అగ్నిపురాణమ్

హయగ్రీవ ఉవాచ విష్ణ్వాదీనాం ప్రతిష్ఠాది వక్ష్యే బ్రహ్మన్ శ్రృణుష్వ మే। ప్రోక్తాని పఞ్చరాత్రాణి సప్తరాత్రాణి వై మయా

హయగ్రీవుడు ఇలా అన్నాడు: విష్ణువు మొదలైన దేవతలకు ప్రతిష్ఠాదిక్రమాన్ని నేను వివరిస్తాను, బ్రహ్మా! విను. ఐదు రాత్రులు, ఏడు రాత్రుల విధానాలను నేను వివరించాను.

వ్యస్తాని మునిభిర్లేకే పఞ్చవింశతిసఙ్ఖ్యయా। హయశీర్షం తన్త్రమాద్యం తన్త్రం త్రైలోక్యమోహనమ్

ప్రపంచంలో మునులు వీటిని విడివిడిగా ఇరవై ఐదు విధాలుగా వివరించారు. హయశీర్ష తంత్రం మొదటిది, ఇది మూడు లోకాలను మాయ చేయగలదు.

వైభవం పౌష్కరం తన్త్రం ప్రహ్రాదఙ్గార్గ్యగాలవమ్। నారదీయఞ్చ సమ్ప్రశ్నం శాణ్డిల్యం వైశ్వకం

వైభవం, పౌష్కర తంత్రం, ప్రహ్లాద, అంగార్గ, గాలవ, నారద, సంప్రశ్న, శాండిల్య, వైశ్వక తంత్రాలు కూడా ఉన్నాయి.

సత్యోక్తం శౌనకం తన్త్రం వాసిష్ఠంజ్ఞానసాగరమ్। స్వాయమ్భువం కాపిలఞ్చాతార్క్షం నారాయణీయకమ్

శౌనక తంత్రం, వాశిష్ఠం, జ్ఞానసాగరం, స్వాయంభువం, కాపిలం, ఆతార్క్షం, నారాయణీయకమన్నీ నిజమైనవే అని ప్రకటించబడినవి.

ఆత్రేయం నారసింహాఖ్యమానన్దాఖ్యం తథారుణమ్। బౌధాయనం తథార్షం తు విశ్వోక్తం తస్య సారతః

ఆత్రేయం, నరసింహం, ఆనందం, అరుణం, బౌధాయనం, ఆర్షం, విశ్వం — ఇవన్నీ వాటి సారంగా భావించబడతాయి.

ప్రతిష్ఠాం హి ద్విజః కుర్య్యాన్మధ్యదేశాదిసమ్భవః। న కచ్ఛదేశసమ్భూతః కావేరీకోఙ్కణోద్‌గతః

మధ్యదేశం వంటి ప్రాంతాల నుండి వచ్చిన ద్విజుడు ప్రతిష్ఠ చేయాలి; కచ్చం, కావేరి, కొంకణం వంటి ప్రాంతాలవారు చేయరాదు.

కామరూపకలిఙ్గోత్థః కాఞ్చీకారమీరకోశలః । ఆకాశవాయుతేజోమ్బుభూరేతాః పఞ్చ రాత్రయః

కామరూపం, కలింగం, కాంచీ, కారమీరం, కోశలం ప్రాంతాలవారు, అలాగే ఆకాశ, వాయు, తేజస్సు, అంబు, భూ అనే ఐదు రాత్రులు ఉన్నవారు కూడా.

అచైతన్యాస్తమోద్రిక్తాః పఞ్చరాత్రవివర్జితమ్। బ్రహ్మాహం విష్ణురమల ఇతి విద్యాత్స దేశికః

చైతన్యం లేని, అంధకారంతో నిండిన, పంచరాత్రం లేని వారిని తప్పించాలి; ఆచార్యుడు 'నేను బ్రహ్మ, నేను విష్ణువు, నేను నిర్మలుడను' అని తెలుసుకోవాలి.

సర్వ్లక్షణహీనోపి స గురుస్తన్త్రపారగః। నగరాభిముఖాః స్థాప్యా దేవా న చ పరాఙ్‌ముఖాః

అన్ని లక్షణాలు లేకపోయినా, తంత్రాన్ని పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు గురువు; దేవతలను పట్టణం వైపు ముక్కునే ప్రతిష్ఠించాలి, వెనక్కు కాకూడదు.

కురుక్షేత్రే గయాదౌ చ నదీనాన్తు సమీపతః। బ్రహ్మా మధ్యే తు నగరే పూర్వే శక్రస్య శోభనమ్

కురుక్షేత్రం, గయా వంటి ప్రదేశాల్లో, నదుల దగ్గర, నగర మధ్యలో బ్రహ్మను ప్రతిష్ఠించాలి; తూర్పున ఇంద్రుని స్థానం శుభప్రదం.

అగ్నావగ్నేశ్చ మాతౄణాం భూతానాఞ్చ యమస్య చ। దక్షిణే చణ్డికాయాశ్చ పితృదైత్యాదికస్య చ

అగ్నికోణంలో అగ్ని, అగ్నేయుని మందిరం; దక్షిణంలో మాతృకలు, భూతాలు, యముని మందిరం; నైరుతిలో చండికా, పితృదేవతలు, దైత్యాది ఇతరుల మందిరం.

నైర్ఋతే మన్దిరం కుర్యాత్ వరూణాదేశ్చవారుణే। వాయోర్న్నాగస్య వాయవ్యే సౌమ్యే యక్షగుహస్య చ

పశ్చిమ దిశలో నైరుతి, వరుణుని మందిరం నిర్మించాలి; వాయవ్యంలో వాయువు, నాగుని మందిరం; ఉత్తరంలో సోముడు, యక్ష గుహకు మందిరం.

చణ్డీశస్య మహేశస్య ఐశే విష్ణోశ్చ సర్వశః। పూర్వదేవకులం పీడ్య ప్రాసాదం స్వల్పకం త్వథ

ఈశాన్యంలో చండీశుడు, మహేశుడు, విష్ణువు కోసం మందిరం; తూర్పు దేవాలయాన్ని స్థాపించిన తర్వాత చిన్న ఆలయాన్ని నిర్మించాలి.

సమం వాప్యధికం వాపి న కర్త్తవ్యం విజానతా। ఉభయోర్ద్విగుణాం సీమాంత్వక్త్వా చోచ్ఛయసమ్మితామ్

తెలిసినవాడు ఆలయాన్ని సమానంగా లేదా ఎక్కువగా చేయరాదు; రెండింటి పొడవు రెండింతలు ఉండేలా, ఎత్తుకు తగినంత స్థలం విడిచిపెట్టాలి.

ప్రాసాదం కారయేదన్యం నోభయం పీడయేద్ బుధః। భూమౌ తు శోధితాయాం తు కుర్యాద్‌భూమిపరిగ్రహమ్

తెలివిగలవాడు మరో ఆలయాన్ని నిర్మించాలి, రెండింటినీ ఒత్తిడి చేయకూడదు; శుద్ధమైన భూమిపై భూమిని స్వాధీనం చేసుకోవాలి.

ప్రాకారసీమాపర్య్యన్తం తతో భూతబలిం హరేత్। మాషం హరిద్రాచూర్ణన్తు సలాజం దధిసక్తుభిః

ప్రాకారం సరిహద్దు వరకు భూతాలకు నైవేద్యం సమర్పించాలి: పెసలు, పసుపు పొడి, లాజలు, పెరుగు, సక్తులతో కలిపి.

అష్టాక్షరేణ సక్తూఁశ్చ పాతయిత్వాష్టదిక్షు చ। రాక్షసాశ్చ పిశాచాశ్చ యస్మింస్తిష్ఠన్తి భూతలే

అష్టాక్షరీ మంత్రంతో సక్తులను ఎనిమిది దిశల్లో చల్లి, భూమిపై నివసించే రాక్షసులు, పిశాచులకు అర్పించాలి.

సర్వ్వే తే వ్యపగచ్ఛన్తు స్థానం కుర్య్యామహం హరేః। హలేన వాహయిత్వా గాం గోభిశ్చైవావదారయేత్

వారు అందరూ వెళ్లిపోవాలి; నేను హరివారి స్థలాన్ని స్థాపించబోతున్నాను. లంగంతో భూమిని దున్ని, ఆవులతో కూడా దున్నాలి.

పరమాణ్వష్టకేనైవ రథరేణుః ప్రకీర్తితః। రథరేణ్వష్టకేనైవ త్రసరేణుః ప్రకీర్త్యతే

ఎనిమిది పరమాణువులు రథపు ధూళిగా పిలవబడతాయి; అలాంటి ఎనిమిది రథధూళులు త్రసరేణువు అవుతాయి.

తైరష్టభిస్తు బాలాగ్రం లిఖ్యా తైరష్టభిర్మతా। తాభిర్యూకాష్టభిః ఖ్యాతా తాశ్చాష్టౌ యవమధ్యమః

వాటిలో ఎనిమిది కలిస్తే వెంట్రుక చివర అవుతుంది; అలాంటి ఎనిమిది వెంట్రుకలు ఉక్కు అవుతుంది; అలాంటి ఎనిమిది ఉక్కులు కలిస్తే యవమధ్యమం అవుతుంది.

