Bhagavata Purana

तयोः सपर्यां महतीं चक्रे भक्त्युपबृंहिताम्। उवाचावनतः कृष्णं सर्वभूताशयालयम् । लीलामनुष्ययोर्विष्णो युवयोः करवाम किम्

He offered them great worship, enhanced by devotion, bowed to Krishna, the abode of all beings’ hearts, and said: 'O Vishnu, who acts in human form, what shall we do for you both?'

श्रीभगवानुवाच। गुरुपुत्रमिहानीतं निजकर्मनिबन्धनम्। आनयस्व महाराज मच्छासनपुरस्कृतः

The Blessed Lord said: 'The son of our teacher, brought here by the bonds of his own deeds, O great king, bring him forth, commanded by my order.'

तथेति तेनोपानीतं गुरुपुत्रं यदूत्तमौ। दत्त्वा स्वगुरवे भूयो वृणीष्वेति तमूचतुः

Saying 'so be it,' Yama brought forth the teacher’s son to the best of the Yadus; after giving him to their teacher, they again asked him to choose a boon.

श्रीगुरुरुवाच। सम्यक्सम्पादितो वत्स भवद्भ्यां गुरुनिष्क्रयः। को नु युष्मद्विधगुरोः कामानामवशिष्यते

The revered teacher said: 'My dear ones, you have fully repaid your teacher’s fee; what desire could remain for a teacher such as yours?'

गच्छतं स्वगृहं वीरौ कीर्तिर्वामस्तु पावनी। छन्दांस्ययातयामानि भवन्त्विह परत्र च

'Return home, O heroes, may your fame be pure; may the Vedas you have learned remain with you here and hereafter.'

गुरुणैवमनुज्ञातौ रथेनानिलरंहसा। आयातौ स्वपुरं तात पर्जन्यनिनदेन वै

Thus permitted by their teacher, they returned to their city in their chariot, swift as the wind, with a sound like thunderclouds.

समनन्दन्प्रजाः सर्वा दृष्ट्वा रामजनार्दनौ। अपश्यन्त्यो बह्वहानि नष्टलब्धधना इव

All the people rejoiced to see Rama and Janardana, as those who have recovered lost wealth after many days of deprivation.

- भक्तिरसामृतसिन्धु(दक्षिणविभाग, प्रथमलहरी), टीका - श्रीश्यामदास(प्रकाशक - श्रीहरिनाम संकीर्तन मण्डल, वृन्दावन) thumb|६४ कला-१ thumb|६४ कला - २ thumb|६४ कला- ३ thumb|६४ कला- ४ अथ शैवतन्त्रोक्ताश्चतुःषष्टिकला लिख्यन्ते (शब्दकल्पद्रुमः) । {| | गीतम् १ वाद्यम् २ नृत्यम् ३ नाट्यम् ४ आलेख्यम् ५ विशेषकच्छेद्यम् ६ तण्डुलकुसुमबलिविकाराः ७ पुष्पास्तरणम् ८ दशनवसनाङ्गरागाः ९ मणिभूमिकाकर्म्म १० [http://vipin110012.tripod.com/pur_index28/pva4.htm शयनरचनम्] ११ उदकवाद्यम् १२ उदकघातः १३ चित्रायोगाः १४ माल्यग्रथनविकल्पाः १५ शेखरापीडयोजनम् १६ नेपथ्ययोगाः १७ कर्णपत्रभङ्गाः १८ गन्धयुक्तिः १९ भूषणयोजनम् २० ऐन्द्रजालम् २१ कौचुमारयोगाः २२ हस्तलाघवम् २३ चित्रशाकपूपभक्ष्यविकारक्रिया २४ पानकरसरागासवयोजनम् २५ सूचीवापकर्म्माणि २६ सूत्रक्रीडा २७ प्रहेलिका २८ प्रतिमाला २९ दुर्व्वचकयोगाः ३० पुस्तकवाचनम् ३१ नाटिकाख्यायिकादर्शनम् ३२ काव्यसमस्यापूरणम् ३३ पट्टिकावेत्रवाणविकल्पाः ३४ तर्कुकर्म्माणि ३५ तक्षणम् ३६ वास्तुविद्या ३७ रूप्यरत्नपरीक्षा ३८ धातुवादः ३९ मणिरागज्ञानम् ४० आकरज्ञानम् ४१ वृक्षायुर्व्वेदयोगाः ४२ मेषकुक्कुटलावकयुद्धविधिः ४३ शुकशारिकाप्रलापनम् ४४ उत्सादनम् ४५ केशमार्जनकौशलम् ४६ अक्षरमुष्टिकाकथनम् ४७ म्लेच्छितकविकल्पाः ४८ देशभाषाज्ञानम् ४९ पुष्पशकटिकानिमित्तज्ञानम् ५० यन्त्रमातृका ५१ धारणमातृका ५२ सम्पाट्यम् ५३ मानसीकाव्यक्रिया ५४ क्रियाविकल्पाः ५५ छलितकयोगाः ५६ अभिधानकोषच्छन्दोज्ञानम् ५७ वस्त्रगोपनानि ५८ द्यूतविशेषः ५९ आकर्षक्रीडा ६० बालकक्रीडनकानि ६१ वैनायिकीनां विद्यानां ज्ञानम् ६२ वैजयिकीनां विद्यानां ज्ञानम् ६३ वैतालिकीनां विद्यानां ज्ञानम्

