શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભક્તિપૂર્વક સંનાતન ધર્મની આ પવિત્ર કથા પ્રમાણે, જીવનમાં દરેક varnashram-dharma પ્રમાણે, માણસે પોતાની સ્થિતિ પ્રમાણે જીવનયાપન કરવો જોઈએ. બ્રાહ્મણ, જો કષ્ટમાં હોય, તો વેપાર કે વસ્તુ વેચીને પોતાનું જીવન ચલાવી શકે છે, અથવા અતિ કષ્ટમાં તલવારથી પણ, પણ કદી કૂતરા જેવી today livelihood (ભિક્ષા, અપમાનજનક) ન અપનાવવી. ક્ષત્રિય, કપરા સમયમાં, વૈશ્યના કાર્ય કે શિકારથી જીવનયાપન કરી શકે છે, અથવા બ્રાહ્મણની જેમ પણ વર્તી શકે છે, પણ કદી today livelihood ન અપનાવવી. વૈશ્ય, કપરા સમયમાં, શૂદ્રનું કામ કરી શકે છે, અને શૂદ્ર નાનકડા કામ-કાજ કરી શકે છે; પણ જ્યારે કષ્ટ દૂર થાય, ત્યારે દોષભર્યા વ્યવસાયથી દૂર રહેવું. દરેકે રોજ, વેદાધ્યયન, પિતૃ-દેવતાઓને અર્પણ, દાન, અને જે અન્ન મળે તે દ્વારા, દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને જીવોની પૂજા કરવી, કારણ કે એ બધા મારા સ્વરૂપ છે. મળેલી સંપત્તિ, જે સદ્‍માર્ગે કમાયેલી હોય, અથવા અચાનક મળે, તેના દ્વારા પોતાના આધારિત લોકોનું પાલન અને યજ્ઞ-કર્મ કરવું, હંમેશા ન્યાયથી. પરિવારથી અતિ લાગણી ન રાખવી, અને ગૃહસ્થ હોવા છતાં કદી અલક્ષ્ય ન રહેવું; જ્ઞાની તો નાશવાન વસ્તુઓને, જો કે દેખાય નહીં, પણ જાણે કે તે પહેલેથી જ ગુમ થયાં છે, એમ જુએ છે. પુત્ર, પત્ની અને સગા-સંબંધીઓનું મળવું, યાત્રિકોની મુલાકાત જેવું છે; તેઓ શરીરથી વિભાજિત થાય છે, જેમ સ્વપ્ન ઊંઘ પછી દૂર થાય છે. આવું વિચારતા, મુક્ત વ્યક્તિ ઘરગથ્થુની અંદર પણ મહેમાન જેવો રહે છે, બંધાયેલા નથી, માલિકી અને અહંકારથી મુક્ત છે. ભક્તિથી, મારી خاطر prescribed duties કરતાં, માણસ ગૃહમાં રહી શકે છે, કે વનમાં જઈ શકે છે, અથવા સંતાન હોય તો, ત્યાગ કરીને ભિક્ષુ બની શકે છે. પરંતુ જે વ્યક્તિનું મન ઘરથી અતિ જોડાયેલું હોય, સંતાન અને સંપત્તિની ઇચ્છાથી પીડાય છે, સ્ત્રીઓમાં મોહિત છે, દયનીય વિચાર ધરાવે છે, 'મારું' અને 'હું'માં બંધાયેલ છે, તે પાશમાં ફસાઈ જાય છે. 