શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સૂતજી કહે છે: જયારે રાજા પરિક્ષિતે કલિદેવને યથાયોગ્ય સ્થાન આપવાનો નિર્દેશ કર્યો, ત્યારે કલિદેવ ભયથી કાંપી ઉઠ્યો. પરિક્ષિત રાજાના હાથમાં તલવાર અને દંડ જોઈ, કલિદેવ વિનમ્રતાથી બોલ્યો: “હે મહારાજ! તમારી આજ્ઞાથી હું જ્યાં પણ જઈશ, ત્યાં તમારી ધનુષ્ય-બાણથી ભરેલી ઉપસ્થિતિ અનુભવું છું. તેથી, ધર્મના શ્રેષ્ઠ પોષક, કૃપા કરીને મને રહેવા યોગ્ય એવું કોઈ સ્થાન નિર્ધારિત કરો, જ્યાં હું તમારી આજ્ઞાનું પાલન કરી શકું.” પરિક્ષિતે કલિદેવની વિનંતી સ્વીકારી અને તેને ચાર સ્થાન આપ્યા: જુગાર, મદપાન, સ્ત્રીસંગ અને પ્રાણીહિંસા—જેમાં અધર્મના ચાર મુખ્ય રૂપો વસે છે. કલિદેવે પુનઃ વિનંતી કરી, ત્યારે રાજાએ તેને સોનાનું સ્થાન પણ આપ્યું, જ્યાંથી અસત્ય, મદ, કામ, ક્રોધ અને દ્વેષ ઉત્પન્ન થાય છે. આ પાંચ અધર્મના સ્થાનોએ કલિદેવને આશ્રય આપ્યો, અને તેણે રાજાની આજ્ઞાનું પાલન કરતા ત્યાં નિવાસ કર્યો. પરિણામે, જે કોઈ પણ કલ્યાણ ઇચ્છે છે, ખાસ કરીને ધર્મપ્રેમી, રાજા, નેતા કે ગુરુ, તેને આવા સ્થાનોમાં કદી જવું નહિ જોઈએ. પરિક્ષિતે ધર્મરૂપે બળદના ગુમાવેલા ત્રણ પગ—તપ, શૌચ અને દયા—પુનઃ સ્થાપિત કર્યા, તેને આશ્વાસન આપ્યું અને પૃથ્વીનું સમૃદ્ધિપૂર્વક પાલન કર્યું. પછી, તેના દાદાએ જ્યારે વનવાસ લેવા ઈચ્છા વ્યક્ત કરી, ત્યારે પરિક્ષિતે રાજગાદી સંભાળી. આજે પણ તે કૌરવોની કીર્તિથી પ્રકાશિત, હસ્તિનાપુરમાં રાજા તરીકે વિરાજે છે. પરિક્ષિતના શાસનકાળમાં, જ્યારે તમે બધા મહાન યજ્ઞમાં વ્યસ્ત છો, પૃથ્વી પર કલિદેવના દોષ ફેલાઈ શક્યા નથી. આવો રાજા, જે ઈન્દ્ર સમાન સુખભોગ કરે છે, દુઃખોથી મુક્ત થઈને સૂર્યની જેમ તેજસ્વી છે. બ્રાહ્મણને જો મુશ્કેલી આવે, તો વેપાર કે માલ વેચીને, અથવા અત્યંત સંકટમાં શસ્ત્રધારી બની જીવન યાપન કરી શકે—પણ ક્યારેય નીચજીવનથી નહિ. ક્ષત્રિય પણ સંકટમાં વૈશ્યના વ્યવસાયથી, અથવા શિકારથી, અથવા બ્રાહ્મણના કાર્યથી જીવન યાપન કરી શકે—પણ ક્યારેય નીચજીવનથી નહિ. વૈશ્ય જરૂર પડે તો શૂદ્રનું કાર્ય કરી શકે છે, અને શૂદ્રને પણ હલકી કળામાં કામ કરી શકે છે; પણ જ્યારે મુશ્કેલી દૂર થાય, ત્યારે અપવિત્ર વ્યવસાય ન અપનાવવો. રોજે રોજ, વેદ અધ્યયન, પિતૃ-દેવતાઓને તર્પણ, દાન અને જે ખોરાક મળે તે દ્વારા દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને સર્વ જીવોની—જે મારા સ્વરૂપ છે—પૂજા કરવી. યોગ્ય રીતે કમાણી કરેલા ધનથી, પોતાના આધારિતોનું પાલન અને યજ્ઞાદિ કરવું; અને એમાં હંમેશા ન્યાયપથ જાળવવો. કુટુંબમાં અતિલગ્ન થવું નહિ, ઘરમાં રહીને પણ સાવધાન રહેવું; વિદ્વાનો, નાશવાન વસ્તુઓને અદૃશ્ય હોવા છતાં, પહેલેથી જ ગુમ થયેલી સમજે છે. પુત્ર, પત્ની, સ્નેહી સંબંધીઓનું મિલન યાત્રિકોની ભેટ જેવું છે—અંતે તેઓ સ્વપ્નની જેમ વિખૂટા પડે છે. એ રીતે વિચારતા, મુક્ત આત્મા ઘરમાં પણ અતિથિ જેવી અવસ્થામાં રહે છે, આસક્તિ અને અહંકારથી મુક્ત. મારા માટે ભક્તિપૂર્વક ગૃહસ્થધર્મનું પાલન કરતા, મનુષ્ય ઘરમાં રહે, વનમાં જાય, અથવા સંતાન હોય તો સં્યાસ લઈ ભિક્ષાટન પણ કરી શકે છે. પણ જેનું મન ઘરથી અતિલગ્ન છે, સંતાન અને ધન માટે તરસે છે, સ્ત્રીમોહથી અંધ છે, તે 'મારું' અને 'હું' એમ વિચારી બંધાઈ જાય છે. 