શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એક દિવસ, મહારાજ યુધિષ્ઠિરે પોતાના મનમાં અનેક અશુભ સંકેતોનું ચિંતન કરતા કહ્યું: “આ કબૂતર, મૃત્યુદૂત જેવો સંદેશ લાવનાર, અને ઘૂઘવતી ઘુવડ—આ બધું મારા મનને અસ્વસ્થ કરી રહ્યું છે. રાત્રે ટહુકતી ઘુવડની ચીત્કાર પણ ઉંઘ અને શાંતિને હરાવી રહી છે. દિશાઓમાં ધૂમ્રપટ છવાયો છે, આકાશ અને પર્વતો પણ ધ્રુજી રહ્યા છે. પ્રિય, વીજળી સાથે ભયંકર ગર્જનાઓ સંભળાય છે. પવન ઉગ્રતાથી ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાય છે, અને વાદળો ભયંકર રીતે સર્વત્ર લોહી વરસાવે છે. જો, સૂર્યની તેજસ્વિતા મલિન થઈ ગઈ છે, ગ્રહો આકાશમાં અથડાઈ રહ્યા છે, અને આકાશ અજાણી, વિચિત્ર શક્તિઓથી ભરાઈ ગયું છે. નદીઓ અને નાળાઓ ઉફાન પર છે, સરોવર અને મન પણ ચિંતિત છે; અગ્નિ ઘી હોવા છતાં પ્રજ્વલિત થતી નથી. આ સમય શું લાવશે? વાછરડાં માતાના સ્તન પીતા નથી, ગાય દુધ આપતી નથી; ગાયોની આંખોમાં આંસુ છે અને વાછરડા રડતા છે, બળદોના ટોળામાં આનંદ નથી. દેવતાઓ રડતા, પરસેવેમાં છલકાતા અને ધ્રુજતા દેખાય છે; શહેરો, ગામો, બગીચા, સરોવર અને આશ્રમો—all their splendor and joy seem lost. આ બધા અશુભ સંકેતો આપણને કઈ દુર્ભાગ્યની આગાહી આપે છે? મને લાગે છે કે, આ બધા ભયાનક સંકેતો બતાવે છે કે પૃથ્વી પર ભગવાનના ચરણો અને તેમના અનન્ય ભાગ્યશાળી ભક્તો હવે નથી રહ્યા, અને પૃથ્વીનું સૌભાગ્ય પણ ખોવાઈ ગયું છે.” આ રીતે મનમાં વિચારી રહ્યા હતા ત્યારે, બ્રાહ્મણ, વાનરધ્વજ (અર્જુન) યાદવોના શહેરમાંથી પરત આવ્યા. યુધિષ્ઠિરે જોયું કે અર્જુન તેમના ચરણોમાં પડેલા છે—પહેલાં જેવું નથી—મનથી દુઃખી, મોં નીચે ઝુકાવેલું, અને કમળ જેવી આંખોમાંથી અશ્રુની બુંદો વરસી રહી છે. ભાઈને ચિંતિત અને બદલાયેલું ચહેરું જોઈ, રાજાએ મિત્રો વચ્ચે નારદજીના વચનો સ્મરીને અર્જુનને પ્રશ્ન કર્યો: “અનર્તના શહેરમાં આપણા સગા—મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને વૃષ્ણિ—all are well, are they not? શું આપણા નાનાના શૂર અને તેમની પત્ની સુખી છે? કાકા અનકદુંદુભિ અને તેમના નાના ભાઈઓ સલામત છે? સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, અન્ય મામા અને તેમના પુત્રો, તેમના વહુઓ—દેવકીના નેતૃત્વમાં—બધા સુખી છે? રાજા આહુક જીવિત છે? તેમનો દુષ્ટ પુત્ર અને નાના ભાઈ? હૃદિક અને તેનો પુત્ર, અક્રૂર, જયંત, ગદા, શરણ—all are well? શત્રુજીત અને અન્ય લોકો સુરક્ષિત છે? સાત્વતોના સ્વામી રામ સુખી છે? મહાન રથયોધ્ધા પ્રદ્યુમ્ન સુખી છે? અનિરુદ્ધ, જે ખૂબ ઉલ્લાસમાં છે, તે સુખી છે? સુશેન, ચારુદેશ, જાંબવતીપુત્ર સામ્બ અને અન્ય કર્ષ્ણિઓ અને તેમના પુત્રો, જેમ કે ઋષભ—all are well? શૌરીના અનુયાયી, શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શિરિષણ્ય અને અન્ય મુખ્ય સાત્વતો—all are well? રામ અને કૃષ્ણના બળ પર આધાર રાખનારા બધા સુરક્ષિત છે? જે મિત્રતાથી બંધાયેલા છે, તેઓ આપણું કલ્યાણ યાદ રાખે છે? ગોવિંદ, જે બ્રાહ્મણો પ્રત્યે ભક્ત અને ભક્તો પર પ્રેમાળ છે, શું તે સુધર્મા નગરમાં મિત્રોએ ઘેરાયેલા સુખી છે? વિશ્વની કલ્યાણ, સુરક્ષા અને સમૃદ્ધિ માટે, શું એ અનાદિ, અનંત મિત્ર, પુરુષ, યાદવ વંશના સાગરમાં રહે છે? યાદવો પોતાના શહેરમાં, અનેક બળવાન ભુજાઓથી રક્ષિત, મહાન આનંદમાં રમે છે; સત્યાદિ સોળ હજાર રાણીઓ, જે સૌંદર્યમાં દેવતાઓની પણ હરાવે છે, ભગવાનના ચરણસેવા દ્વારા ઈન્દ્રપત્નીઓ જેવો આશીર્વાદ પામે છે. શ્રેષ્ઠ યાદવો પોતાની બળવાન ભુજાઓના ઉદ્ભવે fearless બની, દેવતાઓ માટે યોગ્ય સુધર્મા સભામંડપમાં પગલાં નાખે છે, અને તેને ત્યાં લાવી દીધો છે. પ્રિય અર્જુન, શું તું સ્વસ્થ છે? તારી કાંતિ મલિન કેમ લાગે છે? શું તું કંઈ મેળવવામાં નિષ્ફળ રહ્યો, કોઈએ અપમાન કર્યું, કે લાંબા સમયથી દૂર રહ્યો છે? શું તને અશુભ ધ્વનિ કે અન્ય વિઘ્નો પીડાવી રહ્યા છે? તું કોઈ માંગનારને ઈચ્છા છતાં આપ્યું નથી કે વચન પૂરું કર્યું નથી? shelter માંગનાર બ્રાહ્મણ, બાળક, ગાય, વૃદ્ધ, રોગી, સ્ત્રી કે કોઈ પણ જીવને તું આશ્રયથી વંચિત તો નથી રાખ્યો? તું એવી સ્ત્રી પાસે ગયો કે જે પાસે ન જવું જોઈએ, કે જે તારી સહચરી બની છે? તું શ્રેષ્ઠ કે નિકૃષ્ટ માર્ગે પરાજિત તો થયો નથી? તું એવું અન્ન તો નથી ખાધું કે જે વૃદ્ધો અને બાળકો સાથે વહેંચવું જોઈએ? તું કોઈ એવું કાર્ય તો નથી કર્યું કે જે કલંકજનક કે તારી શક્તિ બહારનું હોય? પ્રિય, શું તને પોતાના જ બંધુઓથી હંમેશા મનમાં ખાલીપણું અને વંચિતપણું લાગે છે? કે બીજું કંઈ વિચારે છે? જો એવું નથી, તો દુઃખનું કારણ શું? આવી ચિંતાઓ વચ્ચે, મિત્રો કૃષ્ણને બોલ્યા: “હે કૃષ્ણ, તું તો ખૂબ ઝડપથી આવ્યો! કોઈએ એક કણ પણ ખાધું નથી—આ, તું પણ ભલે કરીને ભોજન કર!” પછી હૃષીકેશ, સ્મિત સાથે, બાળકો સાથે ભોજન કરતા, તેમને અજગરની ખાલ બતાવી, વનમાંથી ગામ તરફ પાછા ફર્યા. મોરપાંખ, ફૂલો અને તાજા ખનિજોથી શોભિત, વાંસળી અને શૃંગના ઉત્સવથી ભરપૂર, વાછરડાંઓની પ્રશંસા કરતાં, પવિત્ર યશ ગાતા, અને ગોપીઓની આંખોથી ઉજવાતા, કૃષ્ણ ગોકુલમાં પ્રવેશ્યા. ગામમાં બાળકો ગાતા: “આજે યશોદા અને નંદના પુત્રે મહાન સર્પનો સંહાર કર્યો, અને આપણે તેની ભયથી સુરક્ષિત થયા!” રાજા પુછે છે: “હે બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણના જન્મ સમયે—even those who had never felt it before—even in their own offspring—એટલું અદભુત પ્રેમ કેમ જગ્યું? કૃપા કરીને સમજાવો.” શુકદેવ કહે છે: “હે રાજન, સર્વ જીવો માટે આત્મા સૌથી પ્રિય છે; સંતાન કે સંપત્તિ વગેરે આત્મા માટે જ પ્રિય લાગે છે. જેમ embodied beings માટે પોતાનો આત્મા પ્રિય હોય છે, તેમ સંતાન, ધન, ઘર વગેરેમાં સંબંધીપણું હોવાથી એટલું પ્રિય નથી હોતું. જે લોકો શરીરને આત્મા માને છે, તેમના માટે પણ શરીર પોતે એટલું પ્રિય નથી જેટલું તેને અનુસરણ કરનારા છે. જો શરીરને ‘મારું’ માનવામાં આવે, તો પણ આત્મા જેટલું પ્રિય નથી; કેમ કે શરીર વૃદ્ધ થાય, છતાં જીવવાની આશા મજબૂત રહે છે.” આ રીતે, યુધિષ્ઠિરે દેખાયેલા અશુભ સંકેતો, પોતાના પ્રિયજનોની ખેરખબર અને ભગવાન કૃષ્ણ પ્રત્યે સર્વના અનન્ય પ્રેમ વિશે વિચાર કર્યો—અને શુકદેવે આત્મા અંગેનું ઊંડું તત્વજ્ઞાન જણાવ્યું.