શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અર્જુન રાજા યुधિષ્ઠિરને કહે છે: “મારા પ્રિય મિત્ર શ્રીકૃષ્ણ સાથે મેં એક જ શયન, આસન, ચાલવું, વાતચીત અને ભોજન વહેંચ્યા હતા. ઘણી વાર હું ભુલમાં એમ માનતો કે એ મારા સમાન છે—મિત્ર સાથે મિત્ર, કે પિતા સાથે પુત્ર. મારી અજ્ઞાનતાથી થયેલી ભૂલઓને પણ એણે ખુબ પ્રેમથી સહન કરી. હવે, રાજા, એ પરમપુરુષ, મારા હૃદયના સહચારી અને મિત્ર વિના, મારું મન ખાલી થઈ ગયું છે. જીવનના માર્ગ પર, ભલે એના મહાન કાર્યોની રક્ષા છે, હું એ સ્ત્રીની જેમ છું, જે ચોરો દ્વારા પરાજિત થઈ, અશક્ત થઈ જાય છે. મારી ધનુષ, બાણ, રથ, ઘોડા અને હું—જેઅગે રાજાઓ પણ નમન કરતા—આ બધું એક ક્ષણે નિષ્ક્રિય અને વ્યર્થ બની ગયું છે, જાણે માયાની જાદુથી હવનના અંશો રાખમાં ફેરવાઈ ગયા હોય. રાજા, તમારી ઈચ્છાથી યદુવંશી, જે પોતાના શહેરના સાચા મિત્ર નહોતા, બ્રાહ્મણોના શ્રાપથી ભટકાઈ ગયા અને એકબીજાને મુઠ્ઠીઓથી મારવા લાગ્યા. વારુણી દારૂ પીધા પછી, નશામાં મન ઉશ્કેરાઈ, તેઓ એકબીજાને ઓળખી શક્યા નહીં અને લડાઈમાં માત્ર ચાર-પાંચ જ બચ્યા. એ પરમાત્માના અદભુત કાર્યનો એ જ સ્વભાવ છે: જીવ એકબીજાને વિનાશ કરે છે, અને fostering પણ કરે છે, એના આયોજનથી. જેમ પાણીમાં મોટા જલચર નાના જલચરને ખાઈ જાય છે, એ રીતે મનુષ્યમાં પણ શક્તિશાળી નિર્વળાને જીતે છે. આ રીતે ભગવાને પૃથ્વીનું ભાર હટાવવા યદુવંશના શક્તિશાળીઓ દ્વારા એકબીજાનો વિનાશ કરાવ્યો, જેમ શક્તિશાળી નબળાને નષ્ટ કરે છે. ગોવિંદના શબ્દો, સમય, સ્થાન અને પ્રસંગ પ્રમાણે, હૃદયની પીડાને શાંત કરે છે અને જે તેમને યાદ કરે છે, એના મનને આકર્ષે છે. સુતજી કહે છે: અર્જુન, શ્રીકૃષ્ણના કમળચરણોમાં ગાઢ પ્રેમથી ધ્યાન લગાવતા, મન શાંત અને શુદ્ધ થઈ ગયું. અર્જુન, જેનું મન ભક્તિ અને વાસુદેવના ચરણોમાં સતત ધ્યાનથી તમામ અવશેષ અશુદ્ધિથી શુદ્ધ થઈ ગયું હતું, એ સર્વોચ્ચ ચેતનામાં સ્થિર થઈ ગયો. એ મહાન અર્જુને, ભગવાને યુદ્ધભૂમિમાં ગાયેલી જ્ઞાનસંવાદને સ્મરણ કરીને, સમય, ભાગ્ય અને મોહના અંધકારને પાર કરી લીધો. બ્રહ્મસ્થિતિ પ્રાપ્ત કરીને, દુઃખમાંથી મુક્ત, દ્વૈતના તમામ સંશયોને કાપી, એ સ્વરૂપમાં લીન થઈ ગયો, શરીર-અભિપ્રાયથી પર, જન્મથી ઉપર. યुधિષ્ઠિર, મન સ્થિર કરીને, ભગવાનના વિયોગ અને યદુવંશના અંતની વાત સાંભળી, ઉન્નત માર્ગે જવાની તૈયારી કરી. પૃથા પણ, અર્જુન પાસેથી યદુવંશના વિનાશ અને ભગવાનના વિયોગની વાત સાંભળી, મનને પરમ ભગવાનમાં એકાગ્ર કરી, જન્મમૃત્યુના ચક્રમાંથી બહાર આવી. પૃથ્વીનું ભાર હટાવનાર, અજ જન્મે ભગવાને એ શરીર ત્યજી દીધું, જેમ એક કાંટા બીજા કાંટાથી કાઢી, બંનેને દૂર કરી દે છે. જેમ અભિનેતા માછલી વગેરે રૂપ ધારણ કરે છે અને પછી ત્યજી દે છે, એ રીતે પૃથ્વીનું ભાર હટાવનાર ભગવાને એ રૂપ ત્યજી દીધું. મુકુંદ, ભગવાન, પોતાનું શુભ રૂપ લઈને પૃથ્વી છોડતા જ, કલી—અન્યાયનું કારણ—એ લોકો પર અસર કરવા લાગ્યો, જેનું મન જાગૃત નહોતું. યुधિષ્ઠિર, બુદ્ધિશાળી, કલીના વધતા પ્રભાવને—શહેર, રાજ્ય, પરિવાર અને પોતામાં—લોભ, અસત્ય, હિંસાના રૂપે જોઈને, વિદાય માટે તૈયારી કરી. પોતાના પૌત્રને, ગુણ અને શિસ્તમાં સમાન, હસ્તિનાપુરમાં ગંગા કિનારે પૃથ્વીનો