શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પરમ કૃપાળુ ભગવાને પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરવા માટે યદુ વંશના શક્તિશાળી નાયકોએ એકબીજાને વિનાશ કર્યો, એ રીતે જેમ વધારે શક્તિશાળી ઓછા શક્તિશાળીને નષ્ટ કરે છે. ભગવાન ગોવિંદના સંજોગાનુસાર, સમય અને સ્થળને અનુરૂપ ઉચ્ચારેલા વચનો, જે મનુષ્યના હૃદયની વ્યથા શમાવે છે, જે કોઈ તેમને સ્મરે છે, તેના મનને આકર્ષિત કરી લે છે. આ રીતે, અર્જુન શ્રીકૃષ્ણના કમળ સમાન ચરણોમાં ગાઢ પ્રેમથી મન લગાવતો હતો, અને તેનું મન શાંત અને શુદ્ધ થઈ ગયું. ભક્તિ અને વસુદેવના ચરણોમાં સતત ધ્યાન દ્વારા અર્જુનનું મન સર્વપાપોથી મુક્ત થઈ, અને તે પરમ ચૈતન્યમાં સ્થિર થયો. તે મહાન અર્જુને, યુદ્ધભૂમિ પર શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા ગવાયેલું જ્ઞાન સ્મરી, સમય, પ્રારબ્ધ અને મોહના અંધકારને પાર કરી ગયો. બ્રહ્મસ્થિતિ પ્રાપ્ત કરીને, સર્વદ્વૈતના સંશયો દૂર થઈ ગયા; તે પ્રકૃતિથી પર અને દેહભાવથી રહિત થઈ, જન્મમરણના બંધનથી પર થઈ ગયો. યુધિષ્ઠિરે, મનને સ્થિર કરીને, ભગવાનના અવતરણ અને યદુવંશના અંત વિશે સાંભળી, ઉન્નત માર્ગે ચાલવાનો નિશ્ચય કર્યો. અર્જુન પાસેથી યદુવંશના વિનાશ અને ભગવાનના અવતરણ વિશે જાણી, પૃથા (કુંતી)એ પણ મન પરમાત્મામાં એકાગ્ર કરી, જન્મમરણના ચક્રમાંથી છૂટી ગઈ. જે ભગવાને પૃથ્વીનો ભાર દૂર કર્યો, એ અજન્મા સ્વામી એ અવતારી દેહનો ત્યાગ એ રીતે કર્યો જેમ એક કાંટાથી બીજો કાંટો કાઢીને બંનેને ફેંકી દેવામાં આવે છે. જેમ રંગમંચનો કલાકાર માછલી વગેરેના રૂપ ધારણ કરે છે અને પછી ત્યાગી દે છે, એમ પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરનાર ભગવાને પણ દેહનો ત્યાગ કર્યો. મુકુન્દ ભગવાને જ્યારે પોતાના શુભ સ્વરૂપ સાથે પૃથ્વીનો ત્યાગ કર્યો, એ સમયે જ કલિયુગ, જે અધર્મને જન્મ આપે છે, તે જેઓનું મન જાગૃત નહોતું એવા લોકોમાં પ્રવેશવા લાગ્યો. યુધિષ્ઠિરે, જ્ઞાની અને વિવેકી, પોતાના શહેર, રાજ્ય, પરિવાર અને પોતામાં કલિનું આગમન—લોભ, અસત્ય અને હિંસાના સ્વરૂપે—જુઈને, ત્યાગ માટે તૈયાર થયા. મહારાજ યુધિષ્ઠિરે, પોતાના પૌત્રને, જે ગુણ અને આચારમાં સમાન હતો, હસ્તિનાપુરમાં ગંગાના કાંઠે પૃથ્વીપતિ તરીકે સ્થાપિત કર્યો. મથુરામાં, વજ્રને શુરસેનાઓના મુખ્ય તરીકે સ્થાપિત કર્યા અને યોગ્ય વિધિથી યજ્ઞની અગ્નિમાં પોતાનું સર્વ અર્પણ કર્યું. ત્યાં, પોતાનાં સગાં, અનુયાયી અને સંપત્તિનો ત્યાગ કરીને, સર્વસ્વથી મુક્ત અને અહંકાર રહિત થઈ તમામ બંધનો કાપી નાખ્યા. પોતાના વચનને મનમાં, મનને શ્વાસમાં, અને અન્ય ઇન્દ્રિયોને અંધકારમાં અર્પણ કર્યા; શ્વાસને મૃત્યુમાં અર્પણ કરી, વિલયની અવસ્થામાં પ્રવેશ્યા. પાંચ તત્વોને એકબીજામાં અને પછી એકરૂપતામાં અર્પણ કર્યા; સર્વ વસ્તુઓને આત્મામાં અને આત્માને અવિનાશી બ્રહ્મમાં અર્પિત કરી દીધા. વટના વસ્ત્ર, ઉપવાસ, જટાધારી, ખુલ્લા મસ્તકવાળા, જાણે મૂર્ખ કે ઉન્મત્ત કે ગ્રસ્ત હોય એમ દેખાઈ, તેઓ પોતાનું સાચું રૂપ પ્રગટાવતાં. સર્વથી ઉદાસીન થઈ, જાણે કાનમાં પડતું ન હોય એમ, ઉત્તર દિશામાં તે માર્ગે ગયા, જેમ મહાન આત્માઓ પહેલાં ગયા હતાં—હૃદયમાં પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતાં, જ્યાંથી