શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

રાજા યુધિષ્ઠિર પોતાના ભાઈને સંબોધી કહે છે: "હે પુરુષશાર્દુલ, જુઓ તો સાચા, આકાશમાં, ધરતી પર અને આપણા શરીરમાં કેટલાં ભયાનક અને અશુભ સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે! આ બધાં અમને ડર અને ગૂંચવણથી ભરપૂર કરી રહ્યા છે. મારા જાંઘ, આંખો અને બાહુઓ વારંવાર કપાઈ રહી છે, અને હૃદય પણ સ્થિર નથી—નક્કી જ કંઈક અશુભ ઘટવાનું છે. એક શિયાળણ અગ્નિ જેવા મુખથી સૂર્યોદય સમયે ભયાનક રીતે રડતી દેખાય છે અને આ કુતરો પણ ડરેલા માણસ જેવો મને જોઈને રડી રહ્યો છે. પશુઓ મારા ડાબી-જમણી બાજુએ ચક્કર મારી રહ્યા છે અને, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, મારા ઘોડા પણ રડી રહ્યા છે. એક કબૂતર, જે મૃત્યુનું સંકેત છે, અને ઘુવડ, મને ઘબડાવતો, તથા રાતના ઘુવડની ભયાનક કૂક—આ બધું ઉંઘ અને શાંતિના અભાવનું સૂચન કરે છે. દિશાઓ ધૂમ્રપટથી ભરાઈ ગઈ છે, આકાશ અને પર્વતો પણ કાંપે છે, અને ભયંકર ગર્જના સાથે વીજળી ચમકે છે. પવન અત્યંત પ્રચંડ રીતે ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાવે છે; મેઘો બધે લોહી વરસાવે છે—એ પણ અત્યંત ભયાનક રીતે. સૂર્યની તેજસ્વિતા મલીન થઈ ગઈ છે, ગ્રહો આકાશમાં ટકરાઈ રહ્યા છે, અને આકાશ અજ્ઞાત જીવોથી ભરાઈ ગયું છે અને અગ્નિપ્રવાહ જેમ દેખાય છે. નદીઓ અને પ્રવાહો ઉગ્ર બની ગયા છે, સરોવરો અને મન પણ અશાંત છે; ઘી હોવા છતાં અગ્નિ પ્રજ્વલિત થતો નથી—આ સમય શું લાવશે? વાછરડા માતાના સ્તનમાંથી દૂધ પીતા નથી અને ગાય દૂધ આપતી નથી; ગાયોની આંખોમાં આંસુ છે અને બળદો પણ આનંદિત નથી. દેવતાઓ રડે છે, પસીના પેઢે છે અને કાંપે છે; શહેરો, ગામો, બાગો, તળાવો અને આશ્રમો બધાં પોતાનો તેજ અને આનંદ ગુમાવી બેઠાં છે. આ બધું કઈ દુર્ભાગ્યનું સૂચન કરે છે? મને લાગે છે કે આ બધા મહાન અશુભ સંકેતો એ દર્શાવે છે કે પૃથ્વી હવે ભગવાનના પદપદ્મોથી અને એવા મહાન પુરુષોથી વંચિત થઈ ગઈ છે કે જેમના ભાગ્યે ભગવાનની કૃપા હતી—અને તેથી પૃથ્વીનું સૌભાગ્ય પણ ગુમાયું છે." આ રીતે વિચારી રહ્યા હતા ત્યારે, હે બ્રાહ્મણ, વાનરધ્વજ (અર્જુન) યદુઓના શહેરમાંથી પાછા ફર્યા. તેમણે અર્જુનને પોતાના પગે પડેલા, પૂર્વની જેમ આનંદિત નહિ, પણ દુઃખી, માથું ઝુકાવેલું અને આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવતા જોયા. રાજાએ પોતાના ભાઈને, જેનું હૃદય વ્યથિત હતું અને જેનું ચહેરું બદલાઈ ગયું હતું, મિત્રો વચ્ચે પુછ્યું—એ વખતે તેમને નારદજીના શબ્દો યાદ આવ્યા. યુધિષ્ઠિરે પુછ્યું: "અનર્તના શહેરમાં આપણા સગાં—મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને ઋષ્નિ—સુખી છે ને? શું શૂર, આપણા માતામહ, અને તેમની પત્ની સુખી છે? શું અંકદુંદુભિ (વસુદેવ) અને તેમના નાના ભાઈઓ સુખી છે? શું સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, અન્ય મામા અને તેમના પુત્રો તથા તેમના વહુઓ, દેવકીના નેતૃત્વ હેઠળ—all well? શું રાજા આહુક અને તેમનો દુષ્ટ પુત્ર તથા નાના ભાઈ જીવિત છે? શું હૃદિક, તેમનો પુત્ર, અક્રૂર, જયંત, ગદ અને શરાણ—all well? શું શત્રુજિત અને અન્ય યદુઓ સુરક્ષિત છે? શું સાત્વતોના ભગવાન રામ સુખી છે? શું પ્રદ્યુમ્ન, મહાન રથીઈ, સુખી છે? શું અનિરુદ્ધ, જે કામમાં મગ્ન છે, સુખી અને વૃદ્ધિ પામે છે? શું સુશેન, ચારુદેશ, જાંબવતીપુત્ર સાંબ અને અન્ય શ્રેષ્ઠ કાર્ષ્ણીઓ તથા તેમના પુત્રો, જેમ કે ઋષભ—all well? અને શું શૌરીના અનુયાયી—શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શિરીષાણ્ય અને અન્ય મુખ્ય સાત્વત—all well? શું જે લોકો રામ અને કૃષ્ણના બાંયે આધાર રાખે છે, સુરક્ષિત છે? શું મિત્રતાથી બંધાયેલા લોકો આપણો કલ્યાણ યાદ રાખે છે? શું ગોવિંદ, બ્રાહ્મણો પ્રત્યે સમર્પિત અને ભક્તો પ્રત્યે સ્નેહી, સુધર્મા નગરમાં મિત્રો વડે ઘેરાયેલા સુખી છે? શું જગતના કલ્યાણ માટે, અનાદિ અને અનંત મિત્ર, યદુવંશના સમુદ્રમાં છે? જ્યારે યદુઓ પોતાના શહેરમાં સન્માન પામે છે, મજબૂત બાંયે વડે સુરક્ષિત રહે છે, તેઓ મહાન પરાક્રમી હીરોઝની જેમ પરમ આનંદથી રમે છે. સત્યાદિ સોળ હજાર રાનીઓ, જેમણે દેવીઓની પણ સૌંદર્યમાં જીત મેળવી છે, ભગવાનના ચરણમાં સેવા કરીને ઇન્દ્રપત્નીઓની જેમ સુખ-આનંદ પ્રાપ્ત કરે છે. શ્રેષ્ઠ યદુઓ, પોતાના બળવાન બાંયે વડે, નિર્ભય રહીને, દેવતાઓ માટે યોગ્ય સુધર્મા સભામાં પ્રવેશ કરે છે—એ સભા તેઓ પોતાના પગે લઈને આવ્યા છે. મારા પ્રિય, શું તમે સુખી અને સ્વસ્થ છો? મને લાગે છે કે તમારું તેજ ઘટી ગયું છે. શું તમને કંઈ મળ્યું નથી, કે તમને અપમાન થયો છે, કે લાંબા સમયથી દૂર રહ્યા છો? શું તમને અશુભ ધ્વનિ કે અન્ય અવરોધથી દુઃખ થયું છે? શું તમે માંગનારને આપવાનું ભૂલી ગયા છો અથવા ઇચ્છાથી આપ્યું નથી? શું તમે આશ્રય માંગનાર બ્રાહ્મણ, બાળક, ગાય, વૃદ્ધ, રોગી, સ્ત્રી કે કોઈ જીવને ત્યજી દીધા છે? શું તમે અયોગ્ય સ્ત્રી સાથે સંબંધ સાધ્યો છે, કે યોગ્ય સાથે પણ યોગ્ય રીતે વર્ત્યા નથી, કે કોઈ માર્ગમાં હાર્યા છો? શું તમે વૃદ્ધો અને બાળકો સાથે વહેંચવાનો ભોજન એકલા જ ખાધો છે? શું તમે કોઈ લાજજનક અથવા અશક્ય કાર્ય કર્યું છે? હે પ્રિય, શું તમારું હૃદય સગાંઓ દ્વારા ખાલી અને વંચિત લાગે છે? જો આવું નથી, તો કોઈ દુઃખ નથી." આ દરમિયાન, મિત્રોએ કૃષ્ણને કહ્યું: "હે કૃષ્ણ, તમે ઝડપથી આવ્યા, આપનું સ્વાગત છે! કોઈએ અન્નનો એક દાણા પણ લીધો નથી—કૃપા કરીને ભોજન કરો." પછી હૃષીકેશ (કૃષ્ણ), સ્મિત સાથે, બાળકો સાથે બેઠા, ભોજન કર્યો, અને તેમને અજગરની ચામડી બતાવી, વનમાંથી ગામ તરફ પાછા ફર્યા. મોરપાંખ, પુષ્પો અને તાજા ખનિજોથી શોભિત, વાંસળી અને શૃંગના ઉત્સવથી ભરપૂર, વત્સોનું ગાન કરતા, પવિત્ર કીર્તિ ગાતા અને ગોપીઓની દૃષ્ટિથી અભિષેક પામતા કૃષ્ણ ગોકુલમાં પ્રવેશ્યા. "આજે યશોદાનંદન તથા નંદપુત્રે મહાન સર્પનો સંહાર કર્યો અને આપણે એના ઉપદ્રવથી બચી ગયા," એમ ગામમાં બાળકો ગીત ગાતા. પછી રાજાએ પુછ્યું: "હે બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણના જન્મ સમયે—even those who never felt it before—even their own children—એટલું વિશેષ પ્રેમ કેવી રીતે જાગ્યું? કૃપા કરીને એનું વર્ણન કરો.