యవాష్టకైరఙ్గులం స్యాచ్చతుర్వింశాఙ్గులః కరః। చతురఙ్గులసంయుక్తః స హస్తః పద్మహస్తకః

ఎనిమిది యవాలు ఒక అంగుళం అవుతుంది; ఇరవై నాలుగు అంగుళాలు ఒక చేయి అవుతుంది; నాలుగు అంగుళాలు కలిపిన చేయి పద్మహస్తం అని పిలవబడుతుంది.

భగవానువాచ పూర్వ్వమాసీత్ మహద్భూతం సర్వ్వభూతభయఙ్కరమ్। తద్దేవైర్న్నిహితం భూమౌ స వాస్తుపురుషః స్మృతః

భగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: ఒకప్పుడు ఒక గొప్ప భయంకరమైన జీవి ఉండేది. అది అన్ని ప్రాణులకు భయం కలిగించేది. ఆ జీవిని దేవతలు భూమిలో బందించారు. ఆ జీవిని 'వాస్తుపురుషుడు' అని పిలుస్తారు.

చతుః షష్టిపదే క్షేత్రే ఈశం కోణార్ద్ధసంస్థితమ్। ఘృతాక్షతైస్తర్ప్పయేత్తం పర్జ్జన్యం పదగం తతః

అరవై నాలుగు భాగాలుగా విభజించిన స్థలంలో, ప్రతి మూలలోని అర్ధభాగంలో ఆ ప్రభువు స్థాపించబడ్డాడు. అక్కడ నెయ్యి, అక్షతాలతో హవనం చేయాలి. తరువాత పక్క భాగంలో పర్జన్యునికి కూడా నివేదించాలి.

ఉత్పలాద్భిర్జయన్తఞ్చ ద్విపదస్థం పతాకయా। మహేన్ద్రఞ్చైకకోష్ఠస్థం సర్వ్వరక్తైః పదే రవిమ్

కమలంపై, రెండు అడుగుల భాగంలో ఉన్న జయంతునికి పతాకంతో నివేదించాలి. ఒక్క భాగంలో మహేంద్రునికి, ప్రతి భాగంలో ఎర్ర పదార్థాలతో సూర్యునికి నివేదించాలి.

వితానేనార్ద్ధపదగం సత్యం పదే భృశం ఘృతైః। వ్యోమ శాకునమాంసేన కోణార్ద్ధపదసంస్థితమ్

వితానునికి అర్ధభాగంలో, సత్యునికి పూర్తి భాగంలో ఎక్కువ నెయ్యితో నివేదించాలి. మూల అర్ధభాగంలో ఉన్న వ్యోమునికి పక్షి మాంసంతో నివేదించాలి.

స్రుచా చార్ద్ధపదే వహ్ని పూషణం లాజయైకతః। స్వర్ణేన వితథం ద్విష్ఠం మంథనేన గృహక్షతమ్

వహ్నికి అర్ధభాగంలో స్రుచుతో నివేదించాలి. పూషణునికి ఒక భాగంలో లాజాలతో, రెండవ భాగంలో విథథునికి బంగారంతో, గృహక్షతునికి మంతన కఱ్రలతో నివేదించాలి.

మాంసౌదనేన ధర్మ్మేశమేకైకస్మిన్ స్థితం ద్వయమ్। గన్ధర్వం ద్విపదం గన్ధైర్భృశం శాకునజిహ్వయా

ధర్మేశునికి మాంసంతో అన్నం రెండింటిలో నివేదించాలి. గంధర్వునికి రెండు అడుగుల భాగంలో పరిమళ పదార్థాలతో, ముఖ్యంగా పక్షి నాలికతో నివేదించాలి.

ఏకస్థమర్ధసంస్థఞ్చ మృగం నీలపటైస్తథా। పితౄన్ కృశరయార్ద్ధస్థం దన్తకాష్ఠైః పదస్థితమ్

ఒక భాగంలో, అర్ధభాగంలో ఉన్న మృగానికి నీలి వస్త్రాలతో నివేదించాలి. పితృదేవతలకు అర్ధభాగంలో పలుచని అన్నంతో, పూర్తి భాగంలో దంత కఱ్రలతో నివేదించాలి.

దౌవారికం ద్విసంస్థఞ్చ సుగ్రీవం యావకేన తు। పుష్పదన్తం కుశస్తమ్బైః పద్మైర్వ్వరుణమేకతః

ద్వారపాలకునికి రెండు భాగాల్లో, సుగ్రీవునికి యవలతో నివేదించాలి. పుష్పదంతునికి కుశ త్రింజలతో, వరుణునికి ఒక భాగంలో పద్మాలతో నివేదించాలి.