શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

જ્યારે મુકુંદ ભગવાને પોતાનું શુભ દેહ લઈને ધરતી પરથી વિદાય લીધી, એ જ ક્ષણે કલિયુગ, જે અધર્મનું મૂળ છે, એ અવિગત મનવાળા લોકોમાં પ્રવર્તવા લાગ્યો. યુધિષ્ઠિર, જે વિવેકી અને દ્રષ્ટિવાન હતા, તેમણે કલિના આગમનના ચિન્હો – શહેરમાં, રાજ્યમાં, પોતાના ઘરમાં અને પોતાના અંદર પણ – લોભ, અસત્ય અને હિંસાના રૂપમાં દેખાયા, અને તેથી તેઓ સંસાર ત્યાગીને વિદાય લેવાની તૈયારી કરી. રાજાએ પોતાના પૌત્રને, જે ગુણ અને શિસ્તમાં પોતાના સમાન હતો, હસ્તિનાપુરમાં ગંગાના કિનારે ધરતીના અધિપતિ તરીકે સ્થાપિત કર્યો. ત્યારબાદ, મથુરામાં તેમણે વજ્રને શુરસેનાઓના મુખ્ય તરીકે સ્થાપિત કર્યો અને યોગ્ય વિધિઓ કરી, પછી ભગવાને યજ્ઞાગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યાં, યુધિષ્ઠિરે પોતાના સગા, અનુયાયી અને સંપત્તિ બધું છોડી દીધું; તેઓ સર્વે બંધનોમાંથી મુક્ત, નિર્મમ અને અહંકાર રહિત બની ગયા. તેમણે પોતાની વાણીને મનમાં, મનને શ્વાસમાં, અન્ય ઇન્દ્રિયોને અંધકારમાં, અને બહાર જતો શ્વાસ મૃત્યુમાં અર્પણ કરીને સર્વે વિશ્વના વિલયમાં પ્રવેશ કર્યો. પાંચ મહાભૂત તત્વોને એકબીજામાં અને પછી એકતામાં અર્પણ કરીને, બધું જ આત્મામાં અને આત્માને અવિનાશી બ્રહ્મમાં અર્પણ કર્યું. તેઓ વલ્કલ ધારણ કરીને, ઉપવાસ સાથે, જટાવાળાં અને ઉઘાડા માથા સાથે, જાણે મૂર્ખ, ઉન્મત્ત કે ભૂતગ્રસ્ત જણાતા હતા, તેમ છતાં પોતાની સાચી અવસ્થામાં હતા. સર્વેમાં તટસ્થ બની, જાણે બેરા સાંભળતાં નથી, તેઓ ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યા ગયા, પૂર્વજ મહાપુરુષોએ જે માર્ગ લીધેલો હતો એ જ પંથે, હૃદયમાં પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતાં, જ્યાંથી પાછા આવવું નથી. તેમના બધા ભાઈઓએ પણ પૃથ્વી પર કલિના સ્પર્શથી દુઃખી થઈ, દૃઢ નિશ્ચય સાથે તેમને અનુસરી લીધા. તેમણે સર્વે કર્મો પૂરા કર્યા હતા, આત્માના પરમ લક્ષ્યને જાણી લીધું હતું અને મનને વૈકુંઠપતિના કમળ જેવા ચરણોમાં સ્થિર કર્યું હતું. શુદ્ધ બુદ્ધિ અને અવિચલ ભક્તિથી તેમણે મન માત્ર શ્રીનારાયણના પરમ ધામમાં જ લગાડ્યું. તેમણે એ અત્યંત દુર્લભ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી, જે ઇન્દ્રિયસુખ અને અશુદ્ધિમાં આસક્ત લોકોને મળતી નથી, પણ માત્ર