શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મથુરામાં, યुधિષ્ઠિરે વજ્રને શૂરસેનોના અધિપતિ તરીકે સ્થાપિત કર્યા. ત્યારબાદ, યોગ્ય વિધિઓ પૂર્ણ કરીને, ભગવાને યજ્ઞની અગ્નિ પાન કરી. ત્યાં, તેમણે પોતાના સંબંધીઓ, અનુયાયીઓ અને સંપત્તિ—બધા જોડાણો છોડી દીધા, અને મમતા તથા અહંકારથી મુક્ત થઈ, દરેક બંધન તોડી નાખ્યા. પછી, યुधિષ્ઠિરે પોતાની વાણીને મનમાં, મનને પ્રાણમાં, અન્ય ઇન્દ્રિયોને અંધકારમાં, અને બહાર જતા પ્રાણને મૃત્યુમાં અર્પણ કરી, વિલયની અવસ્થામાં પ્રવેશ કર્યો. પાંચ તત્વોને એકબીજામાં, અને પછી એકતામાં અર્પણ કરીને, સર્વેને આત્મામાં, અને આત્માને અવિનાશી બ્રહ્મમાં અર્પણ કર્યા. તેઓ વાળ ગૂંથેલા, બArkના કપડા પહેરેલા, ઉપવાસમાં, અને માથું ખુલ્લું રાખીને, જાણે મૂર્ખ અથવા પાગલ જેવા દેખાતા, તેમ છતાં પોતાનું સત્ય સ્વરૂપ દર્શાવતા હતા. તેઓ નિરલિપ્ત બની, જાણે બેરા હોય તેમ, કોઈની વાત સાંભળી નહોતી, અને ઉત્તર દિશામાં, મહાન આત્માઓના માર્ગે, હૃદયમાં પરમ બ્રહ્મનું સ્મરણ કરતા, એ અવસ્થામાં પ્રવેશ કર્યા જ્યાંથી પાછા આવવું નથી. યुधિષ્ઠિરના બધા ભાઈઓએ પણ, કલીના દોષથી પૃથ્વી પર પીડા પામેલા લોકો જોઈ, દૃઢ નિશ્ચય સાથે તેમના અનુસરણ કર્યું. સર્વે ભાઈઓએ, સર્વ ધર્મોનું પાલન કરીને, આત્માનો પરમ લક્ષ્ય જાણીને, વૈકુંઠના ભગવાનના કમળ જેવા પદમાં મન સ્થિર કર્યું. શુદ્ધ બુદ્ધિ અને અવિચલ ભક્તિથી, તેઓ શ્રી નારાયણના પરમ ધામમાં મન એકાગ્ર કરી બેઠા. એ અવસ્થા, જે ઇન્દ્રિયસুখ અને અશુદ્ધિમાં રાગ રાખનારને પ્રાપ્ત થતી નથી, શુદ્ધ આત્માને જ પ્રાપ્ત થાય છે—તેમણે એ દુર્લભ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. વિદુરે પણ, પ્રભાસમાં શરીર ત્યાગ કરીને, મનને કૃષ્ણમાં એકાગ્ર કરી, પૂર્વજોની ચેતનામાં એકતા પામી, પોતાના ધામમાં ગયા. એ સમયે, દ્રૌપદીયે પોતાના પતિઓની વૈરાગ્યભાવના જોઈ, મન સંપૂર્ણપણે ભગવાન વાસુદેવમાં સ્થિર કર્યું, અને એ અવસ્થામાં પહોંચી. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક પાંડુપુત્રોની વિદાયની આ પવિત્ર અને શુભ કથા સાંભળે છે, તે હરિમાં ભક્તિ અને પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, સૂતાં કહ્યું: પરિક્ષિત મહારાજે, મહાન ભક્ત, પૃથ્વી પર બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠના ઉપદેશ અનુસાર રાજ્ય કર્યું, જેમ નિષ્ણાત માર્ગદર્શક નવજાત મહાન બાળકને માર્ગ બતાવે છે. પરિક્ષિતે ઉત્તરા કન્યા ઇરાવતી સાથે લગ્ન કર્યું અને તેમાંથી ચાર પુત્રો—જનમેજય અને અન્ય—પ્રાપ્ત કર્યા. તેમણે ગંગા તટ પર ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યાં, વિશાળ દાન આપ્યું, અને શારદ્વત બ્રાહ્મણને યજ્ઞકર્તા બનાવ્યા, જ્યાં દેવતાઓ પણ દેખાયાં. એક વખત, દિશાઓ પર વિજય માટે નીકળતાં, પરિક્ષિતે કલીને પકડ્યો—જે રાજા તરીકે વેશ ધારણ કરેલો, પણ વાસ્તવમાં શૂદ્ર હતો, ગાય અને બળદને પગથી મારતો હતો. શૌનકે પૂછ્યું: રાજાએ દિશાવિજય સમયે કલીને કેમ પકડ્યો? એ શૂદ્ર કોણ હતો, રાજા જેવા ચિહ્નો ધરાવતો, ગાયને પગથી મારતો? જો એ કૃષ્ણની કથાઓ સાથે સંબંધિત હોય, તો કૃપા કરીને કહો. અથવા, જે લોકો ભગવાનના કમળપદના અમૃતનો આસ્વાદ લે છે, તેમના માટે અન્ય નિરર્થક વાતો, જે જીવનનો સમય વ્યર્થ કરે છે, શું કામની? હે