શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણ જ એ આત્મા છે, દરેક આત્માનો આત્મા—જગતની ભલાઈ માટે, પોતાના માયા દ્વારા એ અહીં અવતરી છે. જાણકારો માટે, આ જગતમાં સ્થિર અને ચલ—all that moves and all that stays—is nothing but કૃષ્ણ; ભગવાનનો સર્વાંગી રૂપ અહીં છે, અને એ સિવાય કશું નથી. દરેક વસ્તુનો મૂળ અર્થ છે 'અસ્તિત્વ', અને ભગવાન કૃષ્ણ માટે પણ, એથી વિપરીત કશું જ સાચું નથી. મુરારીના કોમળ પગલાંની નૌકામાં આશ્રય લીધેલા લોકો માટે, સંસારનું મહાસાગર ગાયના વાછરડાના પગલાની જેમ નાનકડું થઈ જાય છે; એ સર્વોચ્ચ ગતિ, જ્યાં દુ:ખનો કોઈ સ્પર્શ નથી. તમે જે પૂછ્યું, એ બધું હું કહી દીધું—હરિના બાળપણના કાર્યો અને એના યુવાનપણે પ્રસિદ્ધ થયેલા કિસ્સાઓ. મુરારીના મિત્રોની સાથેના વ્યવહાર—દુષ્ટનો નાશ, વનમેદાનમાં રમણ, પ્રગટ અને અપ્રગટ રૂપ, અને પૃથ્વીની ઇચ્છાઓની પૂર્તિ—એ સાંભળીને અને સ્તુતિ કરીને, મનુષ્ય સર્વ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે. બાળલીલાઓમાં, છુપાવું, પુલ બાંધવું, વાનર જેવી ઉછાળો—એ રીતે વ્રજમાં બાળપણ વિતાવ્યું. સૂત કહે છે: આવી રીતે, કૃષ્ણના મિત્ર, કૃષ્ણ, પોતાના રાજવી ભાઈ દ્વારા, જે અનેક સંશયોથી કંટાળેલા અને કૃષ્ણના વિયોગથી પીડિત હતા, અનિચ્છાએ છોડાયા. તેમના ચહેરા અને હૃદયના કમળ દુ:ખથી સુકાઈ ગયા, તેજ મટી ગયું; તેઓ માત્ર ભગવાનનું સ્મરણ કરતા, બોલી શકતા નહોતા. મોટા પ્રયત્નથી દુ:ખ દબાવીને, હાથથી આંખો પુંછતા, ભગવાનના વિયોગથી longing overwhelmed, તેમણે પોતાના મોટા ભાઈ, રાજાને, રડતી અવાજે સંબોધન કર્યું. અર્જુન કહે છે: મહારાજ, હું હરિ દ્વારા છેતરાયો છું, જે મારા વંશજ તરીકે પ્રગટ થયા; જેમના દ્વારા મારી શક્તિ, જે દેવતાઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દેતી, દૂર થઈ ગઈ. એક ક્ષણ માટે પણ એના વિયોગથી, જગત નિરાશ લાગે છે; એના સ્તુતિથી વંચિત, હું જાણે મરી ગયો છું, એમ કહેવાય છે. એના આશ્રયમાં, હું દ્રુપદના સ્વયંવરમાં ગયો, જ્યાં ગર્વીલા રાજાઓ એકઠા હતા; એના બળથી, મેં તેમને હરાવ્યા, સ્પર્ધા જીતી, અને કૃષ્ણા મેળવી. એની હાજરીમાં, મેં ખાંડવ વન અગ્નિને આપ્યું, અને ઇન્દ્ર તથા એના દળોને જીત્યા, માયા દ્વારા બનેલું અદભૂત સભામંડપ મેળવ્યું; અને રાજાઓએ દરેક દિશાથી યજ્ઞ માટે ભેટ લાવી. તમારા બળથી, ભીમ, તમારા નાના ભાઈ, જેની તાકાત દસ હજાર હાથીઓ જેટલી, ધરતીના રાજાઓને યજ્ઞ માટે હરાવ્યા; અને subdued kings brought tribute. યજ્ઞમાં, તમારી પત્ની, રાજશ્રી સજ્જામાં, જુગારિયાઓ દ્વારા સભામાં અપમાનિત થઈ; એના आँसू તમારા પગ પાસે પડ્યા, વાળ છૂટા, રક્ષકો હાર્યા—આ સ્ત્રીઓએ બહુ દુ:ખ ભોગવ્યું. એ જ, જેણે અમને વનમાં દુર્વાસાના કષ્ટ, શત્રુઓના હુમલા, અને શાકભાજી પર જીવીને, શરણમાં લીધા; એની કૃપાથી ત્રણેય લોક સંતોષ પામ્યા—even amidst dangers. તમારા બળથી, મહારાજ, શિવજી, ત્રિશૂળધારી, પોતાની પત્ની સાથે, યુદ્ધમાં આશ્ચર્યચકિત થઈ, પોતાનું શસ્ત્ર મને આપ્યું; અને આ જ શરીરે, મેં ઇન્દ્રના મહેલમાં મહાન સન્માન પામ્યું. ત્યાં, જ્યારે આનંદ માણતો હતો, મારા બે મજબૂત હાથ, ગાંડીવથી ચિહ્નિત, દુશ્મનોના નાશ માટે, દેવતાઓએ પ્રશંસા કરી; પણ હવે, ભગવાનના વિયોગથી, હું સામાન્ય