શુદ્ધ આત્માને જ પ્રાપ્ત થાય છે. વિદુરાએ પણ પ્રભાસ ખાતે શરીર ત્યાગ્યું, મનને કૃષ્ણમાં લીન કર્યું અને પૂર્વજોમાં એકરૂપ થઈ પોતાના સ્થાનને પ્રાપ્ત કર્યો. એ સમયે દ્રૌપદીએ, પોતાના પતિઓના વૈરાગ્યને જોઈને, મન માત્ર શ્રીવાસુદેવમાં સ્થિર કર્યું અને એ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક પાંડુપુત્રોના વિદાયની આ પાવન અને કલ્યાણકારી કથા સાંભળે છે, તેને શ્રીહરિપ્રતિ ભક્તિ અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. પછી સૂતજી કહે છે: ત્યારબાદ પરિક્ષિત, મહાન ભક્ત, પૃથ્વી પર રાજ કરતા હતા, જેમ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો માર્ગદર્શન આપે છે, એ પ્રમાણે, જેમ કુશળ માર્ગદર્શક નવજાત મહાન બાળકને સંભાળે છે. તેમણે ઉત્તરાની પુત્રી ઈરાવતી સાથે લગ્ન કર્યા અને તેમના ઘરે જનમેજય સહિત ચાર પુત્રો જન્મ્યા. પરિક્ષિતે ગંગાના કિનારે ત્રણ અશ્વમેઘ યજ્ઞો કર્યા, જેમાં તેમણે ખૂબ દાન આપ્યું અને શારદ્વતને ઋત્વિજ તરીકે રાખ્યા, જ્યાં દેવતાઓ પણ દર્શન આપવા આવ્યા. એક વખત દિશાઓના વિજય માટે નીકળેલા પરાક્રમી રાજાએ કલિને પકડી લીધો, જે રાજાના વેશમાં પણ વાસ્તવમાં એક શૂદ્ર હતો અને ગાય અને બળદને પગથી મારતો હતો. શૌનકએ પૂછ્યું: રાજાએ વિજયયાત્રા દરમિયાન કલિને કેમ પકડ્યો? એ શૂદ્ર કોણ હતો, જે રાજાના ચિહ્નો ધરાવતા છતાં ગાયને પગથી મારતો હતો? હે પુણ્યાત્મા, કૃપા કરીને કહો, જો એ કૃષ્ણકથા સાથે સંબંધિત હોય તો. અથવા, ભગવાનના કમળચરણના અમૃતરસનો આસ્વાદ લેતા ભક્તો માટે અન્ય નિષ્ફળ વાતો શું કામની? એ તો જીવનનો સમય જ બગાડે છે. હે સૌમ્ય, મરતુ મૃત્યુ પામવા ઇચ્છતા અલ્પ આયુષ્યવાળા મનુષ્યો માટે, ભગવાન મૃત્યુરૂપે અહીં ઋષિ શામિક દ્વારા પધાર્યા છે. જ્યાં સુધી મૃત્યુ અહીં છે, ત્યાં સુધી કોઈ મરે નહીં; તેથી મહાન ઋષિઓએ ભગવાનને બોલાવ્યા છે. હાય! મનુષ્યલોકમાં શ્રીહરિના લિલામૃતને પીવડાવો! આ યુગમાં લોકો ધીમા બુદ્ધિવાળા, અલ્પ આયુષ્યવાળા છે; રાતો નિંદ્રામાં અને દિવસો વ્યર્થ પ્રવૃત્તિઓમાં વીતી જાય છે. સૂતજી કહે છે: જ્યારે પરિક્ષિતે, કુરુભૂમિમાં નિવાસ કરતા, સાંભળ્યું કે કલિ રાજ્યમાં પ્રવેશી ગયો છે, ત્યારે એ પરાક્રમી ધનુર્ધર રાજાએ પોતું ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું. તેમણે સુંદર રીતે સુશોભિત, કાળી ઘોડાઓથી