શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજા, ભગવાનના કર્મો અતિ ગુહ્ય અને અદભુત છે. તેમના વ્યવસ્થાથી જીવમાત્ર એકબીજાને વિનાશ પણ કરે છે અને એકબીજાની પોષણ પણ કરે છે. જેમ પાણીમાં મોટા જલચર નાના જલચરોને ભક્ષે છે, તેમ મનુષ્યોમાં પણ શક્તિશાળી દુર્બળને જીતે છે અને પ્રબળ નબળા પર વિજય મેળવે છે. આવી જ રીતે, ભગવાને પૃથ્વીનો ભાર હટાવવા યદુવંશના મહાબળવાન વંશજોને એકબીજાના હાથે વિનાશ કરાવ્યો—જેમ પ્રબળ નબળાને નાશ કરે છે. ભગવાન ગોવિંદના શબ્દો, જે સમય, સ્થાન અને પરિસ્થિતિને અનુરૂપ હોય છે, હૃદયની વ્યથા શમાવે છે અને જે કોઈ તેમને સ્મરે છે, તેનો મન મોહી લે છે. આરજુન, ભગવાન કૃષ્ણના કમળ જેવા ચરણોમાં ગાઢ પ્રેમથી ચિંતન કરતા હતા, અને તેમનું મન શાંત અને પવિત્ર બન્યું. આરજુનનું મન, વાસુદેવના ચરણોમાં અવિરત ભક્તિથી અને ધ્યાનથી, બધી અવશિષ્ટ અશુદ્ધિઓથી મુક્ત થઈ ગયું અને તે સર્વોચ્ચ ચેતનામાં સ્થિર થયો. મહાન આરજુને, કુરૂક્ષેત્રના યુદ્ધમાં ભગવાને ગાયેલી જ્ઞાનગંગાને સ્મરી, સમય, ભાગ્ય અને મોહના અંધકારને પાર કરી લીધો. દુઃખમાંથી મુક્ત થઈ, દ્વૈતના તમામ સંશયો કાપી, શરીરભાવથી પાર થઈ, જન્મમરણથી પર, બ્રહ્માવસ્થામાં એકરૂપ થયો. યુધિષ્ઠિરે, મન સ્થિર રાખી, ભગવાનના અવતરણના અંત અને યદુવંશના વિનાશના સમાચાર સાંભળી, ઉન્નત માર્ગે જવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી. પૃથા (કુન્તિ)એ પણ આરજુન પાસેથી યદુઓના વિનાશ અને શ્રીકૃષ્ણના પ્રસ્થાન વિશે સાંભળી, સર્વેંદ્રિયોને પરમ ભગવાનમાં એકાગ્ર કરી, જન્મમરણના ચક્રથી મુક્તિ મેળવી. પૃથ્વીનો ભાર હટાવનાર, અજન્મા ભગવાને, પોતાનું શરીર પણ ત્યજી દીધું—જેમ એક કાંટાને બીજાથી કાઢીને બંનેને ફેંકી દેવામાં આવે છે. જેમ નટ વિવિધ રૂપ ધારણ કરે છે અને પછી તેમને ત્યજી દે છે, તેમ ભગવાને પણ માટીનું શરીર ત્યજી દીધું. મુકુન્દ ભગવાને, પોતાનું શુભ રૂપ ધરાવતું શરીર લઈને, પૃથ્વી છોડી, ત્યારે જ કલિ—અધર્મનો કારણ—ત્યાં પ્રવર્તવા લાગ્યો, ખાસ કરીને જેમના મન જાગૃત ન હતા એવા લોકોમાં. યુધિષ્ઠિરે, વિવેકી અને જ્ઞાની, કલિનું આગમન પોતાના શહેર, રાજ્ય, પરિવાર અને સ્વયંમાં—લોભ, અસત્ય અને હિંસા રૂપે—જોઈ, પ્રસ્થાન કરવાની તૈયારી કરી. રાજાએ પોતાના પૌત્રને, ગુણ અને શિસ્તમાં સમાન એવા, હસ્તિનાપુરમાં ગંગાના કિનારે પૃથ્વીનો રાજા બનાવી સ્થાપિત કર્યો. માથુરામાં, વજ્રને શૂરસેનોના અધિપતિ તરીકે ગાદી પર બેસાડ્યો અને યોગ્ય વિધિપૂર્વક અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો. ત્યાં, રાજાએ બધા સંબંધો, અનુયાયીઓ અને સંપત્તિ ત્યજી, સર્વે બંધનો કાપી, મમત્વ અને અહંકારથી મુક્ત થઈ ગયો. પોતાની વાણીને મનમાં, મનને શ્વાસમાં, અન્ય ઇન્દ્રિયોને અંધકારમાં, અને શ્વાસને મૃત્યુમાં અર્પણ કરી, વિલયાવસ્થામાં પ્રવેશ કર્યો. પાંચ મહાભૂતોને એકબીજામાં અને પછી એકતામાં અર્પણ કરી, સર્વેને આત્મામાં અને આત્માને અક્ષય બ્રહ્મનમાં અર્પણ કરી દીધા. વણકટી છાલ પહેરી, ઉપવાસ કરીને, જટાવાળું માથું ખુલ્લું રાખીને, તે જાણે મૂર્ખ, પાગલ કે ભૂતગ્રસ્ત જણાય તેમ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ દર્શાવતો હતો. અલિપ્ત બની, જાણે બહેરો હોય તેમ, કશું સાંભળ્યા વિના, ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યો