स्वविरहार्तगोपगोपीनां सान्त्वनाय भगवतोद्धवस्य प्रस्थापनम्, नन्दोद्धवसंवादश्च - श्रीशुक उवाच। वृष्णीनां प्रवरो मन्त्री कृष्णस्य दयितः सखा। शिष्यो बृहस्पतेः साक्षादुद्धवो बुद्धिसत्तमः

Śrī Śuka said: Among the Vṛṣṇis, Uddhava was foremost, a wise counselor, beloved friend of Kṛṣṇa, and direct disciple of Bṛhaspati, excelling in intelligence.

तमाह भगवान्प्रेष्ठं भक्तमेकान्तिनं क्वचित्। गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रपन्नार्तिहरो हरिः

To him, the Lord, remover of distress for those who seek refuge, once spoke—taking Uddhava's hand in his own, for he was most dear and devoted.

गच्छोद्धव व्रजं सौम्य पित्रोर्नौ प्रीतिमावह। गोपीनां मद्वियोगाधिं मत्सन्देशैर्विमोचय

Go, O gentle Uddhava, to Vraja; bring joy to my parents, and with my messages, relieve the agony of the gopīs caused by separation from me.

ता मन्मनस्का मत्प्राणा मदर्थे त्यक्तदैहिकाः। मामेव दयितं प्रेष्ठमात्मानं मनसा गताः । ये त्यक्तलोकधर्माश्च मदर्थे तान्बिभर्म्यहम्

Those women, their minds fixed on me, their very life devoted to me, have given up bodily comforts for my sake; they have come to me, their beloved, their very self, in their hearts. Those who have abandoned worldly duties for me—I uphold them.

मयि ताः प्रेयसां प्रेष्ठे दूरस्थे गोकुलस्त्रियः। स्मरन्त्योऽङ्ग विमुह्यन्ति विरहौत्कण्ठ्यविह्वलाः

For me, their dearest beloved, though far away, the women of Gokula, O dear one, are bewildered, constantly remembering me, overwhelmed by the pain and longing of separation.

धारयन्त्यतिकृच्छ्रेण प्रायः प्राणान्कथञ्चन। प्रत्यागमनसन्देशैर्बल्लव्यो मे मदात्मिकाः

My cowherd maidens, whose hearts are united with me, somehow sustain their lives with great difficulty, holding on by the hope of my return and the messages I send.

श्रीशुक उवाच। इत्युक्त उद्धवो राजन्सन्देशं भर्तुरादृतः। आदाय रथमारुह्य प्रययौ नन्दगोकुलम्

Śrī Śuka said: Thus addressed, Uddhava, honoring his master's command, mounted his chariot and departed for Nanda's cowherd village.

प्राप्तो नन्दव्रजं श्रीमान्निम्लोचति विभावसौ। छन्नयानः प्रविशतां पशूनां खुररेणुभिः

Arriving at Nanda's Vraja as the sun was setting, the illustrious Uddhava entered, his chariot concealed by the dust raised from the hooves of the returning cattle.

