શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પૃથ્વી દુ:ખી થઈને કહે છે: “હવે તો હું સમગ્ર દુનિયા માટે શોક અનુભવું છું, કારણ કે શ્રીનિવાસ, સર્વ ગુણોના ધારક, હવે અહીં નથી અને કલિનું પાપી દૃષ્ટિ સમગ્ર જગતને પીડાવે છે. મને મારા માટે પણ દુઃખ છે, અને તમારી માટે પણ—તમે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ છો—દેવતાઓ, પિતૃઓ, ઋષિઓ, સર્વ સજ્જનો અને સર્વ varnashrama માટે પણ મને દુઃખ છે. બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ પણ ભગવાનના એક ઝલક માટે કઠિન તપ કરતા હતા; એ ભગવાન, જેમની પદધૂળી પર શ્રીદેવી પોતાનું સ્વર્ગ છોડીને પ્રેમપૂર્વક આરાધના કરે છે. મને પણ એ ભગવાનના પાવન ચરણચિહ્નો—પદ્મ, વજ્ર, અંકુશ, ધ્વજ અને અન્ય ચિહ્નોથી શોભિત—માટે શોભા પ્રાપ્ત થઈ હતી, છતાં પણ અંતે તેમણે મને ત્યજી દીધી અને સમગ્ર જગતે પણ મને અવગણના કરી. જે ભગવાને પોતાના પરાક્રમથી પૃથ્વી ઉપરના અસહ્ય ભાર—અસુર રાજાઓની સેના—દૂર કરી, અને યદુવંશને આનંદિત કર્યો, તે ભગવાને તમને પણ, જેમનું સ્થાન ડગમગતું હતું, સ્થીર કર્યા. આવા પરમાત્માથી વિયોગ સહન કરવો કોને માટે શક્ય છે? એમના પ્રેમભર્યા દૃષ્ટિ, તેજસ્વી સ્મિત અને મીઠા વચનોથી તો મધુમાખીઓ પણ મોહિત થઈ જાય છે; એમના પાવન ચરણચિહ્નોની ધૂળીથી મને પણ આનંદ થાય છે. જ્યારે પૃથ્વી અને ધર્મ એકબીજાથી આવી વાતો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે રાજા પરિક્ષિત, જે રાજર્ષિ હતા, પૂર્વ દિશામાં વહેતી સરસ્વતી નદી પાસે આવી પહોંચ્યા. તે સમયે પૃથ્વી અને ધર્મ ભગવાનને નમસ્કાર કરતા કહે છે: “હે પરમાત્મા, સર્વ જીવોના આશ્રય, સર્વના મૂળ, સર્વોત્તમ, પરમાત્મા, તમને પ્રણામ. જ્ઞાન અને વિદ્યા ના ખજાના, અવિનાશી, અનંત શક્તિના ધારક, ગુણાતીત, અપરિવર્તનશીલ, અને અપ્રપંચ—you are beyond this world—તમને નમસ્કાર. હે સમય, સમયના મૂળ, સમયના વિભાગોના સાક્ષી, જગત સ્વરૂપ, સર્વના નિયંત્રણકર્તા, સર્જનહાર, અને કારણ, તમને નમસ્કાર. પાંચ મહાભૂત, ઇન્દ્રિય, પ્રાણ, મન, બુદ્ધિ અને અંત:કરણના સ્વરૂપ, જે અંદરથી અનુભવાય છે પણ ત્રણ ગુણોની મોહમાં છુપાયેલ છે, એવા પરમાત્માને નમસ્કાર. અનંત, સૂક્ષ્મ, અવિનાશી, સર્વજ્ઞ, સર્વ શાસ્ત્રોનું આધાર, બોલાયેલા અને અબોલાયેલા વચનના આધાર, તમને નમસ્કાર. સર્વ પ્રમાણના મૂળ, મહર્ષિ, શાસ્ત્રોના સ્ત્રોત, કર્મ અને સંન્યાસના માર્ગ, વેદ સ્વરૂપ, તમને વારંવાર નમસ્કાર. કૃષ્ણ, રામ, વસુદેવપુત્ર, પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, અને સાક્ષાત્ સત્વતપતિ—તમને નમસ્કાર. ગુણોના પ્રકાશ, ગુણોથી આવરિત, ગુણોના કાર્યથી જોતાં દેખાતા, ગુણોના દ્રષ્ટા અને અંતરાત્મા, તમને નમસ્કાર. અવ્યક્તમાં વિહાર કરતા, વ્યક્તમાં પૂર્ણતા લાવનારા, હૃષીકેશ, મહામૌની, મહાયોગી, તમને નમસ્કાર. ઉન્નત અને નીચા માર્ગો જાણનારા, સર્વના નિયંત્રણકર્તા, અવ્યક્ત અને વ્યક્ત સ્વરૂપ, સર્વના દ્રષ્ટા અને કારણ, તમને નમસ્કાર. હે પરમાત્મા, ગુણોમાં આસક્ત ન હોવા છતાં, તમે જગતના જન્મ, સ્થિતિ અને વિલયના અધિપતિ છો; સમયશક્તિને ધરી, સર્વ જીવોમાં વિવિધ સ્વભાવ જગાવી, તમારી અમોઘ દૃષ્ટિથી અદભુત લીલા કરો છો. ત્રણેય લોકમાં તમારા જે અનેક રૂપ છે—કેટલાક શાંત, કેટલાંક ચંચળ, કેટલાંક મૂઢ—તેઓ બધા