શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પાંડવોના જીવનમાં એક દિવસ, જ્યારે કૃષ્ણ પાસે આવ્યા, મિત્રોએ ખૂબ હર્ષથી તેમનું સ્વાગત કર્યું અને કહ્યું, "તમે તો ઝડપથી આવ્યા છો! અમારે કોઈએ હજુ એક ગ્રાસ પણ ખાધું નથી; કૃપા કરીને બેસો અને ભોજન કરો." કૃષ્ણ હૃષીકેશ, હસતાં હસતાં બાળકો સાથે બેઠા, તેમને અજગરની ચામડી બતાવી, અને પછી વનમાંથી ગામ તરફ પાછા ફર્યા. કૃષ્ણ, મોરના પાંખ, ફૂલો અને તાજા ખનિજોથી સજ્જ, વાંસળી અને શિંગના ઉત્સવથી ભરપૂર, વાછરડાંઓની પ્રશંસા કરતાં, પવિત્ર યશ ગાતા, અને ગોપીઓની આંખોમાં ઉજાસ પેદા કરતાં, ગોકુલમાં પ્રવેશ્યા. ગામમાં બાળકો ગાતા હતા: "આજે યશોદા અને નંદના પુત્ર કૃષ્ણે મહા સર્પનો નાશ કર્યો છે અને આપણે તેની ભયથી રક્ષિત છીએ!" એ સમયે રાજાએ પુછ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણના જન્મ સમયે—even those who had never felt such love—even their own સંતાનમાં કેવી રીતે એટલું મોટું પ્રેમ જાગૃત થયું? કૃપા કરીને સમજાવો." શુકદેવજીએ કહ્યું: "હે રાજા, તમામ જીવોમાં પોતાનું આત્મા સૌથી વધુ પ્રિય છે; સંતાન, સંપત્તિ, ઘર વગેરે માત્ર આત્માના કારણે જ પ્રિય છે. શરીરધારી જીવોમાં પોતાનાં આત્મા માટે જે લગાવ હોય છે, એ સંતાન, સંપત્તિ, ઘર વગેરે માટે હોતો નથી, કારણ કે એ બધું 'મારું' છે, પણ આત્મા 'હું' છે. જો શરીરને 'મારું' માનવામાં આવે, તો પણ તે આત્મા જેટલું પ્રિય નથી; કેમ કે શરીર બૂઢું થાય, તોય જીવને જીવવા માટે આશા રહે છે." "અત્યારે, બધાં માટે પોતાનું આત્મા સૌથી પ્રિય છે; એના માટે જ ચાલતું અને અચલ સમગ્ર જગત અસ્તિત્વ ધરાવે છે. કૃષ્ણ એ જ આત્મા છે—સમસ્ત આત્માઓના આત્મા—જગતના કલ્યાણ માટે તેઓ પોતાના માયાથી અવતરી છે. સત્યમાં, જેઓ જાણે છે, તેઓ માટે કૃષ્ણ જ સ્થિર અને ચલિત સત્ય છે; ભગવાનનો સ્વરૂપ—આ જગતમાં બીજું કંઈ નથી." "જગતની તમામ વસ્તુઓનું મૂળ અર્થ સત્તામાં છે; અને ભગવાન કૃષ્ણમાં પણ—જગતમાં જે કંઈ છે, એ સત્તા સિવાય અસત્ય ગણાય. જેમણે મુરારીના કોમળ પગની નાવમાં આશ્રય લીધો છે, જેમનું યશ પવિત્ર અને મહાન છે, એમના માટે સંસારનું સમુદ્ર વાછરડાની પગલીઓ જેટલું નાનું થઈ જાય છે; એ પરમ ગતિ, જે ક્યારેય દુ:ખથી સ્પર્શાય