માણસ બની ગયો. જેની કૃપાથી, હું એકલા, એક રથમાં, કુરુ સેના જેવા મહાસાગરને પાર કરી, મહાન વીરતા બતાવી; દુશ્મન પાસેથી ઘણું ધન-મણિ મેળવ્યું, અને તેજસ્વી મુક્તા-મુકૂટો લાવ્યો. foremost among charioteers, કૃષ્ણ, યુદ્ધમાં મારા આગળ, શ્રેષ્ઠ રથોના વર્તુળમાં, ભીષ્મ, કર્ણ, દ્રોણ, શલ્ય અને અન્ય સામે—એની નજરથી, શત્રુઓના નેતાઓની તાકાત અને મન subdued. એની કૃપાથી, ભીષ્મ, કર્ણ, દ્રોણ, શલ્ય, સૈંધવ અને અન્ય મહાવીરોના શસ્ત્રો, અવિનાશી અને શક્તિશાળી હોવા છતાં, મને સ્પર્શ ન કરી શક્યા—જેમ દૈત્યોના શસ્ત્રો નૃહરિ, હરિના સેવકને સ્પર્શ ન કરે. પ્રભાસા યુદ્ધમાં, દુષ્ટોથી ઘેરાયેલા, ભગવાન, જેમના કમળપદો મુક્તિ માટે પૂજાય છે, મને રક્ષ્યા; ઘોડા થાકેલા, હું જમીન પર, શત્રુ રથીઓ, એના પ્રભાવથી bewildered, મને હુમલો ન કરી શક્યા. એના રમૂજી, સૌમ્ય શબ્દો, મોહક સ્મિત સાથે—'પાર્થ! અર્જુન! મિત્ર! કુરુઓના આનંદ!'—રાજા, એ શબ્દો મારા હૃદયને સ્પર્શે છે, અને યાદ આવે ત્યારે, પથ્થર જેવું હૃદય પણ ઓગળી જાય છે. એક જ બેડ, બેઠક, ચાલવું, વાત કરવું, ભોજન—ક્યારેક હું એને મિત્ર સમજી, સમાન માનતો, અથવા પિતા-પુત્રની જેમ; પણ એની વિશાળ સ્નેહથી, એણે મારા અજ્ઞાનથી થયેલા offenses સહન કર્યા. હવે, મહારાજ, એ સર્વોચ્ચ પુરુષ, પ્રિય મિત્ર અને સહયોગી વિના, મારું હૃદય ખાલી થઈ ગયું છે; જીવનના માર્ગે, એની મહાન કૃત્યોની રક્ષા હોવા છતાં, હું એ સ્ત્રી જેવું છું, જે ચોરોથી હારાઈ, નિરાધાર થઈ ગઈ. એ ધનુષ, એ બાણ, એ રથ, એ ઘોડા, અને હું—જેની સામે રાજાઓ પણ નમતા—એક ક્ષણે, માયા દ્વારા, નિર્બળ અને નિઃપ્રયોજક બની ગયા, જાણે ભભૂતીમાં અર્પણ. મહારાજ, તમારી ઇચ્છાથી, યદુઓ, જે પોતાના શહેરના સાચા મિત્ર નહોતા, બ્રાહ્મણોના શાપથી મોહિત થઈ, એકબીજાને મુઠ્ઠીથી મારવા લાગ્યા. વરુણી પીધા, મદથી ઉન્મત, એકબીજાને ઓળખ્યા નહીં, અને માત્ર ચાર-પાંચ બચ્યા. મહારાજ, ભગવાનના અદભૂત કાર્યનો આ જ સ્વભાવ છે: જીવ એકબીજાને નાશ કરે છે, અને foster પણ કરે છે, એના આયોજનથી. પાણીમાં, મોટા જલચર નાના જલચરને ખાઈ જાય છે; એ રીતે, મનુષ્યમાં, શક્તિશાળી નિર્બળને હરાવે છે, અને બળવાને પ્રભુત્વ મળે છે. આ રીતે, ભગવાને ધરતીનો ભાર દૂર કર્યો, યદુઓના પરસ્પર વિનાશથી, જેમ શક્તિશાળી નિર્બળને નાશ કરે છે. ગોવિંદના સમય, સ્થળ, પરિસ્થિતિને અનુરૂપ શબ્દો, હૃદયના દુ:ખને શાંત કરે છે, અને યાદ કરનારના મનને આકર્ષે છે. સૂત કહે છે: આવી રીતે, અર્જુન કૃષ્ણના કમળપદોનું સ્મરણ, ગાઢ પ્રેમથી કરતા, તેમનું મન શાંત અને શુદ્ધ થઈ ગયું. અર્જુન, જેને વાસુદેવના પગલાંની ભક્તિ અને અભ્યાસથી, બધી અવશેષ અશુદ્ધિમાંથી મુક્તિ મળી, સર્વોચ્ચ ચિત્તમાં સ્થિર થયા. એ મહાન અર્જુન, ભગવાને યુદ્ધમાં સંભળાવેલું જ્ઞાન યાદ કરી, સમય, વિધિ અને મોહના અંધકારને પાર કરી ગયા. દુ:ખથી મુક્ત, બ્રહ્મસ્થિતિ પ્રાપ્ત કરીને, દ્વિત્વના બધા સંશયો દૂર કરી, ગુણાતીત, શરીર-અભિપ્રાયથી પર, જન્મથી પર થઈ ગયા. યુધિષ્ઠિર, મન સ્થિર કરીને, ભગવાનના વિયોગ અને યદુ વંશના અંત સાંભળીને, ઉચ્ચ માર્ગે ચાલવાનો સંકલ્પ કર્યો. પૃથા પણ, અર્જુન પાસેથી યદુઓના વિનાશ અને ભગવાનના વિયોગ વિશે સાંભળીને, મનને સર્વોચ્ચ ભગવાનમાં એકાગ્ર કરી, જન્મ-મરણના ચક્રમાંથી પાછી ગઈ.