'હાય, મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, પત્ની, નાના પુત્ર-પુત્રી — મારા વગર, બેચારાં, દુખી — કેવી રીતે જીવશે?' આવું વિચારીને, તેનો હૃદય ઘરના મોહમાં પકડાઈ જાય છે, મન ભ્રમિત, અશાંત, સતત પરિવાર વિશે વિચારે છે; અને જ્યારે મૃત્યુ આવે, તે ઘન અંધકારમાં પ્રવેશ કરે છે. આ પછી, સૂતજી કહે છે: જે, અશ્વત્થામાના શસ્ત્રથી દહાઈ ગયો હતો, છતાં માતાના ગર્ભમાં મૃત્યુ પામ્યો નહીં, તે અદભુત કૃષ્ણ ભગવાનની કૃપાથી બચી ગયો. જેને, બ્રાહ્મણના ક્રોધથી જન્મેલા તક્ષકના વિષથી જીવને જોખમ આવ્યું, તે મૃત્યુના દુખથી ભ્રમિત થયો નહીં, કેમ કે તેનું મન ભગવાનને અર્પણ હતું. બધા મોહ ત્યજી, અજેય અવસ્થાને સમજતાં, વ્યાસના શિષ્યે ગંગામાં શરીર ત્યજી દીધું. જે લોકો ભગવાનની કથાના અમૃતમાં આનંદ પામે છે, તેઓને મૃત્યુ સમયે પણ ભ્રમ નથી, કેમ કે તેઓ ભગવાનના કમળ જેવા ચરણોનું સ્મરણ કરે છે. જ્યારે અભિમન્યુપુત્ર પરિક્ષિત મહાન ભક્ત તરીકે પૃથ્વી પર રાજ કરતો હતો, ત્યારે કળી, સર્વત્ર હાજર હોવા છતાં, પ્રભુત્વ જમાવી શકતો નહોતો. એ જ દિવસે, એ જ ક્ષણે, જ્યારે ભગવાન પૃથ્વી પરથી વિદાય થયા, ત્યારે કળી, અનૈતિકતાનો સ્ત્રોત, પૃથ્વી પર આવી ગયો. રાજા પરિક્ષિત કળીથી દ્વેષ ન રાખે, જેમ મધમાખી ફૂલમાંથી રસ લે છે; તેમના માટે શુભ પરિણામ ઝડપથી આવે છે, બીજાઓ માટે નહિ. કળી, કમજોરીઓ સામે ધૃષ્ટ, પણ શક્તિશાળી સામે ડરપોક છે; જ્ઞાની અને નિર્ભય સામે તે શું કરી શકે? અલક્ષ્ય લોકોમાં, કળી માનવોમાં વરુડ જેવો ચાલે છે. હવે, સૂતજી કહે છે: મેં તમને પરિક્ષિતની પવિત્ર કથા કહી છે, જે વાસુદેવની કથાઓથી ભરપૂર છે, જેમ તમે પૂછ્યું હતું. ભગવાનના ગુણ અને કૃત્યો આધારિત જે કથાઓ છે, તે જે સાચા જીવનની ઇચ્છા રાખે છે, તેણે સાંભળવી જોઈએ. ઋષિઓ કહે છે: હે સૂતજી, તમે જીવો અને શાશ્વત પવિત્ર યશ પામો, કેમ કે તમે માનવોને કૃષ્ણના કૃત્યોનું અમૃત પીવડાવો છો. આ અનિશ્ચિત જગતમાં, જ્યાં લોકોના મન ભ્રમિત છે, તમે અમને ગોવિંદના ચરણોનું મધ-મદિરા પીવડાવો છો. અમે ભગવાનના ભક્તોની એક ક્ષણની સંગત પણ સ્વર્ગ કે મુક્તિ માટે આપવી નથી ઈચ્છતા—ફરી, અન્ય ફળ તો શું? ભગવાનની કથા સાંભળવામાં ક્યારેય તૃપ્તિ નથી આવતી; બ્રહ્માથી જન્મેલા યોગીઓ પણ, ગુણાતીત ભગવાનના ગુણોની અંતિમ મર્યાદા સુધી પહોંચી નથી. તેથી, હે વિદ્વાન, હે ભગવાનના ભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ, અમને હરિની પવિત્ર અને ઉત્તમ કથાઓ કહો, કેમ કે અમે સાંભળવા માટે ઉત્સુક છીએ. પરિક્ષિત, મહાન ભક્ત, જેનું મન મુક્તિમાં સ્થિર હતું, તેણે વ્યાસપુત્રના જ્ઞાન દ્વારા, ગરૂડધ્વજ ભગવાનના ચરણોમાં સ્થાન મેળવ્યું. તેથી, અમને એ ઉત્તમ, અદભુત, યોગ-મય કથા કહો, જેનું અર્થ સ્પષ્ટ છે, જે ભગવાનના અનંત કૃત્યોથી ભરપૂર છે, અને જેને પરિક્ષિત તથા ભક્તોને આનંદ આપ્યો હતો. સૂતજી કહે છે: આજે, અમે, નીચ જાતિમાં જન્મેલા હોવા છતાં, વૃદ્ધોના અનુસરણથી ધન્ય થઈ ગયા છીએ. મહાન આત્માઓના શબ્દોની સંગત, જલદી જ કુટુંબની અશુદ્ધિ અને મનની પીડા દૂર કરે છે. તો, જે વ્યક્તિ પરમાત્માની સ્તુતિ કરે છે, જે મહાન આત્માઓનો આશ્રય છે, તે કેટલું વધુ ધન્ય છે! અનંત ભગવાન, જેની શક્તિ અપરિમિત છે, તે સર્વોત્તમ ગુણો હોવાથી 'અનંત' કહેવાય છે. જે કહ્યું છે, તે જ પૂરતું છે ભગવાનના અતુલ્ય અને અપ્રતિમ ગુણો બતાવવા માટે—જેના પગની ધૂળી માટે, બધું ત્યજી દેનાર પણ તરસે છે, છતાં ભગવાન એવાં પૂજનની ઇચ્છા નથી રાખતા. વધુમાં, ભગવાનના પગના નખમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી બ્રહ્માની પૂજન-જળ જગતને શુદ્ધ કરે છે; તો, ભગવાનના ચરણોની ઇચ્છા રાખનાર, મુકુંદથી શુદ્ધ કેમ ન થાય? ત્યાં, ભક્તો અને જ્ઞાની, અચાનક જ શરીર અને સંબંધોની મોહ ત્યજી, હંસ જેવા ઋષિ-મુનિઓની શ્રેષ્ઠ અવસ્થામાં, અહિંસા, શાંતિ અને સ્વધર્મના પથ પર, ઉત્તમ અવસ્થાને પામે છે. હે આર્યમાનો, તમે મને પ્રશ્ન કર્યા છે, તેથી હું જેટલું સમજું છું, તેટલું સમજાવીશ. જેમ પંખી પોતાનાં શક્તિ પ્રમાણે આકાશમાં ઉડે છે, તેમ જ જ્ઞાની પોતાના જ્ઞાન પ્રમાણે વિષ્ણુના પથ પર આગળ વધે છે. એક વખત, પરિક્ષિત રાજા, શિકાર માટે વનમાં ભટકતા, ધનુષ ઊંચું કરીને હરણનો પીછો કરતાં, થાકી ગયા, અને ખૂબ ભૂખ્યા-તરસ્યા થયા. તેઓ પાણીની શોધમાં એક આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા, અને ત્યાં એક ઋષિ, શાંતિમાં બેઠા, આંખો બંધ, દેખાયા. ઋષિ, ઇન્દ્રિય, શ્વાસ, મન અને બુદ્ધિ સંયમમાં રાખીને, ત્રણ લોકોથી પર, બ્રહ્મમાં એકરૂપ, અવિચલ અવસ્થામાં હતા. મુછાળાં વાળ અને વાઘના ચામડાં પહેરી, રાજાનું ગળું પાણી માટે સૂકાઈ ગયું હતું, તેથી રાજાએ ઋષિ પાસે ભિક્ષા માંગી. રાજાને ઘાસ, માટી, અને અન્ય અર્પણ, કે રિવાજ મુજબ પાણી અને મીઠા શબ્દો મળ્યા નહીં, અને તેમને એવું લાગ્યું કે, ઋષિએ તેમને અવગણ્યા છે; તેથી રાજા રાગમાં આવી ગયા. આ રીતે, જીવનના ધર્મ, મોહ અને મુક્તિ, પરિક્ષિતની કથા અને ભગવાનની મહિમા, ભક્તિપૂર્વક વર્ણવાઈ છે.