ્રહ્માજીએ પૂજન માટે જે જળ ભગવાનના પગનાં નખમાંથી ઉત્પન્ન કર્યું, એ જળ સમગ્ર જગતને પવિત્ર કરે છે—તો પછી ભગવાન મુકુન્દના ચરણની ઈચ્છા રાખનાર કોણ પવિત્ર નહિ થાય? ત્યાં, ભક્તિમાં સ્થિત મહાન આત્માઓ, શરીર અને સંબંધોની આસક્તિ ત્યજી, હંસ સમાન મુનિ અવસ્થામાં—અહિંસા, શાંતિ અને સ્વધર્મમાં—ઉચ્ચ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે. હે આર્યમાનો, તમે મને જે રીતે પૂછ્યું છે, એ પ્રમાણે હું મારા જ્ઞાન અનુસાર સમજાવું છું. જેમ પક્ષીઓ આકાશમાં પોતાના સામર્થ્ય પ્રમાણે ઉડે છે, તેમ જ વિદ્વાન લોકો પણ પોતપોતાના સમજ પ્રમાણે વિષ્ણુપદને પામે છે. એક વખત, પારીક્ષિત રાજા શિકાર માટે વનમાં ભટક્યા, ધનુષ ખભા પર રાખીને હરણની શોધમાં, ખૂબ થાકી ગયા અને તેમને ભારે ભૂખ અને તરસ લાગી. તેઓ પાણીની શોધમાં એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં એક ઋષિ શાંતપણે, આંખો બંધ કરીને બેઠેલા હતા. એ ઋષિએ ઈન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિ—all સંયમમાં રાખી, ત્રણ લોકોથી પર, અચલ બ્રહ્મમાં સ્થિત થઈ ગયા હતા. જટાવાળું વસ્ત્ર અને મૃગચર્મ ધારણ કરનાર એ ઋષિ પાસે રાજાએ, પોતાનો કંટાળેલો ગળો લઈને, પાણી માગ્યું. પાણી, ઘાસ, જમીન કે મીઠા શબ્દ—all કંઈ ન મળતાં, રાજાને લાગ્યું કે મને અવગણના મળી છે, અને મનમાં ક્રોધ ઉઠ્યો. જીવનમાં ક્યારેય આવી ભૂખ અને તરસ અનુભવાઈ નહોતી, અને બ્રાહ્મણ પ્રત્યે ઈર્ષા અને ક્રોધ જાગ્યો. ક્રોધમાં આવી, રાજાએ એક મૃત સાપ લઈ ઋષિના ખભા પર મૂક્યો અને આશ્રમ છોડી શહેર પાછા ફર્યા. પછી એમ વિચારે છે: “આ બધું સાચું ધ્યાન છે કે માત્ર દેખાડો? ક્ષત્રિય વર્ગમાં આવું શું બનતું હોય?” એ સમયે, ઋષિનો દીકરો, અત્યંત તેજસ્વી, અન્ય બાળકો સાથે રમતો હતો; તેને ખબર પડી કે રાજાએ તેના પિતાને આ રીતે treated કર્યા, તો એ ત્યાજ્ય સ્થળે જ બોલવા લાગ્યો...