યુક્ત અને સિંહધ્વજાવાળી રથમાં આરોહણ કર્યું અને પોતાની વિશાળ સેના સાથે દિશાઓના વિજય માટે નીકળ્યા. તેમણે ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ, ભારત, ઉત્તર કુરુ, કિમ્પુરુષ અને અન્ય પ્રદેશો જીત્યા અને તેમને પાસેથી કર વસૂલ કર્યો. તેમણે શહેરો, જંગલો, શુદ્ધ જળવાળી નદીઓ, દેવતુલ્ય પુરુષો અને મોહક સ્ત્રીઓને પણ જીત્યા. ધનંજયે ત્યાં અને અન્યત્ર અજાયબીઓ, ભવ્ય મકાનો અને અપ્સરાસમાની સ્ત્રીઓ જોયા. જ્યાં જ્યાં ગયા, ત્યાં પોતાના મહાન પૂર્વજોના યશગાન સાંભળ્યા – જે કૃષ્ણના મહિમાને ઉજાગર કરતા હતા. તેમણે એ પણ સાંભળ્યું કે કેવી રીતે તેઓ પોતે અશ્વત્થામાના અગ્નિબાણથી બચ્યા હતા, વૃષ્ણિ અને પાંડુપુત્રો વચ્ચેનું સ્નેહ, અને તેમની શ્રીકેશવપ્રતિ ભક્તિ વિશે પણ સાંભળ્યું. એ લોકો પર પ્રસન્ન થઈ, આનંદથી આંખો પહોળી થઈ, રાજાએ તેમને ધન, વસ્ત્ર અને મણિઓનું વિપુલ દાન આપ્યું. રાજા, શ્રીવિષ્ણુના ચરણોમાં અખંડ ભક્તિ ધરાવતા, પાંડવોને પ્રેમથી સેવા આપે છે – રથચાલક, મિત્ર, દૂત, સહયોગી, વંદક, સાથી, અને તેમની સાથે પરાક્રમમાં ભાગીદારી કરીને, સમગ્ર જગતને વિષ્ણુના ચરણોમાં નમાવાવે છે. જ્યારે તેઓ પોતાના પૂર્વજોનું આચરણ અનુસરી રહ્યા હતા, ત્યારે નજીકમાં એક આશ્ચર્યજનક ઘટના બની – હવે હું એ કહું છું. ધર્મ, એક પગે ચાલતા, પૃથ્વીને જોયા – તેમનું છાયાં ક્ષીણ થયું હતું, તેઓ પોતે બચ્ચાંથી વિયોગ પામેલી ગાયની જેમ રડી રહી હતી – ત્યારે ધર્મે પુછ્યું: "હે સુમુખી, શું તને બધું સારું છે? કેમ તું如此 કાંતિહીન અને દુઃખી દેખાય છે? હું તારા અંદર કોઈ ગુપ્ત શોક અનુભવું છું – શું તું કોઈ દૂરના સગાના વિયોગમાં વ્યથિત છે, હે માતા? શું તું તારા ગુમ થયેલા અંગ માટે દુઃખી છે, કે દुष્ટો તને ભક્ષી જશે એ માટે? કે દેવતાઓના હવનભાગ છીનવાઈ ગયા એ માટે, કે ઈન્દ્ર હવે વરસાદ આપે નથી એથી લોકો માટે દુઃખી છે? શું તું પૃથ્વી પર નિરાધાર સ્ત્રીઓ અને બાળકો માટે, દયાળુ પુરુષો દ્વારા પીડાતા, દુઃખી છે? કે વાણીદેવીના પવિત્ર વચનો બ્રાહ્મણ વર્ગમાં દુષિત થયા એ માટે, કે ધર્મહીન રાજાઓથી કળંકિત થયેલી ઉન્નત કુળો માટે દુઃખી છે? કે કલિથી પીડાતા ક્ષત્રિય વર્ગ માટે, કે એમણે બગાડેલી રાજ્યો માટે? કે લોકો માટે, જે અન્ન, પાણી, ઘર અને સ્નાન માટે અહીં-ત્યાં ભટકતા, જીવનની વ્યવસ્થા ખોવી બેઠા છે?