वासितार्थेऽभियुध्यद्भिर्नादितं शुष्मिभिर्वृषैः। धावन्तीभिश्च वास्राभिरूधोभारैः स्ववत्सकान्

The air resounded with the bellowing of strong bulls vying for the company of cows, and with the cries of calves running to their mothers, heavy with milk.

इतस्ततो विलङ्घद्भिर्गोवत्सैर्मण्डितं सितैः। गोदोहशब्दाभिरवं वेणूनां निःस्वनेन च

The place was adorned here and there by white calves leaping about, filled with the sounds of milking and the melodies of flutes.

गायन्तीभिश्च कर्माणि शुभानि बलकृष्णयोः। स्वलङ्कृताभिर्गोपीभिर्गोपैश्च सुविराजितम्

There, gopīs beautifully adorned, along with the cowherd men, sang the auspicious deeds of Balarāma and Kṛṣṇa, making the village splendid.

अग्न्यर्कातिथिगोविप्र पितृदेवार्चनान्वितैः। धूपदीपैश्च माल्यैश्च गोपावासैर्मनोरमम्

The delightful cowherd settlement was filled with rituals for fire, sun, guests, cows, brāhmaṇas, ancestors, and gods, as well as incense, lamps, and garlands.

सर्वतः पुष्पितवनं द्विजालिकुलनादितम्। हंसकारण्डवाकीर्णैः पद्मषण्डैश्च मण्डितम्

All around bloomed flower-filled groves, echoing with the songs of flocks of birds, and adorned with ponds full of swans, cranes, and lotuses.

तमागतं समागम्य कृष्णस्यानुचरं प्रियम्। नन्दः प्रीतः परिष्वज्य वासुदेवधियार्चयत्

When he arrived, Nanda, meeting Kṛṣṇa's dear companion, joyfully embraced Uddhava and honored him with the devotion he felt for Vāsudeva.

भोजितं परमान्नेन संविष्टं कशिपौ सुखम्। गतश्रमं पर्यपृच्छत्पादसंवाहनादिभिः

After feeding him the finest food and seating him comfortably on a soft couch, Nanda, seeing Uddhava's fatigue gone, inquired after his well-being, offering foot massages and other services.

कच्चिदङ्ग महाभाग सखा नः शूरनन्दनः। आस्ते कुशल्यपत्याद्यैर्युक्तो मुक्तः सुहृद्व्रतः

O fortunate one, is our friend, the son of Śūra, well? Is he surrounded by his family and children, free from troubles, and steadfast in his friendship?

दिष्ट्या कंसो हतः पापः सानुगः स्वेन पाप्मना। साधूनां धर्मशीलानां यदूनां द्वेष्टि यः सदा

By good fortune, the wicked Kaṃsa, always hating the virtuous and righteous Yadus, has been slain along with his followers by his own evil.

अपि स्मरति नः कृष्णो मातरं सुहृदः सखीन्। गोपान्व्रजं चात्मनाथं गावो वृन्दावनं गिरिम्

Does Krishna still remember us—his mother, his friends, the cowherds, the village, his own dear ones, the cows, Vrindavana, and the hill?

अप्यायास्यति गोविन्दः स्वजनान्सकृदीक्षितुम्। तर्हि द्रक्ष्याम तद्वक्त्रं सुनसं सुस्मितेक्षणम्

Will Govinda return, even once, to see his own people? Then we shall behold that face of his, with its fine nose and beautiful, smiling eyes.

दावाग्नेर्वातवर्षाच्च वृषसर्पाच्च रक्षिताः। दुरत्ययेभ्यो मृत्युभ्यः कृष्णेन सुमहात्मना

From forest fires, storms and rains, wild bulls and serpents, and from dangers impossible to cross—even from death itself—we were protected by Krishna, the supremely great soul.

स्मरतां कृष्णवीर्याणि लीलापाङ्गनिरीक्षितम्। हसितं भाषितं चाङ्ग सर्वा नः शिथिलाः क्रियाः

When we remember Krishna’s heroic deeds, his playful glances, his laughter and speech, O dear one, all our activities become slack.