શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સર્પે ભગવાનને પૂછ્યું: “હે પ્રભુ, અમારામાં તો ક્રોધ ખૂબ જ તીવ્ર છે; તમારી માયા, જે છોડવી અઘરી છે, તેને અમે કેવી રીતે ત્યજી શકીએ, જ્યારે આપણે પોતે જ તેના ભ્રમમાં છે?” પછી તેણે વિનયપૂર્વક કહ્યું: “હે સર્વજ્ઞ, હે વિશ્વના સ્વામી, આ બધાના કારણ તો તમે જ છો; દયાની આપો કે દંડની, જે તમારા મનમાં યોગ્ય લાગે, એ અમને આપો.” શુકદેવે કહ્યું: ભગવાન કૃષ્ણ, જે માનવ રૂપે વર્તતા હતા, એણે સંભળાવ્યા પછી કહ્યું: “હે સર્પ, હવે અહીં ન રહેવું, તરત જ સમુદ્રમાં જાઓ. આ નદી ગાય, મનુષ્ય, અને તમારા કુટુંબ – બાળકો અને પત્નીઓ – માટે છોડી દો.” પછી એમ પણ કહ્યું: “મortal લોકોમાં જે મારા આ આદેશને યાદ કરે અને બંને સંધ્યાએ જપે, તેને તું ડરાવતો નહીં.” અને એમ પણ જણાવ્યું: “જે અહીં, જ્યાં મેં રમણ કર્યું, સ્નાન કરે, દેવો અને અન્યને જળ અર્પણ કરે, ઉપવાસ અને મારી પૂજા કરે, મને સ્મરે, તે સર્વ પાપથી મુક્ત થાય.” કૃષ્ણે વધુ કહ્યું: “તમે રામણક દ્વીપ છોડીને આ સરોવર refuges તરીકે લીધો, અને સુપર્ણે તમને ભયથી ભક્ષ્યા નહીં, કારણ કે મારી પગની છાપ તમારા પર છે.” શુકદેવે કહ્યું: એ રીતે કૃષ્ણ, જેની લીલાઓ અદભૂત છે, એના શબ્દો સાંભળીને, સર્પની પત્નીઓએ આનંદપૂર્વક અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભગવાનની પૂજા કરી. તેમણે દિવ્ય વસ્ત્રો, હાર, મૌલ્યવાન રત્નો અને આભૂષણો, સુગંધિત લપ્સ અને વિશાળ કમળમાળથી કૃષ્ણની આરાધના કરી. પછી સર્વે ગરુડધારી કૃષ્ણની પરિભ્રમણ કરી, પ્રણામ કર્યા. પછી સર્પે પોતાના પત્ની, મિત્રો અને પુત્રો સાથે સમુદ્રદ્વીપ તરફ ચાલ્યો ગયો; અને એ સમયે યમુના નદી, ભગવાનના માનવ રૂપે રમવાથી, વિષમુક્ત થઇ ગઈ. પછી તેણે ધૂપ, સુગંધ અને અન્ય અર્પણો સાથે, બાર અક્ષરોના મંત્રથી પૂજા કરી. સૂતા કહે છે: ત્યાં રાજાએ એક ગાય અને એક વાછરડાને, જેમ કે તેઓ નિરાધાર હોય, મારતા જોયા, અને એક નીચ વર્ગના માણસને, હાથમાં ગદા લઈને, રાજવી વર્ગની શોભાને કલંકરૂપ, જોયા. રાજાએ વાછરડાને, જે કમળના ડાંઠ જેવો સફેદ હતો, ડરથી કાંપતો, એક પગ પર ઉભો, અને શૂદ્રના મારથી નબળો થઇ ગયો, જોયો. તેણે ગાયને, જે પહેલાં ગરમ દૂધ આપતી હતી, હવે દુઃખી, શૂદ્રના પગથી બેફામ મારેલી, પોતાના વાછરડા થી અલગ, આંખોમાં આંસુ, દુર્બળ, અને ઘાસ માટે તરસતી, જોયી. રાજા પોતાના સુવર્ણ સજજ રથ પર, ગુંજતી અવાજમાં, ધનુષ ઉપાડી, તેમને પ્રશ્ન કર્યો: “કોણ છો તમે, જે મારા રક્ષણ હેઠળ, આ જગતમાં, નિરાધારને અયોગ્ય રીતે હાનિ પહોંચાડો છો? તું રાજા જેવો દેખાય છે, પણ તું તો અભિનય કરે છે, દ્વિજ નથી. તું જે નિર્દોષ પર ગુપ્ત રીતે હુમલો કરે છે, અને હવે કૃષ્ણ તથા ગાંડીવધારી દૂર ગયા છે, ત્યારે તું મૃત્યુ પાત્ર છે.” પછી રાજાએ વાછરડાને કહ્યું: “કમળના ડાંઠ જેવો સફેદ, તું, ઓછા પગે ચાલે છે, શું તું દેવતા રૂપે ધર્મ છે, જે અમને દુઃખ આપે છે? કૌરવ રાજાઓની શક્તિશાળી ભુજાઓએ ધરતીને જકડી હતી, ત્યારે અહીં કોઈ દુઃખ નહોતું, સિવાય તારા.” ગાયને કહ્યું: “હે