તમને પ્રિય છે, પણ શાંત સ્વભાવવાળા ખાસ પ્રિય છે, કારણ કે હવે તમે ધર્મની રક્ષા માટે સજ્જનોની રક્ષા કરવા પ્રયત્ન કરો છો. રાજા માટે યોગ્ય છે કે પોતાના પ્રજાના એક પાપને ક્ષમા કરે; જે અજ્ઞાનવશ દુઃખ આપનારો હોય, તેને શાંત મનથી માફ કરો. હે પ્રભુ, અમારો ઉદ્ધાર કરો, કેમ કે સાપ હવે પોતાના પ્રાણ ત્યજી રહ્યો છે; એ પતિ, જે અમારું જીવન છે, અમને પાછો આપો—અમે દુ:ખી અને દયાની પાત્ર છીએ. અમને આજ્ઞા આપો કે અમે શું કરવું, જેથી અમે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેને પાળીએ અને સર્વ ભયથી મુક્ત થઈએ.” શુકદેવજી કહે છે: “આ રીતે સાપની પત્નીઓએ ભગવાનની સ્તુતિ કરી, ત્યારે ભગવાને બેહોશ પડેલા, ફાટેલા મસ્તકવાળા કાલિયાને પોતાના પગ નીચેના દબાણમાંથી મુક્ત કર્યા. કાલિયા ધીમે ધીમે શ્વાસ લઈ, દુઃખી અને દુર્બળ અવસ્થામાં, હાથ જોડીને કૃષ્ણને કહ્યું: “હે પ્રભુ, અમે જન્મથી દુષ્ટ છીએ, અંધકાર અને જૂના ક્રોધથી ઘેરાયેલા છીએ; આ સ્વભાવ ત્યજી શકાતો નથી, કારણ કે એ સર્વ જીવોમાં રહેલી મોહમાયાનું બંધન છે. હે સર્જનહાર, તમે જ ગુણોની વિભાજનથી આ જગત રચ્યું છે; સર્વ સ્વભાવ, શક્તિઓ, રૂપ, બીજ અને વૃત્તિઓ તમાથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. અને તેમાં પણ, હે પ્રભુ, અમે સાપો ક્રૂર ક્રોધથી જન્મેલા છીએ; તમારી માયા, જે ત્યજી શકાતી નથી, એમાં અમે પણ મોહિત છીએ, તો અમે તેને કેવી રીતે ત્યજી શકીએ? તમે જ સર્વના કારણ, સર્વજ્ઞ, જગતના સ્વામી છો; તમે દયા કરો કે દંડ, જે યોગ્ય લાગે તે અમારે કરો.” શુકદેવ કહે છે: “આ સાંભળી ભગવાન, માનવ રૂપે વર્તતા, કહે છે: ‘હે સાપ, હવે અહીં ન રહો, તરત જ દરિયા તરફ જાવ. આ નદી ગાય, મનુષ્ય અને તમારા પોતાના સંતાનો તથા પત્નીઓ માટે છોડી દો. જે કોઈ મનુષ્ય મારા આ ઉપદેશને યાદ રાખશે અને બંને સંધ્યાએ પાઠ કરશે, તેને તમારો ભય નહીં રહે. જે અહીં, જ્યાં મેં રમણ કર્યું, સ્નાન કરશે, દેવાદિગણને જળ અર્પણ કરશે, ઉપવાસ અને પુજન કરીને મને સ્મરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થશે. તમે રામણક દ્વીપ છોડીને અહીં આશ્રય લીધો, ત્યારે સુપર્ણે તમને મારા પગના ચિહ્નને કારણે ન ખાધા. આવી રીતે ભગવાન કૃષ્ણે કહ્યા પછી, સાપની પત્નીઓએ આનંદપૂર્વક અને શ્રદ્ધાથી ભગવાનની પૂજા કરી. તેમણે દૈવી વસ્ત્રો, હાર, રત્નો, સુગંધિત તૈલ અને કમળમાળાથી ભગવાનને સન્માન આપ્યો. જગતના સ્વામી કૃષ્ણ pleased થયા, અને તેઓએ પરિક્રમા કરી, નમસ્કાર કર્યા. ત્યારબાદ કાલિયા પોતાની પત્નીઓ, મિત્રો અને પુત્રો સાથે દરિયાના દ્વીપે ચાલ્યા ગયા. એ સમયે, ભગવાન કૃષ્ણની કૃપાથી, યમુના નદી ઝેરમુક્ત થઈ ગઈ. પછી પરિક્ષિત રાજાએ ભગવાનની બારહ અક્ષરી મંત્રથી ધૂપ, સુગંધ અને અન્ય ઉપચારોથી પૂજા કરી. સૂતજી કહે છે: એ સમયે રાજાએ એક ગાય અને એક બળદને જોયા, જેમને કોઈ સહાય ન હતી, અને એક નીચ કુળના, દંડધારી માણસે તેમને મારતા હતા—જે રાજવી વર્ગ માટે કલંકરૂપ હતો. રાજાએ જોયું કે બળદ કમળના દંડ જેવા શ્વેત છે, પણ ડરથી કંપી રહ્યો છે, મૂત્ર છોડતો હોય એમ ભયમાં થરથરી રહ્યો છે, એક પગ પર ઊભો છે અને શૂદ્રના મારથી કમજોરી અનુભવે છે. ગાય, જે પહેલાં ઉષ્ણ દૂધ આપતી હતી, હવે દુ:ખી, શૂદ્રના પગથી ઘાયલ, વાછરડાંથી વિભક્ત, આંસુભરી આંખે, દુર્બળ અને ઘાસ માટે તરસી રહી છે.