સૌમ્ય, ટૂંકા આયુષ્ય ધરાવતાં મનુષ્યોને અમરતા માટે, ભગવાન, મૃત્યુ સ્વરૂપે, ઋષિ શામિક દ્વારા અહીં બોલાવવામાં આવ્યા છે. જ્યારે સુધી મૃત્યુ અહીં છે, કોઈ મૃત્યુ પામતું નથી; એથી મહાન ઋષિઓએ ભગવાનને બોલાવ્યા. હે મનુષ્યલોક, હરિના લીલાઓના અમૃતને પીવો! આ યુગમાં લોકો ધીમી, મૂર્ખ અને ટૂંકા આયુષ્યવાળા છે; રાતો ઊંઘમાં અને દિવસો નિરર્થક કાર્યમાં વ્યર્થ કરે છે. સૂતાં કહ્યું: જ્યારે પરિક્ષિતે, કુરુ પ્રદેશમાં રહેતા, કલીના રાજ્યમાં પ્રવેશની અપ્રિય સમાચાર સાંભળ્યા, ત્યારે એ વિરાટ ધનુર્ધર ધનુષ ઉપાડી. તેમણે કાળાં ઘોડાંથી જોડાયેલ અને સિંહધ્વજવાળી, સુંદર શૃંગારિત રથ પર ચડી, ચariot, ઘોડાં, હાથી અને પગદળની સેના સાથે, દિશાઓ પર વિજય માટે નીકળ્યા. તેમણે ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ, ભારત, ઉત્તર કુરુ, કિમ્પુરુષ અને અન્ય પ્રદેશો પર વિજય મેળવી, અને ત્યાંથી શ્રેષ્ઠ દાન મેળવ્યું. શહેરો, જંગલો, શુદ્ધ નદીઓ, દેવતુલ્ય પુરુષો અને સુંદર સ્ત્રીઓ પર પણ તેમણે વિજય મેળવી. ધનંજયે ત્યાં અને અન્યત્ર, અજાયબીઓ, અદભુત મહેલ, અને અપ્સરાસ જેવી સ્ત્રીઓ જોઈ. ત્યાં અને અન્યત્ર, તેમણે પોતાના પુર્વજો—પાંડવોના—મહિમા અને કૃષ્ણની મહાનતા દર્શાવતી સ્તુતિઓ સાંભળી. તેમણે પોતે અશ્વત્થામાના અગ્નિઅસ્ત્રથી કેવી રીતે બચ્યા, વૃષ્ણિ અને પાંડવો વચ્ચેની પ્રેમભાવના, અને કેશવમાં તેમની ભક્તિ—આ બધું પણ સાંભળ્યું. તેમાં ખૂબ પ્રસન્ન થઈ, વિશાળ આંખો સાથે, પરિક્ષિતે તેમને ઘણું ધન, વસ્ત્ર અને હાર આપ્યાં. વિષ્ણુના કમળપદમાં ભક્તિ ધરાવતા રાજાએ, પાંડવોની સેવા—રથચાલક, મિત્ર, સહાયક, દૂત, શૌર્યમાં ભાગીદાર, અનુસરણ, પ્રશંસા અને નમન—આ રીતે કરીને, સમગ્ર જગતને વિષ્ણુના પદમાં નમાવ્યું. જ્યારે રાજા પોતાના પૂર્વજોનું વર્તન અનુસરી રહ્યા હતા, ત્યારે નજીકમાં એક અદભુત ઘટના ઘટી—હવે હું એ કહું છું. ધર્મ, એક પગે ચાલતાં, પૃથ્વીને, એનું છાયુ ઓછું થયેલું, વાછરડાથી વિભાજિત ગાય જેવી રડતી જોઈ, અને પ્રશ્ન કર્યો. ધર્મે પૂછ્યું: હે સાજી, શું બધું ઠીક છે? કેમ તું કાંઈ ઉદાસ અને સુકાઈ ગયેલી દેખાય છે? હું તારા અંતરમાં દુ:ખ અનુભવું છું—શું તું કોઈ દૂરના સંબંધીને યાદ કરીને રડતી છે, હે માતા? શું તું ગુમ થયેલા અંગ માટે, દુષ્ટો દ્વારા ખાધા જવાનું, દેવતાઓના યજ્ઞ ફળ છીનવાઈ જવાનું, અથવા ઇન્દ્રના વરસાદ ન આપવાને કારણે જનતાને માટે શોક કરતી છે? શું તું પૃથ્વી પર અપ્રતિરક્ષિત સ્ત્રીઓ અને બાળકો, દયાળુ પુરુષો દ્વારા પીડાતા, અથવા બ્રાહ્મણ વર્ગમાં માતા વાણીના દુ:ખ, અથવા ધર્મહીન રાજાઓ દ્વારા ઉચ્છિન્ન કુળો માટે શોક કરતી છે? શું તું કલીથી પીડાતા ક્ષત્રિય કળાઓ માટે, અથવા તેઓ દ્વારા બગડેલા રાજ્ય માટે, અથવા અન્ન, પાણી, આશ્રય અને સ્નાન માટે ભટકતા લોકો માટે શોક કરતી છે? કે, હે માતા, શું તું હરીના કાર્યોને યાદ કરે છે, જેમણે તારો ભાર હળવો કરવા અવતાર લીધા, પણ હવે તેઓ વિદાય થયા છે, અને તારા મુક્તિમાં વિલંબ થયો છે? કૃપા કરીને કહો, હે પૃથ્વી, તારા દુ:ખનું મૂળ શું છે, જેના કારણે તું પીડાઈ છે? શું તારી એ શુભતા, જેને દેવતાઓ પૂજતા, સમય—મહાન શક્તિશાળી—દ્વારા છીનવાઈ ગઈ છે? પૃથ્વીએ કહ્યું: હે ધર્મ, તું જે પૂછે છે, તે બધું જાણે છે, કેમ કે તું એ ચાર પગે ધર્મને ધારણ કરે છે, જે જગતને સુખ આપે છે.