રાજા બનાવ્યો. મથુરામાં, વજ્રને શુરસેનાનો મુખ્ય બનાવ્યો, અને યોગ્ય વિધિથી, યજ્ઞ અગ્નિ પાન કર્યો. તે ત્યાં, સંબંધીઓ, અનુયાયીઓ અને સંપત્તિ—all ત્યજી, સ્વામિત્વ અને અહંકારથી મુક્ત થઈ, બધા બંધન કાપી દીધા. પોતાના વાણીને મનમાં, મનને શ્વાસમાં, અન્ય ઇન્દ્રિયોને અંધકારમાં, outgoing શ્વાસને મૃત્યુમાં અર્પણ કરી, વિલય અવસ્થામાં પ્રવેશ કર્યો. પાંચ મહાભૂતને એકબીજામાં, અને પછી એકતામાં, પછી સર્વને આત્મામાં, અને આત્માને અવિનાશી બ્રહ્મમાં અર્પણ કર્યો. છાલ પહેરી, ઉપવાસ, જટા બાંધેલી, અશ્રાવ્ય, જાણે મૂર્ખ કે પાગલ કે ગ્રસ્ત હોય, આવું રૂપ ધારણ કરી, સાચું સ્વરૂપ બતાવ્યો. અનાસક્ત, જાણે બહેર હોય, સાંભળ્યા વિના, ઉત્તર દિશામાં, મહાન આત્માઓ જે માર્ગે ગયા, ત્યાંથી ગયો; હૃદયમાં પરમ બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતાં, જ્યાંથી પાછા આવવું નથી. એના બધા ભાઈઓએ, દૃઢ સંકલ્પ કરીને, એનું અનુસરણ કર્યું, કારણ કે પૃથ્વી Kali દ્વારા સ્પર્શાઈ અને પીડાઈ ગઈ હતી. સર્વે ભાઈઓએ, સર્વકર્મ સંપાદન કરીને, આત્માનું અંતિમ લક્ષ્ય જાણી, મન વૈકુંઠના ભગવાનના કમળચરણોમાં સ્થિર કર્યું. અવિચલ ભક્તિ અને શુદ્ધ બુદ્ધિથી, મન નારાયણના પરમ ધામમાં સ્થિર કર્યું. એ અત્યંત દુર્લભ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી, જે સંસારી અને અશુદ્ધ મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય છે, પણ શુદ્ધ આત્મા માટે પ્રાપ્ત છે. વિદુરે પણ, પ્રભાસા ખાતે શરીર ત્યજી, મન કૃષ્ણમાં લીન કરી, પિતૃઓ સાથે ચેતનામાં એક થઈ, પોતાના ધામે ગયા. એ સમયે, દ્રૌપદી, પતિઓની વૈરાગ્ય દષ્ટિ જોઈ, મનને માત્ર વાસુદેવ ભગવાનમાં સ્થિર કરી, એ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી. જે કોઈ પાંડુપુત્રોના વિદાયની આ કથા શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે છે, જે અત્યંત પવિત્ર અને શુભદાયી છે, એ હરિમાં ભક્તિ અને પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. સૂતજી કહે છે: પછી, પરિક્ષિત મહાન ભક્ત, પૃથ્વી પર શાસન કરવા લાગ્યા, સર્વશ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોના સૂચન પ્રમાણે, જેમ કુશળ માર્ગદર્શક નવજાત સારા બાળકને માર્ગદર્શન આપે છે. એણે ઉત્તરા કન્યા ઇરાવતી સાથે લગ્ન કર્યો અને તેમાંથી જનમેજય સહિત ચાર પુત્રો થયા. ગંગા કિનારે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞ કર્યા, બહુ દાન આપ્યા, શારદ્વત મુખ્ય પુજારી હતા, જ્યાં દેવતાઓ પણ દેખાયા. એકવાર, દિશાઓ પર વિજય અભિયાન દરમિયાન, એ પરાક્રમી રાજાએ કલીને પકડ્યો, જે રાજા તરીકે વેશ ધારણ કરેલો, પણ વાસ્તવમાં શૂદ્ર હતો, ગાય અને બળદને પગથી મારતો હતો. શૌનક કહે છે: કયા કારણથી રાજાએ કલીને પકડ્યો? એ શૂદ્ર કોણ હતો, જે રાજચિહ્ન ધારણ કરીને ગાયને પગથી મારતો હતો? હે પુણ્યશાળી, કૃપા કરીને કહો, જો એ કૃષ્ણની કથાઓ સાથે સંબંધિત છે. અથવા, ભગવાનના કમળચરણોના અમૃતને પાન કરનાર માટે, અન્ય નિષ્ફળ વાતો શું કામ, જે જીવનનો સમય વ્યર્થ કરે છે? હે સજ્જન, ટૂંકી આયુષ્ય ધરાવતા મરણશીલ મનુષ્યો માટે, અમરતા ઇચ્છનાર, ભગવાન મૃત્યુરૂપે અહીં આમંત્રણ પામ્યા છે, શામિક ઋષિ દ્વારા.