પાછા ફરવું નથી. તેમના બધા ભાઈઓએ પણ, કલિનું પૃથ્વી પર વ્યાપક પ્રભુત્વ જોઈ, નિશ્ચયપૂર્વક તેમના પગલાંએ પગલાં રાખ્યા. તેમણે સર્વ કર્મો પૂર્ણ કરીને અને આત્માનો પરમ લક્ષ્ય જાણી, મન ભગવાન વૈકુંઠનાથના પદપદ્મમાં સ્થિર કર્યું. અડગ ભક્તિ અને શુદ્ધ બુદ્ધિથી, મન માત્ર પરમ નારાયણના ધામમાં એકાગ્ર કર્યું. તેમણે એ અત્યંત દુર્લભ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી, જે ઇન્દ્રિયભોગ અને અશુદ્ધિમાં ફસાયેલા માટે અપ્રાપ્ય છે, પણ શુદ્ધ આત્મા માટે પ્રાપ્ત છે. વિદુરે પણ, પ્રભાસ ખાતે દેહ ત્યાગ કરીને, મન કૃષ્ણમાં એકાગ્ર કર્યું અને પૂર્વજોની સાથે તાદાત્મ્ય પામી પોતાના ધામે ગયા. એ સમયે, દ્રૌપદીએ પોતાના પતિઓના વૈરાગ્યને જાણી, મન માત્ર શ્રીવાસુદેવ પર સ્થિર કર્યું અને પરમ અવસ્થાને પામી. જે શ્રદ્ધાપૂર્વક પાંડુપુત્રોના અવસાનની આ પવિત્ર અને શુભ કથા સાંભળે છે, તેને હરિમાં ભક્તિ અને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે. પછી, સૂતજી કહે છે: પરિક્ષિત મહારાજે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોના આદેશ અનુસાર, પૃથ્વીનું રાજ્ય એ રીતે સંભાળ્યું જેમ કુશળ ઉપદેશક નવજાત રાજકુમારનું માર્ગદર્શન કરે છે. તેમણે ઉત્તરાની પુત્રી ઇરાવતી સાથે લગ્ન કર્યા અને જનમેજયાદિ ચાર પુત્રો થયા. ગંગાના કાંઠે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કર્યા, જેમાં શારદ્વત મુનિ ઋત્વિજ હતા અને દેવતાઓ પણ પ્રગટ થયા. એકવાર, દિશાવિજય વખતે, પરિક્ષિતે કલિને પકડી લીધો, જે રાજા તરીકે વેશ ધારણ કરેલો પણ વાસ્તવમાં શૂદ્ર હતો અને ગાય તથા વાછરડાને પગથી મારતો હતો. ત્યારે શૌનક મुनિએ પુછ્યું: રાજાએ કલિને કેમ પકડ્યો? એ શૂદ્ર કોણ હતો, જે રાજચિહ્ન ધારણ કરીને ગાયને પીડાવતો હતો? જો એ કથા કૃષ્ણલિલા સાથે સંબંધિત હોય, તો કૃપા કરીને કહો. અથવા, ભગવાનના પદપદ્મના અમૃત રસમાં લીન ભક્તો માટે અન્ય નિરર્થક વાર્તાઓથી શું લાભ? તે તો જીવનનો વ્યર્થ વ્યય છે. હે ભદ્ર, મૃત્યુલોકના અલ્પ આયુષ્યવાળા માનવો માટે, જે અમરત્વ ઈચ્છે છે, ભગવાન મૃત્યુરૂપે અહીં ઋષિ શામિક દ્વારા પધાર્યા છે. જ્યાં સુધી મૃત્યુ અહીં છે, કોઈ મરે નહીં; તેથી મહર્ષિએ ભગવાનને પૃથ્વી પર બોલાવ્યા. હે, ભગવાન હરિના લીલારસનું પાન માનવલોકમાં થતું રહે! આ યુગમાં લોકો ધીમી બુદ્ધિના, અલ્પ આયુષ્યવાળા છે; રાતે ઊંઘમાં અને દિવસે નિરર્થક પ્રવૃત્તિમાં જીવન વ્યર્થ કરે છે. સૂતજી કહે છે: જ્યારે પરિક્ષિતે, કુરુદેશમાં નિવાસ કરતી વખતે, કલિ પોતાના રાજ્યમાં પ્રવેશી ગયો છે એ દુઃખદ સમાચાર સાંભળ્યા, ત્યારે ધનુર્ધર પરાક્રમી રાજાએ ધનુષ ઉઠાવ્યું. પોતાના સુંદર ઘોડા જોડાયેલા, સિંહધ્વજાવાળા રથ પર આરૂઢ થઈ, પોતાનો રથ, ઘોડા, હાથી અને પદાતિ સેનાથી ઘેરાઈ, દિશાવિજયે નીકળી પડ્યા. તેમણે ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ, ભારત, ઉત્તર કુરુ, કિમ્પુરુષ અને અન્ય પ્રદેશો જીત્યા અને વાર્ષિક કર વસૂલ કર્યો. રાજાઓના શહેરો, અરણ્ય, શુદ્ધ નદીઓ, દેવતાસમાન પુરુષો અને સુંદર સ્ત્રીઓ—allને જીત્યા. ધનંજયે (પરિક્ષિતે) એવા અદભુત દૃશ્યો જોયા, જે પહેલાં ક્યારેય જોયા ન હતા—આભા પામેલા મહેલો અને અપ્સરાસમાન સુંદર સ્ત્રીઓ.