શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આ શ્રદ્ધાયુક્ત કથા આ રીતે વહે છે: પ્રથમ, હું એ મહાન ઋષિનું વંદન કરું છું, જેમનું હૃદય સર્વ જીવોમાં વસે છે. દ્વૈપાયન જ્યારે સંન્યાસ લેવા જતાં હતા, ત્યારે તેમણે દુ:ખમાં આ ઋષિને પુકાર્યા હતા. વૃક્ષોએ પણ તેમને પોતાના પુત્ર તરીકે સ્વીકાર્યા હતા, કારણ કે તેઓ સર્વ સાથે એકરૂપ થઈ ગયા હતા. નૈમિષારણ્યમાં, જ્યારે સૌનકાદિ ઋષિઓએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સુતજીનું વંદન કર્યું, ત્યારે મહાત્મા, રસિક અને કથારસના પંડિત એવા સુતજી સામે શૌનક બોલ્યા. શૌનકએ કહ્યું: "હે સુત, તારો તેજ કરોડો સૂર્ય સમાન છે અને તું અજ્ઞાનના અંધકારને નાશ કરનારો છે. કૃપા કરીને અમને એ કથારસનું સાર કહો, જે અમારા કાન માટે અમૃત સમાન છે." "જ્યારે ભક્તિ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે મહાન વિવેક વધે છે; પણ વૈષ્ણવો માયાના મોહને કેવી રીતે દૂર કરે છે? આ ભયાનક કલિયુગમાં, જ્યાં મોટાભાગના જીવ અસુરપ્રવૃત્તિ ધરાવે છે, દુ:ખી લોકો માટે શુદ્ધિનું શ્રેષ્ઠ સાધન શું છે?" "હવે અમને એ પરમ કલ્યાણકારક અને પવિત્રથી પણ પવિત્ર, શાશ્વત સાધન કહો, જે કૃષ્ણપ્રાપ્તિની દિશા આપે છે. ચિંતામણિ પદાર્થ આપશે, કલ્પવૃક્ષ સ્વર્ગિક સંપત્તિ આપશે, પણ પ્રસન્ન ગુરુ વૈકુંઠ આપે છે, જે યોગીઓ માટે પણ દુર્લભ છે." સૂતજીએ કહ્યું: "શૌનક, તારા હૃદયમાં જે સ્નેહ ઉપજ્યો છે, તેના કારણે હું સર્વ શિક્ષાઓના સાર અને સંસારના ભયનો નાશક ઉપદેશ, વિચારીને કહિશ. જે કૃષ્ણમાં ભક્તિની ધારા વધારી આપે છે અને કૃષ્ણને પ્રસન્ન કરે છે, તે વાત હું તને કહું છું—સાવધાનપણે સાંભળ." "કાલસર્પના ભયને દૂર કરવા માટે કીરે આ કલિયુગમાં શ્રીમદ્ ભાગવત શાસ્ત્રનું પ્રકરણ કર્યું. મનની શુદ્ધિ માટે બીજું કંઈ નથી; જેને પૂર્વ જન્મના પુણ્ય હોય તેને જ ભાગવત મળે છે." "જ્યારે પરિક્ષિત રાજા સભામાં કથા સાંભળવા બેઠા હતા અને ત્યાં શુકદેવજી હાજર હતા, ત્યારે દેવતાઓ અમૃતથી ભરેલો કલશ લઈને આવ્યા. સૌએ શુકદેવજીને વંદન કરીને કહ્યું: 'અમે અમૃત લાવ્યું છે, અમને કથારસ આપો.' જ્યારે આ વિનિમય થવાનો હતો, ત્યારે રાજા અમૃત પીશે અને અમે શ્રીમદ્ ભાગવત કથારસ પીયશું." "પણ, 'ક્યાં અમૃત, ક્યાં કથા, ક્યાં કાચ, ક્યાં મહારત્ન?'—એવું વિચારી બ્રહ્મરાત શુકદેવજી દેવતાઓ પર હસ્યા. તેમણે જે ભક્ત ન હતા, તેમને કથારસ આપ્યો નહીં; શ્રીમદ્ ભાગવતની કથાઓ દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે." "જ્યારે રાજાને મોક્ષ મળ્યો, ત્યારે બ્રહ્મા પણ આશ્ચર્યચકિત થયા; સત્યલોકમાં તુલા બાંધી, અજન્માએ મુક્તિના ઉપાયનું તોલવું શરૂ કર્યું. બીજા ગ્રંથો નાના છે; આ મહાન છે, તેથી બધા ઋષિઓ પરમ આશ્ચર્યમાં પડ્યા." "તેઓએ ભાગવત શાસ્ત્રને ભગવાનનું સ્વરૂપ માન્યું—કલિયુગમાં માત્ર વાંચવાથી કે સાંભળવાથી તરત વૈકુંઠફળ મળે છે. આ કથા સાત દિવસે સાંભળવામાં આવી અને સર્વ રીતે મોક્ષદાયિ છે. પ્રાચીનકાળે દયાળુ સનકાદિએ નારદને પણ આ કથા કહી હતી." "યद्यપિ નારદજી બ્રહ્મસંબંધથી દેવર્ષિ પાસેથી સાંભળ્યા હતા, પણ સાત દિવસમાં સાંભળવાની પદ્ધતિ કુમારો દ્વારા સમજાવવામાં આવી હતી." ત્યારે શૌનકે પુછ્યું: "નારદ, જે સંસારબંધનથી મુક્ત છે અને સતત ગમતા રહે છે—તેમને યજ્ઞસ્થળે ઉપસ્થિત લોકો સાથે સ્નેહ કે સંબંધ કેમ થયો?" સૂતજી કહે છે: "હવે હું એ ભક્તિથી ભરેલી કથા કહું છું, જે શુકદેવજીએ મને ગુપ્ત રીતે, શિષ્ય માનીને સંભળાવી હતી." "એક વખત વિશાલા નામના સ્થળે ચાર પવિત્ર કુમારો સત્સંગ માટે ભેગા થયા અને ત્યાં નારદજીને જોયા. કુમારો બોલ્યા: 'હે બ્રાહ્મણ, તારો મુખ શાંતિહીન કેમ છે? તું ચિંતિત કેમ દેખાય છે? કયાંથી આવી રહ્યો છે અને કયાં જઈ રહ્યો છે?'" "'હવે તું ખાલીહૃદય દેખાય છે, જાણે તારો ધન ગુમાવ્યું હોય, સામાન્ય મનુષ્ય જેવો. આ તો અનાસક્તને શોભતું નથી—કારણ જણાવ.'" નારદજી કહે છે: "હું ધરતી પર ફર્યો, તેને સર્વોત્તમ માનતો, પુષ્કર, પ્રયાગ, કાશી અને ગોદાવરી પણ ગયો. હરિક્ષેત્ર, કુરુક્ષેત્ર, શ્રીરંગ, સેતુબંધ વગેરે તીર્થોમાં ફર્યો. પણ ક્યાંય મનને સંતોષ આપતું સુખ મળ્યું નહીં; કલિયુગે ધરતીને પીડિત કરી છે, અધર્મનો મિત્ર બની ગયો છે." "સત્ય, તપ, શુદ્ધિ, દયા અને દાન હવે નથી. દુ:ખી જીવ માત્ર પેટ ભરવા અને છલથી બોલવા માટે જીવશે છે. લોકો મૂર્ખ, દુર્ભાગી અને પીડિત છે; સારા લોકો બહુ ઓછા છે, અને તે પણ કપટમાં લીન છે—even સંન્યાસીઓ ઘરમાં રહે છે." "યુવતીઓ ઘર સંભાળે છે, ભાઈ-બંદ સલાહ આપે છે, દીકરિયાઓ લોભથી વેચાય છે, પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા છે. આશ્રમો વિદેશીઓથી અવરોધિત છે, પવિત્ર નદીઓ પણ; ઘણા મંદિરો દુષ્ટો દ્વારા નષ્ટ થયા છે." "કોઈ યોગી નથી, કોઈ સિદ્ધ નથી, કોઈ વિદ્વાન કે સત્વગુણવાળો નથી; કલિયુગની અગ્નિએ સર્વ સાધનાઓને ભસ્મ કરી નાખી છે. ગામોમાં દસ્યોનો ઉપદ્રવ છે, દ્વિજોને શિવના ત્રિશૂળથી પીડાય છે, સ્ત્રીઓ વેશભૂષા વિના કામાસક્ત બને છે." "આ રીતે કલિયુગના દોષો જોઈને હું ધરતી પર ફરતો રહ્યો; પછી યમુનાના કાંઠે આવ્યો, જ્યાં ભગવાનના લીલાસ્થળ છે. ત્યાં મેં એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું—શ્રદ્ધાળુ ઋષિઓ, સાંભળો: એક યુવાન સ્ત્રી, મનથી થાકેલી અને દુ:ખી, બેઠી હતી." "એના બાજુએ બે વૃદ્ધ પુરુષ પડ્યા હતા, શ્વાસ ધીમો, અચેતન. એ સ્ત્રી તેમની સેવા કરતી, જગાડવાનો પ્રયાસ કરતી અને રડતી. એ દશ દિશામાં પોતાનાં રક્ષકને શોધતી, અને એની જાતને સૈકડો સ્ત્રીઓ પંખા ઝાલતી હતી, જે વારંવાર એને જગાડવાનો પ્રયાસ કરતી." "હું આ દૃશ્ય દૂરથી જોઈ, તો જિજ્ઞાસાથી નજીક ગયો; મને જોઈને એ યુવાન સ્ત્રી ઉત્સુક બની ઊભી રહી અને એમ બોલવા લાગી...