નહીં." "હરીના બાળપણ અને યુગમાં જે પ્રસિદ્ધ કૃત્યો થયા, એ બધું મેં તમને કહેવું છે. મુરારીના મિત્રોની સાથેની આ લીલાઓ—દુષ્ટનો નાશ, મેદાનમાં રમવું, પ્રગટ અને અપ્રગટ સ્વરૂપ, અને પૃથ્વીના ઇચ્છાઓની પૂર્તિ—એ સાંભળીને અને પ્રશંસા કરીને મનુષ્ય સર્વ લાભ પામે છે. એ બાળલિલાઓ—છુપાછુપ, પુલ બનાવવું, વાનર જેવી ઉછાળો—વ્રજમાં એમણે એમનું બાળપણ વિતાવ્યું." આ રીતે, સુતજીએ કહ્યું: "કૃષ્ણના મિત્ર, કૃષ્ણ, તેમના રાજકીય ભાઈના મનમાં અનેક શંકાઓ અને કૃષ્ણથી વિયોગના દુ:ખથી, પોતાના ઇચ્છા વિરુદ્ધ, છોડી દેવામાં આવ્યા. તેમના ચહેરા અને હૃદયના કમળ દુ:ખથી મરઝાયા, તેજ ગુમાવી બેઠા, અને માત્ર ભગવાનની સ્મૃતિમાં લીન, બોલી શક્યા નહીં." "મહાન પ્રયત્નથી પોતાનું દુ:ખ સંયમિત કરીને, હાથથી આંખો પછાડી, તેઓ કૃષ્ણના વિયોગથી વ્યાકુળ થઈ ગયા. મિત્રતા, સ્નેહ, અને લગાવ—રથચાલક તરીકે કૃષ્ણની સેવા વગેરે—યાદ કરતાં, તેઓ પોતાના મોટા ભાઈ, રાજાને, રડતાં અવાજે સંબોધન કર્યું." અર્જુને કહ્યું: "હે મહારાજ, હું હરી દ્વારા ભ્રમિત થયો છું, જેમણે મારા સગા તરીકે અવતાર લીધો; જેમણે મારી એ શક્તિ, જે દેવતાઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી હતી, દૂર કરી લીધી. તેમના વિયોગથી, એક ક્ષણ માટે પણ, જગત સુખમય દેખાતું નથી; તેમના યશથી વિહોણો, હું જાણે મરેલો છું." "તેમના આશ્રયથી, હું દ્રુપદના સ્વયંવરમાં ગયો, જ્યાં ગર્વીલા રાજાઓ ભેગા થયા હતા; તેમની શક્તિથી, હું તેમને પરાજિત કરી, સ્પર્ધા જીતી, અને દ્રૌપદી મેળવી. કૃષ્ણની ઉપસ્થિતિમાં, મેં ખાંડવ વન અગ્નિને આપ્યું; ઈન્દ્ર અને દેવતાઓને જીતીને, માયાએ બનાવેલો આશ્ચર્યજનક સભા મેળવ્યો; અને રાજાઓએ તમારા યજ્ઞ માટે ચારેય દિશાથી ભેટ લાવી." "તમારી શક્તિથી, હે રાજા, ભીમ, તમારા નાના ભાઈ, જેની શક્તિ દસ હજાર હાથીઓ જેટલી હતી, પૃથ્વીના રાજાઓને યજ્ઞ માટે પરાજિત કર્યા; અને એ રાજાઓ ભેટ લઈને આવ્યા. તમારા મહાન યજ્ઞમાં, તમારી પત્ની, રાજસૂય સંસ્કાર માટે સજ્જ, સભામાં જુગારીઓ દ્વારા અપમાનિત થઈ, તેના વાળ છૂટા, રક્ષકો પરાજિત, અને એ સ્ત્રીઓએ ખૂબ દુ:ખ સહન કર્યું." "વનમાં, દુર્વાસા દ્વારા કરાયેલ કઠિન કષ્ટોમાં, શત્રુઓના હુમલામાં, અને જ્યારે અમે માત્ર