'મારા વૃદ્ધ માતા-પિતા, પત્ની, નાના પુત્ર-પુત્રી—મારા વિના દુઃખી, દયનિય—એમના દુઃખે તેઓ કેમ જીવશે?'—આવી આસક્તિથી મન ભરી જાય છે. આવો માણસ મરણ સમયે અશાંતિ, અસંતોષ અને મોહથી ઘેરાઈ, અંધકારમય ગતિ પામે છે. આવી રીતે, જે પરિક્ષિત, અશ્વત્થામાના અસ્ત્રથી દાઝાયો હતો છતાં માતાના ગર્ભમાં ભગવાન કૃષ્ણની કૃપાથી બચી ગયો હતો; અને જેનું જીવન બ્રાહ્મણના ક્રોધથી ઉત્પન્ન તક્ષકના વિષથી પણ અડગ રહ્યું, કારણ કે તેનું મન ભગવાનને સમર્પિત હતું—એ પરિક્ષિતે સર્વ આસક્તિઓ ત્યજી, અજેય અવસ્થાનું જ્ઞાન મેળવી, વ્યાસપુત્રના ઉપદેશથી ગંગા કિનારે શરીર ત્યાગ્યું. જે લોકો ભગવાનના ગૌરવગાથાના અમૃતમાં લીન છે, તેમને મૃત્યુ સમયે પણ ભ્રમ થતો નથી; તેઓ ભગવાનના પદાધૂળને સ્મરે છે. જયાં સુધી આ મહાભાગ્યશાળી પરિક્ષિત પૃથ્વી પર રાજ કરે છે, ત્યાં સુધી કલિદેવ વ્યાપી હોવા છતાં, તેની અસર થતી નથી. જ્યારે ભગવાન પૃથ્વી છોડીને ગયા, ત્યારે કલિદેવ અધર્મ રૂપે તરત જ પ્રવેશી ગયો. પણ પરિક્ષિત રાજા કલિને દ્વેષ કરતા નથી—જેમ મધુમાખી ફૂલોમાંથી રસ લે છે તેમ, તે કલિદેવમાંથી પણ શુભ પરિણામ મેળવે છે, જે બીજાઓને મળતું નથી. કલિદેવ કમજોરો સામે ધૃષ્ટ બને છે, પણ બળવાન સામે ડરે છે; વિવેકી અને નિર્ભય લોકો સામે તેનું કંઈ ચાલતું નથી—અચેતન લોકોમાં તે વાઘ જેવા ફરતો રહે છે. હવે મેં તમારી વિનંતી પ્રમાણે પરિક્ષિત મહારાજ અને વાસુદેવનાં ચરિત્રોથી ભરપૂર પવિત્ર કથા વર્ણવી. ભગવાનના ગુણ અને કૃત્યોથી ભરેલી જે પણ કથાઓ છે, તેને સાચા જીવન ઇચ્છુકે શ્રવણ કરવી જોઈએ. ત્યાં ઉપસ્થિત ઋષિોએ કહ્યું: “હે સુતજી! તમે અમને કૃષ્ણલિલાના અમૃત રસ પીવડાવી, અમર કીર્તિ પ્રાપ્ત કરો. આ અનિશ્ચિત જગતમાં, જ્યાં મનુષ્યનું મન ભટકે છે, તમે અમને ગોવિંદના પદપદ્મોના મધુર રસ પીવડાવ્યા. ભગવાનના ભક્તો સાથે થોડો સમય પણ સ્વર્ગ કે મોક્ષ માટે આપમેળે આપવું નહિં જોઈએ—પછી તો અન્ય માનવલોકના લાભની તો વાત જ શું? ભગવાનની કથા સાંભળવાથી કોણ તૃપ્ત થાય? યોગેશ્વરો, બ્રહ્માજીથી ઉત્પન્ન મહાન પુરુષો પણ, ગુણાતીત શ્રીહરિના ગુણગાનનો અંત શોધી શક્યા નથી. અતઃ, હે વિદ્વાન સુતજી! તમે, સર્વોચ્ચ ભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ, અમને હરિના પવિત્ર અને પુણ્યમય ચરિત્રો કહો—અમે શ્રવણ કરવા આતુર છીએ. એ પરિક્ષિત મહારાજ, જેનું મન મુક્તિમાં અડગ હતું, તેણે વ્યાસપુત્રના જ્ઞાનથી, ગરુડધ્વજ ભગવાનના ચરણોમાં સ્થાન પામ્યું.” આ રીતે, પરિક્ષિત મહારાજની કથા અને કલિદેવના પ્રવેશની ગાથા પવિત્ર ભાવથી પૂરી થાય છે.