સુરભીની પુત્રી, દુઃખ ન કર, નીચ વર્ગના ભયથી ડર ન કર, માતા, રડ ન, શુભતા તારો ભાગ્ય છે, હું દુષ્ટનો દંડ કરનારો છું.” રાજાએ વધુ કહ્યું: “જે રાજાના રાજ્યમાં પ્રજાને દુષ્ટ અને સજ્જન બંનેથી દુઃખ થાય છે, એ રાજા પોતાનું યશ, આયુષ્ય, ભાગ્ય, અને માર્ગ ગુમાવે છે. રાજાનો સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે, દુઃખી પ્રજાને રક્ષવું અને દુષ્ટને દંડવું; એટલે હું જીવોના દુશ્મન, સૌથી દુષ્ટને મારીશ.” પછી ગાયને પૂછ્યું: “હે ચાર પગવાળી, તારા ત્રણ પગ કોણે કપ્યા? એવા તારા જેવા, કૃષ્ણને અનુસરે એવા રાજાઓના રાજ્યમાં, ક્યારેય ન રહે.” વાછરડાને કહ્યું: “હે વાછરડા, શુભતા તારી, કોણ નિર્દોષની અવાર-નવાર દુઃખદ સ્થિતિનું કારણ છે, અને પૃથાના પુત્રોના યશને કલંક લગાડે છે?” રાજાએ વધુ કહ્યું: “જે નિર્દોષને હાનિ આપે છે, અને સર્વત્ર ભય ફેલાવે છે, તે માટે, સજ્જનોના કલ્યાણ માટે, દુષ્ટને દંડવું જરૂરી છે. જે મનુષ્ય, નિર્દોષ હોવા છતાં, અયોગ્ય રીતે અપરાધ કરે છે, હું તેને સીધો પકડીશ, ભલે તે મોર્ટલ અને કંકણધારી હોય.” પછી કહ્યું: “રાજા માટે સર્વોચ્ચ ધર્મ એ છે કે પોતાનું ધર્મ પાળે, અન્યને શાસ્ત્ર મુજબ શાસન કરે, અને દુઃખમાં પણ માર્ગથી ન વળે.” ધર્મે કહ્યું: “પાંડુપુત્ર, તારી વાણી એ જ યોગ્ય છે, જે દુઃખી પ્રજાને રક્ષણ આપે છે; જેમના ગુણોથી કૃષ્ણ દૂત અને નેતા બન્યા.” ધર્મે વધુ કહ્યું: “અમે દુઃખના બીજ નથી ધરાવતા, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, અમે વાણીના વિભાજનથી ભ્રમિત છીએ, અને એ વ્યક્તિને ઓળખી શકતા નથી.” પછી કહ્યું: “કેટલાંક તર્કમાં કહે છે કે આત્મા જ આત્મા છે; બીજાં કહે છે કે તે ભાગ્ય છે, કેટલાંક કર્મ, અને કેટલાંક પ્રકૃતિને સ્વામી માને છે. કેટલાક માટે, અંત એ છે કે તે અવિચાર્ય અને અવર્ણનીય છે; હે રાજા, તું તારા વિવેકથી વિચાર કર.” સૂતા કહે છે: ધર્મના આ શબ્દો સાંભળીને, સમ્રાટે, મન એકાગ્ર કરીને, દુઃખ વ્યક્ત કરતા, ધર્મને કહ્યું: “તું ધર્મની વાત કરે છે, અને તું ધર્મ જ છે, વાછરડા રૂપે; જ્યાં અધર્મ થાય છે, એ જાણનાર પણ ભાગીદાર બને છે.” પછી કહ્યું: “શક્ય છે, દૈવી માયાનો માર્ગ મન અને વાણી માટે અગ્રાહ્ય છે – એ નિશ્ચિત છે.” પછી રાજાએ કહ્યું: “તપ, પવિત્રતા, દયા અને સત્ય – એ ધર્મયુગમાં સ્થાપિત ચાર પગ છે; તારા ત્રણ પગ, અહંકાર, આસક્તિ અને મદથી તૂટી ગયા છે. હવે, ધર્મ, તારો બાકી રહેલો પગ સત્ય છે, જે તારે જાળવવો; પણ કલિ, જે અસત્યથી સ્થાપિત છે, તેને પકડી લેવાની કોશિશ કરે છે.” પછી કહ્યું: “આ ધરતી, મોટી ભાર લઈને, ભગવાન દ્વારા સોંપવામાં આવી, સર્વત્ર ભગવાનના પગલાંઓથી શોભિત છે.” એ પવિત્ર સ્ત્રી, ત્યજી અને દુઃખી, રડતી આંખે, વિલાપ કરે છે: ‘અયોગ્ય રાજાઓ, શાસકવેશમાં, અને શૂદ્રો મને ભોગવશે.’” આ રીતે, ધર્મ અને ધરતીને આશ્વાસન આપી, મહાન રથસ્વારી, તીક્ષ્ણ તલવાર ઉપાડી, અધર્મના કારણને દંડવા માટે તત્પર થયો. મરવા માટે આગળ વધતા, રાજવી ચિહ્ન છોડીને, એ માણસે, ડરે, રાજાની પદયાત્રા કરી, અને માથું ઝૂકાવ્યું.