શાકભાજી પર જીવતા, તમામ સાધનો ખૂટી ગયા, ત્યારે કૃષ્ણે અમને રક્ષ્યા; તેમની કૃપાથી ત્રણેય લોક સંતોષ પામ્યા—even as we were surrounded by dangers in the water." "તમારી શક્તિથી, હે ભગવાન, શિવ, ત્રિશૂલધારી, પોતાની પત્ની સાથે, યુદ્ધમાં આશ્ચર્યચકિત થયા અને પોતાનું શસ્ત્ર મને આપી દીધું; અને આ જ શરીરે, મેં ઈન્દ્રના મહેલમાં મહાન સન્માન પામ્યો." "ત્યાં, જ્યારે હું આનંદ માણતો હતો, મારા બે મજબૂત હાથ, ગાંડીવથી ચિહ્નિત, દુશ્મનોના નાશ માટે, દેવતાઓ ઈન્દ્ર સાથે, મને આશ્રય માટે આવ્યા; પણ હવે, ભગવાનના વિયોગથી, હું એ શક્તિથી વિહોણો, સામાન્ય મનુષ્ય બની ગયો." "જેઓની કૃપાથી, હે સગા, મેં એક જ રથથી કુરુ સેના જેવી વિશાળ સમુદ્ર પાર કરી, મહાવીરતા દર્શાવી, દુશ્મનથી ઘણું ધન અને રત્ન મેળવ્યા, અને તેજસ્વી મુકુટો તેમના માથેથી લીધા." "યુદ્ધમાં, શ્રેષ્ઠ રથચાલક તરીકે, કૃષ્ણ મારા આગળ ચાલ્યા, શ્રેષ્ઠ રથોની પરિધિમાં, ભીષ્મ, કર્ણ, ગુરુ, શલ્ય અને અન્ય સામે, તેમના દૃષ્ટિથી, મારા શત્રુઓના નેતાઓની શક્તિ અને મન subdued કરી દીધા." "તેમની કૃપાથી, ભીષ્મ, કર્ણ, દ્રોણ, શલ્ય, સૈંધવ અને અન્ય મહાવીરોની શક્તિશાળી શસ્ત્રો, અચૂક હોવા છતાં, મને સ્પર્શી શક્યા નહીં—જેમ દૈત્યોના શસ્ત્રો હરીના સેવક નૃહરીને સ્પર્શી શક્યા નહીં." "પ્રભાસા યુદ્ધમાં, દુષ્ટો દ્વારા ઘેરાયેલા, ભગવાન, જેમના કમળ જેવા પગને મુક્તિ માટે સજ્જન પૂજે છે, તેમણે મને રક્ષ્યા; મારા ઘોડા થાકી ગયા અને હું જમીન પર ઊભો હતો, છતાં દુશ્મન રથચાલકો, ભગવાનના પ્રભાવથી, મને હુમલો કરી શક્યા નહીં." "કૃષ્ણના રમદિલ, સુંદર શબ્દો, હસતાં, 'પાર્થ! અર્જુન! મિત્ર! કુરુઓના આનંદ!'—એ રાજા, મારા હૃદયને સ્પર્શે છે અને યાદ કરું ત્યારે પથ્થર જેવા હૃદયને પણ ઓગાળી દે છે." "એક જ પથારી, બેઠકો, ચાલવું, વાતચીત, ભોજન—આ બધાંમાં, હું ઘણીવાર તેમને મારા સમાન મિત્ર માનતો, અથવા પિતા-પુત્રની જેમ; પણ તેમના મહાન સ્નેહથી, તેમણે મારા અજ્ઞાનથી થયેલા તમામ offenses સહન કર્યા." આ રીતે, ભગવાન કૃષ્ણના વિયોગથી, અર્જુન અને પાંડવોના હૃદયમાં દુ:ખ અને સ્મૃતિઓ ઉછળી, અને કૃષ્ણના યશ, કૃપા, અને લીલાઓની વાતોથી તેમના જીવનમાં પ્રેમ અને ભક્તિનું જાગરણ થયું.