ગયો—જેમ મહાન આત્માઓ કરે છે—હૃદયમાં પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતાં, જ્યાંથી પાછા આવવું નથી. તેના બધા ભાઈઓએ પણ, પૃથ્વી પર કલિના સ્પર્શથી વ્યથિત થઈ, મજબૂત સંકલ્પ કરી, તેના પગલાં અનુસરે છે. બધાએ સર્વ કર્મો પૂર્ણ કરી, આત્મસ્વરૂપના પરમ લક્ષ્યને જાણી, મનને વૈકુંઠના સ્વામીના ચરણોમાં સ્થિર કરી દીધો. અવિચલ ભક્તિ અને શુદ્ધ બુદ્ધિથી, મનને માત્ર નારાયણના પરમ ધામમાં એકાગ્ર કર્યું. તેમણે એ દુર્લભ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી, જે વિષયાસક્ત અને અશુદ્ધ મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય છે, પણ શુદ્ધ આત્મા માટે પ્રાપ્ત્ય છે. વિદુરાએ પણ, પ્રભાસ ખાતે શરીર ત્યજી, મનને કૃષ્ણમાં લીન કરી, પિતૃઓની સાથે એકત્વ પામી, પોતાના ધામમાં વિલય પામ્યો. ત્યારે, દ્રૌપદીયે પણ પોતાના પતિઓની વૈરાગ્યદશા જોઈ, મનને એકમાત્ર શ્રીવાસુદેવમાં સ્થિર કરી, પરમ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક પાંડુપુત્રોના પ્રસ્થાનની આ પવિત્ર અને કલ્યાણકારી કથા સાંભળે છે, તે હરિપ્રતિ ભક્તિ અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. પછી, સુતજી કહે છે: પરિક્ષિત મહાન ભક્ત, પૃથ્વી પર રાજ કરી રહ્યા હતા, જેમ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો જન્મેલા બાળકને માર્ગદર્શન આપે છે તેમ, તેમણે પણ ધર્મપ્રમાણે શાસન કર્યું. તેમણે ઉત્તરાની પુત્રી ઇરાવતી સાથે લગ્ન કર્યા અને જનેમેજય વગેરે ચાર પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા. ગંગાના કિનારે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરી, વિશાળ દાન આપ્યું, જ્યાં દેવતાઓ પણ પ્રગટ થયા હતા, અને શારદ્વત તેમના પુરોહિત હતા. એક વખત, દિશાઓના વિજયયાત્રા દરમિયાન, પરિક્ષિતે કલિને પકડી લીધો, જે રાજા તરીકે સ્વાંગ ધારણ કરતો, પણ વાસ્તવમાં શૂદ્ર હતો, અને ગાય તથા વાછરડાને પગથી મારતો હતો. શૌનકે પૂછ્યું: રાજાએ પોતાની વિજયયાત્રા દરમિયાન કલિને શા માટે પકડ્યો? એ શૂદ્ર કોણ હતો, જે રાજચિહ્ન ધારણ કરીને ગાયને પગથી મારતો હતો? કૃપા કરીને કહો, જો એ કૃષ્ણકથાથી સંબંધિત હોય. અથવા, જે ભક્તો ભગવાનના કમળચરણોના અમૃતરસમાં લીન છે, તેમને બાકીના નિષ્ફળ વાતોમાં શું રસ, જે માત્ર આયુષ્યનો વ્યય કરે છે? હે સૌમ્ય, મૃત્યુલોકના નાશવાન મનુષ્યો માટે અમરત્વ ઇચ્છનાર માટે, યમરાજ તરીકે ભગવાનને ઋષિ શામિકે અહીં બોલાવ્યા છે. મૃત્યુ અહીં રહે છે ત્યાં સુધી કોઈ મરે નહીં; તેથી મહાન ઋષિઓએ ભગવાનને બોલાવ્યા છે. હે, હરિના લીલામૃતને મનુષ્યલોકમાં પીવા દો! આ યુગમાં લોકો ધીરે, બુદ્ધિથી મંદ અને અલ્પાયુષી છે; રાતો ઊંઘમાં અને દિવસ વ્યર્થ કાર્યોમાં વિતાવે છે. સૂતજી કહે છે: જ્યારે પરિક્ષિતે, કુરુક્ષેત્રમાં નિવાસ કરતી વખતે, કલિના આગમનના દુઃખદ સમાચાર સાંભળ્યા, ત્યારે ધનુર્ધર પરાક્રમી રાજાએ પોતાનો ધનુષ ઉઠાવ્યો. પોતાના સુશોભિત રથમાં, જે કાળા ઘોડાઓથી જોડાયેલો અને સિંહધ્વજધારી હતો, ચતુરંગિણી સેના સાથે, દિશાઓ વિજય કરવા નીકળ્યો. તેમણે ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ, ભારત, ઉત્તર કુરુ, કિમ્પુરુષ અને અન્ય પ્રદેશો વિજય કર્યા અને તેમની પાસેથી કર વસૂલ કર્યો.